Τα Ταμεία Ανάκαμψης στην κόψη

Οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ προώθησαν αυτή την εβδομάδα δύο διαφορετικές υποθέσεις, που στην πράξη δείχνουν το ίδιο πρόβλημα: η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση είναι εύκολη όταν εγκρίνονται σχέδια, αλλά γίνεται δύσκολη όταν πρέπει να εκτελεστούν δεσμεύσεις ή να μεταφερθεί πραγματική εξουσία.

Η πρώτη υπόθεση ήταν άμεση. Οι υπουργοί κινήθηκαν προς την έγκριση αναθεωρημένων σχεδίων ανάκαμψης για εννέα κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων η Κύπρος, η Λιθουανία, η Φινλανδία, η Γερμανία και η Ουγγαρία, μαζί με άλλες τέσσερις χώρες (Cyprus Mail). Η δεύτερη είναι πιο μακρά και πιο πολιτική: ο Ιρλανδός αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Σάιμον Χάρις, προεδρεύοντας της συνεδρίασης στο πλαίσιο της ιρλανδικής προεδρίας του Συμβουλίου, δήλωσε ότι εξασφάλισε ομόφωνη στήριξη ώστε οι κυβερνήσεις να συμφωνήσουν έως τον Οκτώβριο σε διαπραγματευτική θέση για τη συγκέντρωση μέρους της χρηματοπιστωτικής εποπτείας σε ευρωπαϊκό επίπεδο (RTÉ).

Το συμβόλαιο εγκρίνεται. Τα χρήματα όχι.

Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ λειτουργεί περισσότερο ως συμβόλαιο παρά ως επιταγή. Κάθε χώρα υποβάλλει σχέδιο μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο το εγκρίνουν, αλλά οι εκταμιεύσεις γίνονται μόνο όταν επιτευχθούν συγκεκριμένα ορόσημα: ψηφισμένοι νόμοι, νέοι θεσμοί, ολοκληρωμένα έργα (EUR-Lex, ECA). Η έγκριση ενός αναθεωρημένου σχεδίου αλλάζει τις δεσμεύσεις της χώρας. Δεν ανοίγει αυτομάτως τη στρόφιγγα των κονδυλίων.

Αυτή η διάκριση έχει πλέον πρακτική σημασία, επειδή ο μηχανισμός κλείνει. Όλα τα εναπομείναντα ορόσημα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως τις 31 Αυγούστου 2026, τα αιτήματα πληρωμής να έχουν κατατεθεί έως τις 30 Σεπτεμβρίου και οι τελικές εκταμιεύσεις να γίνουν έως το τέλος του έτους. Μετά, τα αδιάθετα χρήματα χάνονται οριστικά (European Parliament Research Service).

Η Κύπρος δείχνει καθαρά την απόσταση ανάμεσα στην έγκριση και την υλοποίηση. Ο υπουργός Οικονομικών Μάκης Κεραυνός πήγε στις Βρυξέλλες με επικαιροποιημένο σχέδιο, αλλά η κυπριακή Βουλή πρέπει ακόμη να ψηφίσει τον νόμο που δημιουργεί έναν νέο φορέα επιχειρηματικής ανάπτυξης. Αν δεν διοριστεί διοικητικό συμβούλιο έως το τέλος Αυγούστου, επιχορηγήσεις περίπου 50–69 εκατ. ευρώ κινδυνεύουν να χαθούν (Philenews).

Η Ρουμανία δεν βρίσκεται ανάμεσα στις εννέα χώρες των οποίων τα αναθεωρημένα σχέδια εγκρίθηκαν τώρα, αλλά αποτελεί την προειδοποίηση για το τι συμβαίνει όταν η καθυστέρηση αποκτά μεγαλύτερη κλίμακα. Το Βουκουρέστι έχει ήδη χάσει περίπου 500 εκατ. ευρώ από αποτυχημένο αίτημα πληρωμής, ενώ άλλα 8,7 δισ. ευρώ εξαρτώνται από το αν το κοινοβούλιο θα μπορέσει να ψηφίσει εννέα εκκρεμείς νόμους πριν από την προθεσμία του τέλους Αυγούστου (Digi24, Romania Insider). Στις αρχές Ιουνίου, τόσο η Ρουμανία όσο και η Κύπρος είχαν λιγότερα από τα μισά ορόσημά τους αξιολογημένα ως εκπληρωμένα (European Parliament Research Service).

