Η ΕΕ ανοίγει διαπραγματεύσεις με την Ουκρανία

Η ΕΕ θα ανοίξει επισήμως τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ουκρανία στις 15 Ιουνίου, στο Λουξεμβούργο, αίροντας ένα αδιέξοδο που η Ουγγαρία συντηρούσε επί σχεδόν δύο χρόνια. Η τελετή θα εκπέμψει εικόνα ευρωπαϊκής ενότητας. Πίσω από αυτήν, όμως, τουλάχιστον τέσσερις κυβερνήσεις υπολογίζουν ήδη το δημοσιονομικό κόστος, θωρακίζουν τους αγροτικούς τους τομείς και ενσωματώνουν διαδικαστικά φρένα σε μια διαδικασία όπου κάθε βήμα απαιτεί ομοφωνία.

Τι ξεκλειδώνει η 15η Ιουνίου

Η Διακυβερνητική Διάσκεψη, το σχήμα στο οποίο οι 27 κυβερνήσεις της ΕΕ διαπραγματεύονται ως ενιαία πλευρά απέναντι στην υποψήφια χώρα, θα ανοίξει το πρώτο πακέτο συνομιλιών για τη μεταρρύθμιση της Δικαιοσύνης, τα θεμελιώδη δικαιώματα και τον δημοσιονομικό έλεγχο. Πρόκειται για το πακέτο-πύλη: ανοίγει πρώτο και κλείνει τελευταίο (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, New Union Post).

Η Ουκρανία ολοκλήρωσε έως τον Σεπτέμβριο του 2025, σε χρόνο-ρεκόρ, τη διαδικασία ελέγχου συμβατότητας της ουκρανικής νομοθεσίας με τα ευρωπαϊκά πρότυπα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Το ουγγρικό βέτο, που ήρθη μετά τη συμφωνία του Κιέβου με τη Βουδαπέστη για τα δικαιώματα της μειονότητας στην Υπερκαρπαθία, είχε παγώσει τη διαδικασία από το 2024 (Tagesschau). Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, εκτιμά πλέον ότι ορισμένα κεφάλαια θα μπορούσαν να ανοίξουν και να κλείσουν σχεδόν ταυτόχρονα, καθώς η Ουκρανία προχώρησε σε μεγάλο μέρος της νομικής προσαρμογής όσο περίμενε (Euronews).

Η αισιοδοξία αυτή προσκρούει σε έναν θεσμικό κανόνα που δεν αλλάζει εύκολα: κάθε επόμενο στάδιο χρειάζεται ομοφωνία. Τα πέντε εναπομείναντα διαπραγματευτικά πακέτα, το κλείσιμο κάθε κεφαλαίου και κάθε αξιολόγηση για το κράτος δικαίου θα απαιτούν το «ναι» και των 27 κυβερνήσεων.

Ο προϋπολογισμός και οι αγρότες

Η βαθύτερη αντιπαράθεση αφορά τα χρήματα. Ο επόμενος επταετής προϋπολογισμός της ΕΕ, για την περίοδο 2028-2034, διαπραγματεύεται παράλληλα, και η ένταξη της Ουκρανίας θα άλλαζε τον τρόπο με τον οποίο μοιράζονται οι ευρωπαϊκοί πόροι.

Οι ετήσιες εισφορές της Γερμανίας θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά 75 έως 80 τοις εκατό, από περίπου 27,4 δισ. ευρώ σε σχεδόν 50 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τον ίδιο τον Γερμανό πρέσβη στην ΕΕ (Brussels Signal). Η γαλλική Γερουσία προβλέπει ότι οι γαλλικές πληρωμές θα αυξηθούν από 26 δισ. ευρώ σε 42 δισ. ευρώ (Γαλλική Γερουσία). Τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης δεν φοβούνται κυρίως μεγαλύτερους λογαριασμούς, αλλά μικρότερες εισπράξεις: η Ρουμανία ηγείται συνασπισμού 16 χωρών που επιδιώκουν να προστατεύσουν τα διαρθρωτικά ταμεία από τη μεταφορά πόρων προς την Ουκρανία (Curs de Guvernare).

Η γεωργία κάνει την εξίσωση πιο δύσκολη. Η Ουκρανία θα γινόταν η μεγαλύτερη αγροτική χώρα της ΕΕ ως προς την καλλιεργούμενη έκταση. Οι Πολωνοί αγρότες έχουν ήδη εξασφαλίσει προσωρινά εμπάργκο στα ουκρανικά σιτηρά και πουλερικά. Η αναπροσαρμογή της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, του μεγάλου ευρωπαϊκού μηχανισμού αγροτικών επιδοτήσεων, θα μπορούσε να κοστίσει στην Ιταλία περίπου 9 δισ. ευρώ, σύμφωνα με ιταλικές εκτιμήσεις (La Verità).

