Η ΕΕ απορρίπτει το αίτημα της πρωθυπουργού Meloni για εξαίρεση του ενεργειακού χρέους

Η Τζόρτζια Μελόνι ζητεί από την ΕΕ να αντιμετωπίσει τις δαπάνες για την ενεργειακή κρίση όπως αντιμετωπίζει πλέον τις αμυντικές: να μην προσμετρώνται πλήρως στα όρια του ελλείμματος. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέρριψε αμέσως το αίτημα, ενώ ο υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας στήριξε τη γραμμή των Βρυξελλών. Η αντιπαράθεση μοιάζει τεχνική, αλλά είναι το πρώτο σοβαρό τεστ για τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες της Ευρώπης, οι οποίοι αναθεωρήθηκαν μόλις πριν από δύο χρόνια και ήδη πιέζονται από τις ίδιες τις εξαιρέσεις τους.

Τι ζητεί η Μελόνι και γιατί οι Βρυξέλλες είπαν όχι

Το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης, δηλαδή το πλαίσιο της ΕΕ που περιορίζει τα δημοσιονομικά ελλείμματα στο 3% του ΑΕΠ, αναμορφώθηκε τον Απρίλιο του 2024. Οι αυστηροί αριθμητικοί στόχοι αντικαταστάθηκαν από εξατομικευμένα σχέδια δαπανών, τα οποία κάθε κυβέρνηση διαπραγματεύεται με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Τον Μάρτιο του 2025 προστέθηκε και μια ειδική εξαίρεση: η εθνική ρήτρα διαφυγής, που επιτρέπει στα κράτη να αφαιρούν έως 1,5% του ΑΕΠ σε αμυντικές δαπάνες από τον υπολογισμό του ελλείμματος για τέσσερα χρόνια. Δεκαεπτά χώρες την έχουν ενεργοποιήσει. Η Ιταλία, η Γαλλία και η Ισπανία όχι.

Το επιχείρημα της Μελόνι είναι ότι, αν η άμυνα εξαιρείται λόγω γεωπολιτικής έκτακτης ανάγκης, τότε και οι ενεργειακές δαπάνες που προκαλεί η κρίση στο Ορμούζ πρέπει να τύχουν αντίστοιχης μεταχείρισης. Η απάντηση των Βρυξελλών είναι νομικά στενή: η ρήτρα αφορά μόνο στρατιωτικές δαπάνες, οι οποίες καταγράφονται σε συγκεκριμένη στατιστική κατηγορία. Οι ενεργειακές επιδοτήσεις ανήκουν σε άλλες γραμμές του προϋπολογισμού. Για να αλλάξει αυτό, θα χρειαζόταν είτε αναθεώρηση του κανόνα είτε ενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής, η οποία προϋποθέτει τεκμηριωμένη ύφεση σε επίπεδο ευρωζώνης (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

Η δημοσιονομική παγίδα της Ιταλίας

Το ιταλικό δημόσιο χρέος βρίσκεται στο 137,1% του ΑΕΠ, ενώ το έλλειμμα του 2025 έκλεισε στο 3,1%, λίγο πάνω από το όριο του 3% και πάνω από τον στόχο που είχε θέσει η ίδια η κυβέρνηση (Eurostat, Investing.com). Οι προβλέψεις για την ανάπτυξη το 2026 κινούνται γύρω στο 0,8% (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Το ΔΝΤ έχει διαμηνύσει στη Ρώμη ότι χρειάζεται πρωτογενές πλεόνασμα, δηλαδή πλεόνασμα πριν από την πληρωμή τόκων για το χρέος, ίσο με 3% του ΑΕΠ έως το 2027, σχεδόν τετραπλάσιο από το σημερινό επίπεδο.

