Χωρίς τιμή το τέλος δεμάτων της ΕΕ

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε στις 16 Σεπτεμβρίου την αντικατάσταση ολόκληρου του τελωνειακού κώδικα της ΕΕ, προβλέποντας τη δημιουργία τέλους διαχείρισης για τα εμπορεύματα που αποστέλλονται απευθείας από χώρες εκτός Ένωσης σε Ευρωπαίους καταναλωτές. Τα δημοσιεύματα σε όλη την Ευρώπη έσπευσαν να αναφέρουν ποσά 2, 7 ή ακόμη και 10 ευρώ ανά δέμα. Κανένα από αυτά τα ποσά δεν έχει θεσπιστεί. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει καθορίσει το τέλος και το ύψος, ο τρόπος υπολογισμού και οι λεπτομέρειες είσπραξης χρειάζονται ακόμη ειδικές εκτελεστικές διατάξεις, οι οποίες δεν έχουν συνταχθεί (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, EUnews).

Εκείνο που ξεκαθάρισε το Κοινοβούλιο είναι ποιος έχει την ευθύνη έναντι των τελωνειακών αρχών όταν φτάνει ένα δέμα. Στο προβλεπόμενο μοντέλο, την ευθύνη αναλαμβάνει πλέον η πλατφόρμα ηλεκτρονικού εμπορίου — Temu, Shein, AliExpress — και όχι ο αγοραστής. Η πλατφόρμα αποκτά τον ρόλο του «τεκμαιρόμενου εισαγωγέα» και ευθύνεται για τα στοιχεία, τους δασμούς και τη συμμόρφωση με τους κανόνες (Brussels Times). Η είσπραξη πρέπει να αρχίσει έως την 1η Νοεμβρίου 2026, αλλά μόνο αφού είναι έτοιμο το εκτελεστικό σύστημα της Επιτροπής.

Δύο ξεχωριστές χρεώσεις

Η σύγχυση έχει σημασία, επειδή δύο διαφορετικά μέτρα συσσωρεύονται πλέον και τα περισσότερα δημοσιεύματα τα συγχέουν. Ο πάγιος δασμός των 3 ευρώ, που ισχύει από την 1η Ιουλίου βάσει του Κανονισμού (ΕΕ) 2026/382, κατήργησε την παλιά απαλλαγή που επέτρεπε την αδασμολόγητη εισαγωγή αποστολών αξίας έως 150 ευρώ. Πρόκειται για δασμό που επιβάλλεται ανά κατηγορία προϊόντος μέσα σε μια αποστολή, όχι ανά δέμα. Ένα πακέτο με πουκάμισα και θήκη κινητού μπορεί να επιβαρυνθεί με 6 ευρώ, όχι με 3. Τα στοιχεία των πολωνικών τελωνειακών αρχών δείχνουν τη διαφορά: κατά το προηγούμενο έτος εκτελωνίστηκαν περισσότερες από 26 εκατομμύρια αποστολές, οι οποίες περιείχαν περίπου 130 εκατομμύρια κατηγορίες προϊόντων, δηλαδή περίπου πέντε κατηγορίες ανά αποστολή (Prawo.pl).

Η χρέωση διαχείρισης είναι διαφορετικό μέτρο. Σκοπός της είναι να καλύψει το πραγματικό κόστος των τελωνειακών αρχών για την επεξεργασία των δεδομένων του ηλεκτρονικού εμπορίου, την ανάλυση κινδύνου και τον έλεγχο των εμπορευμάτων. Επιβάλλεται επιπλέον του δασμού των 3 ευρώ (RTL Belgium). Το ποσό των 2 ευρώ που αναφερόταν στα δημοσιεύματα ήταν μία από τις επιλογές που συζητήθηκαν στις διαπραγματεύσεις. Τα ποσά των 7 και 10 ευρώ ήταν, αντίστοιχα, χρεώσεις που ζητούσαν το πολωνικό επιμελητήριο ηλεκτρονικού εμπορίου και η ευρωπαϊκή ένωση κλωστοϋφαντουργίας Euratex (dlaHandlu.pl, Fakt). Καμία από αυτές τις προτάσεις δεν ενσωματώθηκε στη νομοθεσία.

Μετακινήθηκε το τελωνειακό σύνορο, όχι τα εμπορεύματα

Ο δασμός των 3 ευρώ έχει ήδη αναδιατάξει τις εμπορευματικές ροές. Τον Ιούλιο, τα βελγικά τελωνεία κατέγραψαν πτώση 53 τοις εκατό σε ετήσια βάση στα μικρά δέματα που διακινήθηκαν μέσω του αεροδρομίου της Λιέγης, ενώ οι απλουστευμένες τελωνειακές δηλώσεις μειώθηκαν περίπου στο μισό (Boursorama/AFP, The Loadstar). Όπως γράψαμε νωρίτερα, τα δέματα από χώρες εκτός ΕΕ προς την Ολλανδία μειώθηκαν κατά 46 τοις εκατό τον Ιούλιο και τον Αύγουστο (To Brief). Παρόμοιες μειώσεις καταγράφηκαν στη Σλοβενία και τη Γαλλία.

