Η ΕΕ κρατά την αποζημίωση στις τρίωρες καθυστερήσεις

Όποιος κλείνει καλοκαιρινή πτήση στην Ευρώπη μπορεί σύντομα να βλέπει πιο καθαρά την αρχική τιμή του εισιτηρίου. Αυτό που δεν έκανε η ΕΕ είναι να επιβάλει δωρεάν χειραποσκευή καμπίνας για όλους. Η συμφωνία που διαμορφώνεται διατηρεί τον κανόνα αποζημίωσης μετά τις τρεις ώρες καθυστέρησης, αλλά μετατρέπει τη σύγκρουση για τις αποσκευές σε συμβιβασμό διαφάνειας στην τιμολόγηση.

Ο φάκελος αφορά τον Κανονισμό 261, το ευρωπαϊκό πλαίσιο που δίνει στους επιβάτες δικαίωμα αποζημίωσης σε καθυστερήσεις και ακυρώσεις. Η μεταρρύθμιση ξεκίνησε με την πρόταση της Επιτροπής το 2013 και μόλις τώρα κινείται προς την τελική έγκριση (πρόταση της Επιτροπής, φάκελος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο πρέπει ακόμη να εγκρίνουν τυπικά το νέο κείμενο, άρα τα σημερινά δικαιώματα παραμένουν σε ισχύ προς το παρόν (Reuters μέσω Straits Times).

Οι επιβάτες κρατούν τον κανόνα των τριών ωρών

Το βασικό κέρδος για τους επιβάτες είναι καθαρό. Η αποζημίωση εξακολουθεί να ενεργοποιείται όταν η άφιξη καθυστερεί τουλάχιστον τρεις ώρες, με κλίμακες 250, 400 και 600 ευρώ ανάλογα με την απόσταση και τον τύπο του δρομολογίου (Deutschlandfunk, EU Perspectives).

Ο κανόνας αυτός δεν προέκυψε απλώς από καθαρή νομοτεχνική διατύπωση. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης τον διαμόρφωσε μέσα από υποθέσεις όπως οι Sturgeon και Nelson, αντιμετωπίζοντας τις μεγάλες καθυστερήσεις ως ουσιαστικά συγγενείς με τις ακυρώσεις, επειδή ο επιβάτης χάνει το ίδιο πράγμα: χρόνο (Sturgeon, Nelson).

Οι αεροπορικές εταιρείες και αρκετές κυβερνήσεις ζητούσαν μεγαλύτερο περιθώριο κινήσεων. Πίεζαν για υψηλότερα όρια καθυστέρησης, μικρότερη έκθεση σε αποζημιώσεις και λιγότερες αυτόματες αξιώσεις. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έθεσε ως κόκκινη γραμμή το πιο ορατό δικαίωμα του καταναλωτή. Σύμφωνα με το Reuters, η Επιτροπή είχε εξετάσει ενεργοποίηση στις τέσσερις ώρες και τα κράτη-μέλη είχαν επιδιώξει πλαφόν 500 ευρώ, πριν το Συμβούλιο επιστρέψει πιο κοντά στο σημερινό μοντέλο αποζημιώσεων (Reuters μέσω Straits Times).

Η Γερμανία και η Γαλλία φαίνεται ότι συνέβαλαν στην απομάκρυνση των κυβερνήσεων από μια πιο σκληρή, φιλική προς τις αεροπορικές εταιρείες θέση στο τελικό στάδιο των διαπραγματεύσεων. Γερμανικά δημοσιεύματα αναφέρουν ότι το Βερολίνο και το Παρίσι στήριξαν συμβιβασμό που διατηρεί την αρχή των τριών ωρών, ενώ τα γερμανικά υπουργεία παρουσίασαν το ίδιο κείμενο με διαφορετική έμφαση: το ένα ως προστασία των καταναλωτών, το άλλο ως νομική ασφάλεια για τους αερομεταφορείς (Zeit, Stern). Η πολωνική προεδρία ξανάνοιξε έναν φάκελο που είχε μείνει κολλημένος για πάνω από μία δεκαετία, όμως η διαπραγματευτική δύναμη του Κοινοβουλίου ανάγκασε τις κυβερνήσεις να επωμιστούν πολιτικά κάθε υποχώρηση από ένα δημοφιλές δικαίωμα (Onet).

Ο συμβιβασμός για τις αποσκευές είναι πιο αδύναμος

Στις χειραποσκευές, η ανακωχή είναι πιο λεπτή. Ο συμβιβασμός φαίνεται να προστατεύει ένα μικρό αντικείμενο κάτω από το κάθισμα, με την El País να αναφέρει διαστάσεις 40 x 30 x 15 εκατοστά, αλλά δεν δημιουργεί γενικό δικαίωμα δωρεάν τρόλεϊ καμπίνας σε κάθε ναύλο (El País).