Η αντίσταση, πάντως, δεν είναι ενιαία. Στις 4 Ιουνίου, οι Jeunes Agriculteurs, η βασική ένωση νέων αγροτών της Γαλλίας και ένα λόμπι που πολλοί περίμεναν ότι θα αποτελούσε το σκληρότερο εμπόδιο στην ουκρανική ένταξη, υιοθέτησαν ομόφωνα έκθεση προσανατολισμού υπέρ της Ουκρανίας. Ο όρος είναι σαφής: το Κίεβο πρέπει να εναρμονιστεί πλήρως με τα ευρωπαϊκά πρότυπα παραγωγής και περιβάλλοντος πριν ανοίξουν τα αγροτικά κεφάλαια. Η γαλλική οργάνωση ποντάρει στο ότι η αυστηρή προσαρμογή προστατεύει καλύτερα τους Γάλλους παραγωγούς από την απόλυτη αντίθεση. Σε όλη την Ευρώπη, οι αγροτικές άμυνες μετακινούνται από το μπλόκο προς την υπό όρους ενσωμάτωση.

Κάθε πρωτεύουσα έχει το δικό της φρένο

Η Γαλλία και η Γερμανία παρουσίασαν την «σταδιακή ενσωμάτωση» στη σύνοδο των Δυτικών Βαλκανίων στο Τίβατ, στις 5 Ιουνίου, προτείνοντας στις υποψήφιες χώρες πρόσβαση στην αγορά χωρίς πλήρη δικαιώματα μέλους (Euronews). Ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν επανέλαβε την ιδέα από το Ελιζέ στις 7 Ιουνίου. Ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι επιμένει ότι το Μαυροβούνιο και η Αλβανία πρέπει να προηγηθούν του Κιέβου (Il Tempo). Η κυβέρνηση Τουσκ στην Πολωνία στηρίζει την ένταξη, αλλά ζητεί μακρές μεταβατικές περιόδους για τη γεωργία (Wprost). Το αντιπολιτευόμενο κόμμα PiS πηγαίνει πιο πέρα, συνδέοντας τη στήριξη με τον τρόπο με τον οποίο η Ουκρανία αντιμετωπίζει την ιστορική μνήμη της σφαγής στη Βολυνία (Rzeczpospolita).

Συνολικά, οι θέσεις αυτές συγκροτούν ένα αποκεντρωμένο σύστημα επιβράδυνσης. Καμία πρωτεύουσα δεν το ελέγχει μόνη της, αλλά όλες μαζί θα καθορίσουν την ταχύτητα με την οποία η Ουκρανία θα κινηθεί μέσα από τα 33 διαπραγματευτικά κεφάλαια.

Ο προπολεμικός πληθυσμός της Ουκρανίας, άνω των 40 εκατομμυρίων, θα άλλαζε επίσης τις ισορροπίες ψήφων στο Συμβούλιο, όπου τα κράτη-μέλη αποφασίζουν για την ευρωπαϊκή νομοθεσία, καθώς και την κατανομή εδρών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Το έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη θεσμική μεταρρύθμιση πριν από τη διεύρυνση, που αρχικά αναμενόταν στα τέλη του 2025, παραμένει αδημοσίευτο (New Union Post). Αν απαιτηθεί αλλαγή των Συνθηκών, θα χρειαστεί κύρωση από τα εθνικά κοινοβούλια και των 27 χωρών, ενδεχομένως και δημοψηφίσματα στη Γαλλία και την Ιρλανδία.

Η Ουκρανία έχει θέσει ως στόχο να κλείσει τις διαπραγματεύσεις έως το τέλος του 2028. Η Κροατία, η πιο πρόσφατη χώρα που εντάχθηκε στην ΕΕ, χρειάστηκε πάνω από πέντε χρόνια. Η 15η Ιουνίου απαντά στο ευκολότερο ερώτημα: αν οι συνομιλίες μπορούν να αρχίσουν. Το ποιος θα απορροφήσει το κόστος και πώς θα αλλάξουν οι αγρότες, οι φορολογούμενοι και οι δημοσιονομικές εισπράξεις κάθε χώρας παραμένει ανοιχτό.