Ωστόσο, το συνολικό βάρος των φορτίων στο αεροδρόμιο της Λιέγης αυξήθηκε κατά 4 τοις εκατό την ίδια περίοδο (Aktus-CCI). Οι τυπικές τελωνειακές δηλώσεις για φορτία μεγάλου όγκου αυξήθηκαν κατά περίπου 3 εκατομμύρια. Τα ολλανδικά τελωνεία δήλωσαν ρητά ότι τα ηλεκτρονικά καταστήματα του εξωτερικού στρέφονται στις εισαγωγές μεγάλων παρτίδων και στην αποθήκευση εντός της ΕΕ (Euronews). Οι Shein και Temu φέρονται να δημιουργούν υποδομές εκτέλεσης παραγγελιών στην περιοχή του Βρότσλαβ, στην Πολωνία. Ένα δέμα που αποστέλλεται από πολωνική αποθήκη σε καταναλωτή στη Γερμανία δεν αποτελεί πλέον εισαγωγή. Τα εμπορεύματα έχουν εισέλθει στην ΕΕ ως μέρος μαζικής αποστολής, έχουν δηλωθεί και φορολογηθεί και υπόκεινται σε τελωνειακό έλεγχο, ενώ το τελευταίο σκέλος της διαδρομής τους γίνεται πλέον εσωτερική παράδοση.

Το ερώτημα είναι αν η αλλαγή βελτιώνει την επιβολή των κανόνων ή απλώς μεταφέρει τους ελέγχους σε άλλο σημείο. Τα τελωνειακά γραφεία διαχείρισης δεμάτων στα σύνορα χάνουν όγκο εργασίας. Το βάρος μεταφέρεται στους ελέγχους των αποθηκών, στις αρχές ασφάλειας προϊόντων και στην εποπτεία της εσωτερικής αγοράς.

Ποιος πληρώνει, ποιος κερδίζει

Οι λιανοπωλητές της ΕΕ είναι οι σαφέστεροι κερδισμένοι. Μέχρι τώρα ανταγωνίζονταν ένα κανάλι πωλήσεων στο οποίο οι απευθείας εισαγωγές δεν επιβαρύνονταν καθόλου με τελωνειακό δασμό. Αυτό το πλεονέκτημα έχει πλέον εκλείψει. Οι τελωνειακές αρχές αποκτούν έναν συγκεκριμένο υπόχρεο, μια πλατφόρμα που διαθέτει δεδομένα και οικονομική επιφάνεια, αντί να αναζητούν εκατομμύρια μεμονωμένους παραλήπτες.

Για τους καταναλωτές, το αποτέλεσμα είναι πιο σύνθετο. Κάθε πάγια χρέωση πλήττει δυσανάλογα τις φθηνές αγορές: ο υφιστάμενος δασμός των 3 ευρώ ισοδυναμεί από μόνος του με το 60 τοις εκατό της αξίας ενός προϊόντος 5 ευρώ, πριν από τον ΦΠΑ. Καμία πλατφόρμα δεν έχει δεσμευθεί δημόσια να απορροφήσει το κόστος ούτε έχει γνωστοποιήσει την πολιτική μετακύλισής του (Tagesschau). Οι μεγάλες πλατφόρμες μπορούν να επιμερίσουν το κόστος συμμόρφωσης σε τεράστιο όγκο συναλλαγών και να επενδύσουν σε αποθήκες εντός της ΕΕ. Οι μικροί πωλητές από τρίτες χώρες δεν διαθέτουν αυτή τη δυνατότητα. Η μεταρρύθμιση μπορεί να εξισορροπήσει τον ανταγωνισμό ανάμεσα στους ευρωπαϊκούς και τους εκτός ΕΕ λιανοπωλητές, ενώ ταυτόχρονα ενισχύει τις μεγαλύτερες πλατφόρμες έναντι των μικρότερων ανταγωνιστών τους.

Το σημαντικότερο σκέλος που ενέκρινε το Κοινοβούλιο αφορά την αλυσίδα ευθύνης: η πλατφόρμα λογοδοτεί στις τελωνειακές αρχές, η Επιτροπή καθορίζει τη χρέωση και το ποσό που θα πληρώσει τελικά ο καταναλωτής δεν έχει ακόμη αποφασιστεί. Όποιος αναφέρει συγκεκριμένη πρόσθετη επιβάρυνση, παρουσιάζει ως βεβαιότητα κάτι που ο νόμος δεν προβλέπει.