Αντί γι’ αυτό, οι αεροπορικές εταιρείες θα πρέπει να εμφανίζουν ή να προσφέρουν ως προεπιλεγμένη τιμή έναν ναύλο που περιλαμβάνει τη μεγαλύτερη χειραποσκευή, επιτρέποντας στον επιβάτη να την αφαιρεί για φθηνότερο εισιτήριο (Ara). Αυτή η διάκριση εξηγεί την αντίρρηση της Ισπανίας. Η Μαδρίτη μπορεί να χαιρετίζει την ενίσχυση των δικαιωμάτων στις καθυστερήσεις και ταυτόχρονα να υποστηρίζει ότι η ΕΕ απέφυγε το δυσκολότερο ερώτημα: αν μια εύλογη χειραποσκευή αποτελεί μέρος της βασικής υπηρεσίας μεταφοράς.

Η Ισπανία και η Λετονία φέρονται να καταψήφισαν τη συμφωνία επειδή δεν εγγυάται δωρεάν βαλίτσα καμπίνας. Οι αεροπορικές εταιρείες διαβάζουν τον ίδιο συμβιβασμό ως διατήρηση της δυνατότητάς τους να πωλούν φθηνότερους ναύλους χωρίς τρόλεϊ (Europa Press, Democrata).

Η πραγματική σύγκρουση είναι η πρώτη τιμή

Οι εταιρείες χαμηλού κόστους έχτισαν την προσφορά τους στην ενιαία αγορά πάνω στον κατακερματισμό του ναύλου: χαμηλή αρχική τιμή και στη συνέχεια χρεώσεις για αποσκευές, θέσεις, κάρτες επιβίβασης ή διορθώσεις. Η νέα προσέγγιση δεν καταργεί αυτό το μοντέλο. Προσπαθεί να φέρει την πρώτη τιμή πιο κοντά στο πραγματικό κόστος του ταξιδιού, κάτι που έχει σημασία όταν ο επιβάτης συγκρίνει πτήσεις από τη Λισαβόνα, τη Βαρσοβία, το Μιλάνο και το Άμστερνταμ στην ίδια ηλεκτρονική αγορά.

Η Ιταλία δείχνει το ίδιο πρόβλημα από άλλη πλευρά. Η επίμαχη αναδρομική χρέωση καυσίμων της Volotea, η οποία σύμφωνα με δημοσιεύματα κυμαινόταν από 6 έως 14 ευρώ ανά επιβάτη και ανά σκέλος πριν ανασταλεί από τις 10 Ιουνίου, έδειξε πόσο γρήγορα μπορεί να χάσει νόημα ένας ναύλος όταν το κόστος εμφανίζεται μετά την αγορά (QuiFinanza, Altroconsumo).

Οι αεροπορικές εταιρείες εξακολουθούν να έχουν επιχείρημα κόστους. Πηγές του κλάδου επικαλούνται περίπου 8 δισ. ευρώ ετησίως βάσει του Κανονισμού 261 και προειδοποιούν ότι η ευκολότερη διεκδίκηση αποζημιώσεων μπορεί να αυξήσει περαιτέρω το κόστος (Money.pl). Ο συμβιβασμός απαντά αλλιώς: όταν οι εταιρείες μεταφέρουν το κόστος της διατάραξης στους επιβάτες, οι επιβάτες δεν πρέπει να χρειάζονται νομική αντοχή για να πάρουν χρήματα που ήδη τους οφείλονται.

Το τελικό κείμενο παραμένει κρίσιμο. Τα δημοσιεύματα διαφέρουν ως προς το αν οι αεροπορικές εταιρείες θα πρέπει να στέλνουν το υλικό διεκδίκησης μέσα σε 48 ή 96 ώρες, ενώ ορισμένες λεπτομέρειες για τις αποζημιώσεις σε πτήσεις μεγάλων αποστάσεων χρειάζονται το εγκεκριμένο νομοθέτημα πριν υπάρξουν ασφαλή συμπεράσματα (EU Perspectives, Marketscreener). Ακολουθεί η τυπική έγκριση. Μετά, το ερώτημα θα είναι αν οι εταιρείες θα αντιμετωπίσουν τη διαφάνεια ως νέο ελάχιστο επίπεδο προστασίας ή απλώς ως ακόμη μία οθόνη στη διαδικασία κράτησης.