Η πίεση αυτή περνά πλέον μέσα από το ίδιο το υπουργικό συμβούλιο της Μελόνι. Ο υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροζέτο έχει στείλει δύο επιστολές στον υπουργό Οικονομικών Τζανκάρλο Τζορτζέτι, ζητώντας να εγκρίνει δάνεια 14,9 δισ. ευρώ από το πρόγραμμα «Δράση για την Ασφάλεια της Ευρώπης», έναν μηχανισμό της ΕΕ που χρηματοδοτεί κοινές αμυντικές προμήθειες μέσω ομολόγων που εκδίδει η Ένωση με ευνοϊκούς όρους. Ο Τζορτζέτι δεν έχει απαντήσει. Η προθεσμία λήγει στα τέλη Μαΐου. Στις 14 Μαΐου ο Κροζέτο δημοσιοποίησε την ενόχλησή του, μια ασυνήθιστη κίνηση που αποκάλυψε το εσωτερικό αδιέξοδο (Il Sole 24 Ore).

Ο υπολογισμός του Τζορτζέτι είναι απλός: να μη δεσμευθεί η Ιταλία σε νέο αμυντικό δανεισμό 14,9 δισ. ευρώ, αν οι Βρυξέλλες δεν δώσουν παράλληλα ευελιξία για τις ενεργειακές δαπάνες. Ή συνολική συμφωνία ή καμία συμφωνία.

Το Βερολίνο δεν υποχωρεί

Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έχει χαρακτηρίσει την υφιστάμενη αμυντική εξαίρεση «ήδη στο όριο του αποδεκτού». Το Ομοσπονδιακό Ελεγκτικό Συνέδριο της Γερμανίας προειδοποίησε ότι η εξαίρεση για την άμυνα κινδυνεύει να γίνει «ο κανονικός κανόνας συσσώρευσης χρέους», καθώς πάνω από το 96% του προγραμματισμένου ομοσπονδιακού δανεισμού για το 2029 θα εμπίπτει σε αυτήν.

Η ίδια η Γερμανία δαπανά περίπου 10 δισ. ευρώ για ενεργειακή στήριξη το 2026, με μειώσεις φόρων στα καύσιμα, επιδοτήσεις στα τέλη δικτύου και χαμηλότερους φόρους ηλεκτρικής ενέργειας για τη μεταποίηση (γερμανική κυβέρνηση). Το Βερολίνο, όμως, χρηματοδοτεί τα μέτρα εντός των υφιστάμενων δημοσιονομικών ορίων, χωρίς να ζητεί ευρωπαϊκή εξαίρεση. Ο υπουργός Οικονομικών Λαρς Κλίνγκμπαϊλ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι από το 2030 ακόμη και οι αμυντικές εξαιρέσεις πρέπει να περιοριστούν στο 1% του ΑΕΠ. Ανεξάρτητοι οικονομολόγοι που συμβουλεύουν τη γερμανική κυβέρνηση τον προειδοποίησαν ευθέως ότι η αύξηση των γερμανικών δαπανών κατά 5,75% υπερβαίνει ήδη το 4,5% που επιτρέπει η ΕΕ.

Στην αντίθεση προστέθηκε και η Ολλανδία. «Η απάντηση στα σοκ δεν μπορεί να είναι περισσότερο χρέος», υποστήριξε η Χάγη.

Η Ευρώπη αναθεώρησε τους δημοσιονομικούς κανόνες της μόλις πριν από δύο χρόνια. Η αμυντική ρήτρα ήταν η πρώτη μεγάλη εξαίρεση. Αν ακολουθήσει και η ενέργεια, το επόμενο αίτημα μπορεί να αφορά την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή ή τις μεταναστευτικές δαπάνες. Κάθε νέα εξαίρεση αποδυναμώνει τα όρια δαπανών που η μεταρρύθμιση του 2024 υποτίθεται ότι θα έκανε πιο αξιόπιστα. Όπως το έθεσε βουλευτής της Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης: «Όποιος κηρύσσει διαρκώς οικονομική κατάσταση έκτακτης ανάγκης καθιστά κανόνες όπως το φρένο χρέους μόνιμα άχρηστους».

Η Μελόνι πρέπει να αποφασίσει πριν από το τέλος του μήνα: είτε να αποδεχθεί τα αμυντικά δάνεια και να επωμιστεί το δημοσιονομικό κόστος είτε να ποντάρει ότι οι Βρυξέλλες και το Βερολίνο θα υποχωρήσουν πρώτοι.