Χωρίς δημοσιονομική ανάσα για Ελλάδα, Ιταλία

Η Ελλάδα και η Ιταλία ζήτησαν από την ΕΕ να τους επιτρέψει να δαπανήσουν πάνω από τα συμφωνημένα όρια, ώστε να μετριάσουν τους λογαριασμούς ενέργειας τον φετινό χειμώνα. Μετά τη συνεδρίαση των υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης στις 8 Οκτωβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέρριψε αυτή την προσέγγιση (Reuters). Η λύση που έχει στηρίξει είναι στενότερη: πρόσθετο δημοσιονομικό περιθώριο για επενδύσεις που μειώνουν την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Κάθε ενίσχυση για τους σημερινούς λογαριασμούς πρέπει να χωρέσει στο όριο δαπανών που ισχύει ήδη για κάθε χώρα.

Δύο επιστολές, ένα επιχείρημα

Οι πρωθυπουργοί Κυριάκος Μητσοτάκης και Τζόρτζια Μελόνι έστειλαν επιστολές στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Ο Μητσοτάκης υποστηρίζει ότι, αν το ακριβότερο ρεύμα αποφέρει στην Ελλάδα περισσότερα έσοδα από ΦΠΑ, τον φόρο που επιβάλλεται στις περισσότερες αγορές, από όσα προέβλεπε ο προϋπολογισμός, η Αθήνα θα πρέπει να μπορεί να διαθέσει μέρος αυτών των πρόσθετων εσόδων σε προσωρινή και στοχευμένη στήριξη χωρίς να υπερβεί το όριο δαπανών (Έλληνας πρωθυπουργός). Ανέφερε τους αλιείς ως μία από τις ομάδες που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, χωρίς όμως να δημοσιοποιήσει το κόστος ή τα κριτήρια επιλεξιμότητας.

Παρόμοιο επιχείρημα προέβαλε ο υπουργός Οικονομικών της Ιταλίας, Τζανκάρλο Τζορτζέτι. Όπως λέει, οι στόχοι δαπανών της Ρώμης συμφωνήθηκαν με βάση πληθωρισμό 1,8 τοις εκατό, ενώ η μέτρηση του Σεπτεμβρίου έφτασε το 4,1 τοις εκατό. Ζητά από την ΕΕ να συνυπολογίσει αυτή τη διαφορά όταν κρίνει αν η Ιταλία τηρεί τους κανόνες (Reuters). Η Ρώμη εξέταζε ήδη το ενδεχόμενο να κατευθύνει πρόσθετα φορολογικά έσοδα σε μέτρα ελάφρυνσης του κόστους καυσίμων (To Brief).

Η πολιτική πίεση είναι σαφής: τον Σεπτέμβριο, οι τιμές ενέργειας στην ευρωζώνη ήταν 18,8 τοις εκατό υψηλότερες από έναν χρόνο νωρίτερα (Eurostat). Το στοιχείο αυτό εξηγεί γιατί οι κυβερνήσεις θέλουν να παρέμβουν. Δεν δείχνει, όμως, πόσα επιπλέον έσοδα από ΦΠΑ έχει εισπράξει η Αθήνα ή πόσο δημοσιονομικό περιθώριο διαθέτει η Ρώμη· καμία από τις δύο κυβερνήσεις δεν έχει δημοσιοποιήσει αυτούς τους αριθμούς.

Ο επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις απάντησε ότι η ΕΕ δεν μπορεί να προσθέτει διαρκώς νέες μορφές δημοσιονομικής ευελιξίας, προσθέτοντας ωστόσο ότι η Επιτροπή θα εξετάσει προσεκτικότερα και τα δύο αιτήματα (ANSA).

Γιατί τα περισσότερα φορολογικά έσοδα δεν αυξάνουν το όριο

Ο δημοσιονομικός κανόνας της ΕΕ περιορίζει τον ρυθμό αύξησης των «καθαρών δαπανών». Με απλά λόγια, πρόκειται για τις κρατικές δαπάνες χωρίς τους τόκους, οι οποίες πρέπει να ακολουθούν μια πολυετή πορεία που κάθε χώρα συμφωνεί με το Συμβούλιο της ΕΕ, όπου εκπροσωπούνται οι υπουργοί Οικονομικών των κρατών-μελών.