Ποιος παίρνει τα τέλη και ποιος την εξουσία;

Η δεύτερη υπόθεση θα επιβιώσει της προθεσμίας του Ταμείου Ανάκαμψης. Ο στόχος της είναι απλός: να μπορεί μια εταιρεία σε μία χώρα της ΕΕ να αντλεί ευκολότερα κεφάλαια από επενδυτές σε άλλη. Σήμερα, οι ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές είναι σπασμένες σε 27 εθνικά συστήματα, με διαφορετικές εποπτικές αρχές, κανόνες και τέλη. Το Πακέτο Ενοποίησης και Εποπτείας των Αγορών είναι η νομοθετική προσπάθεια να συνδεθούν αυτά τα κομμάτια (Irish Presidency).

Στην αρχή συμφωνούν όλοι. Η σύγκρουση αρχίζει στο ερώτημα ποιος θα εποπτεύει τι. Το πακέτο μπορεί να μεταφέρει την εποπτεία μεγάλων ομίλων κεφαλαίων από τις εθνικές αρχές στην Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών, την εποπτική αρχή με έδρα το Παρίσι που συντονίζει τη ρύθμιση των αγορών τίτλων στην ΕΕ (WealthBriefing). Αυτό σημαίνει ότι τα εποπτικά τέλη, δηλαδή οι χρεώσεις που πληρώνουν οι εταιρείες στον επόπτη τους, θα κατευθύνονται στην ευρωπαϊκή αρχή αντί στις εθνικές.

Για εκδότες τίτλων με διασυνοριακή δραστηριότητα και για μεγαλύτερους επενδυτές, η μικρότερη κατακερματισμένη εποπτεία σημαίνει χαμηλότερο κόστος συμμόρφωσης και καλύτερα δεδομένα αγοράς (European Parliament Research Service). Για μικρά χρηματοπιστωτικά κέντρα, όμως, πρόκειται για άμεση απειλή στους προϋπολογισμούς τους. Η εποπτική αρχή της Μάλτας, η MFSA, εμφάνισε πέρυσι έλλειμμα 1,3 εκατ. ευρώ, με εποπτικά έσοδα περίπου 25,6 εκατ. ευρώ (The Shift News). Αν η ευρωπαϊκή αρχή αναλάβει τους μεγαλύτερους ομίλους κεφαλαίων, τα σχετικά τέλη μεταφέρονται στο Παρίσι, ενώ το κόστος λειτουργίας της εθνικής εποπτείας παραμένει. Η CSSF του Λουξεμβούργου, που εποπτεύει μία από τις μεγαλύτερες βιομηχανίες κεφαλαίων στην Ευρώπη, αντιμετωπίζει την ίδια εξίσωση από διαφορετική θέση: έχει το μέγεθος να απορροφήσει τη μετατόπιση, αλλά κάθε αρμοδιότητα που περνά στο Παρίσι μειώνει τον δικό της ρόλο (CSSF).

Ο Χάρις παρουσίασε τον Οκτώβριο ως στόχο για την κοινή θέση των κυβερνήσεων, η οποία θα ανοίξει τις διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την τελική νομοθεσία (Council). Η προθεσμία θα δείξει αν οι κυβερνήσεις αποδέχονται την ανταλλαγή: βαθύτερες αγορές με αντάλλαγμα τη μεταφορά εποπτικής ισχύος από τις εθνικές πρωτεύουσες στο Παρίσι.

Η έγκριση ευρωπαϊκών σχεδίων είναι το εύκολο στάδιο. Η εκτέλεσή τους σημαίνει ότι κάποιος εγκαταλείπει είτε χρήματα είτε εθνικό έλεγχο. Στα κονδύλια ανάκαμψης, εννέα κυβερνήσεις έχουν περίπου επτά εβδομάδες για να αποδείξουν ότι παρέδωσαν όσα υποσχέθηκαν, αλλιώς τα χρήματα χάνονται. Στη χρηματοπιστωτική εποπτεία, οι 27 κυβερνήσεις στήριξαν αυτή την εβδομάδα την ενοποίηση, κρατώντας ταυτόχρονα τους μοχλούς που διατηρούν τις αγορές εθνικές. Ο πρώτος αγώνας έχει σκληρή προθεσμία. Ο δεύτερος σκοντάφτει σε πιο ανθεκτικό εμπόδιο.