Το όριο αφορά μόνο τις δαπάνες, επομένως τα έσοδα δεν συνυπολογίζονται: ακόμη κι αν το ακριβότερο ρεύμα αυξήσει τις εισπράξεις από ΦΠΑ, το πλαφόν παραμένει εκεί όπου είχε οριστεί. Έτσι, μια πρόσκαιρη αύξηση εσόδων δεν μπορεί να στηρίξει δαπάνες που θα συνεχίζονταν αφού αυτή εκλείψει. Η ένσταση του Τζορτζέτι αφορά την αντίστροφη πλευρά του κανόνα: όταν οι τιμές αυξάνονται ταχύτερα από όσο προβλεπόταν, η προκαθορισμένη πορεία δαπανών καλύπτει λιγότερες ανάγκες.

Στην πράξη, οι κυβερνήσεις μπορούν να χρηματοδοτήσουν μέτρα για την ενέργεια, μόνο αν βρουν χώρο μέσα στην ήδη συμφωνημένη πορεία δαπανών (σημείωμα των υπηρεσιών της Επιτροπής). Η Αθήνα και η Ρώμη έχουν έτσι δύο επιλογές: αν η στήριξη μείνει εντός ορίου, πρέπει να περικόψουν ή να αναβάλουν κάποια άλλη δαπάνη του προϋπολογισμού· αν το υπερβεί, χρειάζεται έγκριση της ΕΕ και πιθανότατα θα χρηματοδοτηθεί με πρόσθετο δανεισμό, τον οποίο θα αποπληρώσουν οι φορολογούμενοι στο μέλλον.

Η εξαίρεση που έχει στηρίξει η ΕΕ

Η διέξοδος που έχει εγκρίνει η Επιτροπή περνά από την εθνική ρήτρα διαφυγής, μια υφιστάμενη πρόβλεψη που επιτρέπει σε μια χώρα να δαπανήσει προσωρινά πάνω από τη συμφωνημένη πορεία. Τον Αύγουστο, η Επιτροπή επέκτεινε τη χρήση της πέρα από την άμυνα, ώστε να καλύπτει και έργα που μειώνουν διαρκώς την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα (οδηγίες της Επιτροπής). Για την Ελλάδα, στις επιλέξιμες δαπάνες περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, οι αντλίες θερμότητας (σύσταση της Επιτροπής για την Ελλάδα).

Το πρόσθετο περιθώριο είναι περιορισμένο: φτάνει έως το 0,3 τοις εκατό του ΑΕΠ ετησίως και συνολικά έως το 0,6 τοις εκατό για την περίοδο 2026–28 (οδηγίες της Επιτροπής).

Τα χρήματα αυτά ωφελούν διαφορετικούς ανθρώπους από εκείνους που χρειάζονται άμεση ανακούφιση. Η επιδότηση για μια αντλία θερμότητας καταλήγει πρώτα στα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις που μπορούν να αναθέσουν τις εργασίες, καθώς και στους τεχνικούς που τις εκτελούν. Ένας ενοικιαστής που αντιμετωπίζει υψηλό λογαριασμό αυτόν τον χειμώνα έχει μικρό άμεσο όφελος.

Οι εγκρίσεις βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη. Ο φάκελος της Ελλάδας περιλαμβάνεται στην ημερήσια διάταξη της σημερινής συνεδρίασης των υπουργών Οικονομικών, οι οποίοι λαμβάνουν την επίσημη απόφαση (ημερήσια διάταξη του Συμβουλίου Οικονομικών και Δημοσιονομικών Θεμάτων). Η Επιτροπή εξέδωσε τη σύστασή της για την Ιταλία στις 8 Οκτωβρίου (σύσταση της Επιτροπής για την Ιταλία), επομένως η Ρώμη εξακολουθεί να περιμένει την απόφαση του Συμβουλίου.

Οι ηγέτες της ΕΕ θα συζητήσουν τα μέτρα ελάφρυνσης του ενεργειακού κόστους στη σύνοδο κορυφής στις 15–16 Οκτωβρίου (πρόσκληση του Αντόνιο Κόστα). Δεν έχει οριστεί ημερομηνία για να αποφασίσουν η Επιτροπή και το Συμβούλιο επί των ευρύτερων αιτημάτων. Προς το παρόν, η Επιτροπή έχει στηρίξει πρόσθετο περιθώριο για επιλέξιμες επενδύσεις στην ενέργεια, υπό την προϋπόθεση της επίσημης έγκρισης. Καμία από τις δύο κυβερνήσεις δεν έχει εξασφαλίσει πρόσθετο περιθώριο για άμεση ελάφρυνση των λογαριασμών· κάθε στήριξη που θα δώσουν η Αθήνα ή η Ρώμη αυτόν τον χειμώνα θα πρέπει, επομένως, να προέλθει από δαπάνες που είχαν ήδη προγραμματιστεί.