Τα €200m της ΕΕ στη Γροιλανδία

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έφθασε το Σαββατοκύριακο στη Γροιλανδία με ένα πακέτο που, σύμφωνα με πληροφορίες, ανέρχεται σε 200 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2026-2027 και προορίζεται για δορυφορικές συνδέσεις, υποθαλάσσια καλώδια, κέντρα δεδομένων, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και κρίσιμες πρώτες ύλες (EU Perspectives, Le Figaro). Η επίσκεψη έγινε έπειτα από μήνες δημόσιων τοποθετήσεων του Ντόναλντ Τραμπ για το νησί, ενώ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μίλησε για οικογενειακή αλληλεγγύη (Brussels Times). Πριν όμως σταθεί αυτή η αφήγηση, χρειάζεται να ξεκαθαριστεί τι ακριβώς αγοράζουν τα χρήματα.

Τρία ταμεία, το ένα ακόμη υποθετικό

Τα 200 εκατ. ευρώ είναι νέα δαπάνη για δύο χρόνια. Προστίθενται στα 225 εκατ. ευρώ που ήδη κατευθύνονται στη Γροιλανδία από τον τρέχοντα προϋπολογισμό της ΕΕ, μέσω του χρηματοδοτικού διαύλου για τα υπερπόντια εδάφη που συνδέονται με κράτη-μέλη αλλά δεν ανήκουν στην Ένωση (EU-OCT Partnership).

Πίσω από τα δύο αυτά ποσά βρίσκεται ένα τρίτο, μεγαλύτερο: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει 530 εκατ. ευρώ για τη Γροιλανδία στον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό, για την περίοδο 2028-2034 (European Parliament Legislative Train, EUR-Lex COM(2025)599). Η πρόταση αυτή χρειάζεται ακόμη ομόφωνη έγκριση από τις 27 κυβερνήσεις της ΕΕ. Αν αθροιστούν τα τρία ποσά, πλησιάζουν το 1 δισ. ευρώ. Μόνο το πρώτο όμως είναι νέα χρηματοδότηση, το δεύτερο είχε ήδη δεσμευθεί και το τρίτο δεν υπάρχει ακόμη ως συμφωνημένη δαπάνη.

Η ΕΕ δεν αγοράζει ορυκτά με αυτά τα χρήματα. Αγοράζει τις προϋποθέσεις ώστε να ακολουθήσουν, ενδεχομένως, πρόσβαση σε υποδομές, εμπιστοσύνη και μελλοντικές συμφωνίες γύρω από τους φυσικούς πόρους. Ο επίτροπος Γιόζεφ Σίκέλα το είπε σχεδόν ευθέως στο Arctic Forum: η Ευρώπη θέλει να «ενισχύσει την ικανότητα των αρκτικών κοινοτήτων να αποφασίζουν οι ίδιες για τον εαυτό τους και να στηρίξει αυτές τις αποφάσεις με επενδύσεις» (IEU Monitoring).

Γιατί τα ορυκτά απέχουν χρόνια

Η Γροιλανδία διαθέτει 25 από τις 34 κρίσιμες πρώτες ύλες που η ΕΕ θεωρεί στρατηγικής σημασίας, μεταξύ των οποίων σπάνιες γαίες, γραφίτη και μολυβδαίνιο (European Sustainable Energy Week). Στα χαρτιά, το δυναμικό είναι μεγάλο. Η Wood Mackenzie όμως προειδοποιεί ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο αργή: στο νησί δεν λειτουργεί κανένα ορυχείο σπανίων γαιών, ενώ οι πολικές συνθήκες, η έλλειψη υποδομών και οι ρυθμιστικοί περιορισμοί σημαίνουν πολυετείς καθυστερήσεις πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε παραγωγή (Wood Mackenzie). Σήμερα λειτουργούν μόνο δύο μεταλλευτικά έργα, για ανορθοσίτη και χρυσό (CSIS).

Ο υπουργός Εξωτερικών της Γροιλανδίας, Μούτε Μπούρουπ Έγκεντε, είπε σε ευρωβουλευτές ότι περίπου το 60 τοις εκατό του υπεδάφους της Γροιλανδίας παραμένει αχαρτογράφητο και ότι οι 56.000 κάτοικοι ζουν σε οικισμούς χωρίς οδικές συνδέσεις μεταξύ τους. Το μήνυμά του προς τις Βρυξέλλες ήταν σαφές: η ευρωπαϊκή επένδυση πρέπει να συνοδεύεται από ευρωπαϊκές εταιρείες πρόθυμες να αγοράσουν όσα παράγει η Γροιλανδία. «Αν δεν υπάρχουν ευρωπαϊκές εταιρείες, υπάρχουν άλλοι ενδιαφερόμενοι» (Demócrata).

Το κοίτασμα σπανίων γαιών στο Κβάνεφιελντ δείχνει το όριο από την πλευρά της ίδιας της Γροιλανδίας: έχει μπλοκαριστεί από την τοπική νομοθεσία για το ουράνιο, υπενθυμίζοντας ότι η παγκόσμια ζήτηση δεν ακυρώνει την περιβαλλοντική νομοθεσία του νησιού (Wood Mackenzie). Η αξιοπιστία της Ευρώπης στην εξόρυξη δοκιμάζεται και εντός της: στη Σουηδία, το σχεδιαζόμενο ορυχείο σπανίων γαιών της LKAB κοντά στην Κιρούνα απειλεί τον τελευταίο διάδρομο μετανάστευσης ταράνδων μιας κοινότητας Σάμι, προκαλώντας επανειλημμένη κριτική από τον ΟΗΕ (SVT).

Έρεισμα, όχι πρόσβαση

Η επίσκεψη για τη χρηματοδότηση συνέπεσε με ένα στρατιωτικό μήνυμα. Φινλανδικές δυνάμεις συμμετείχαν στην Arctic Endurance 26, άσκηση υπό δανική ηγεσία για την άμυνα της Γροιλανδίας, μαζί με στρατεύματα από τη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Σουηδία, τη Νορβηγία, την Ολλανδία, την Ισλανδία και το Βέλγιο (Yle). Η άσκηση είχε ενοχλήσει νωρίτερα την Ουάσιγκτον, ενώ ο υπουργός Άμυνας της Φινλανδίας τη χαρακτήρισε κανονική συμμαχική δραστηριότητα (Iltalehti). Μαζί, η επίσκεψη και η άσκηση δείχνουν ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προσπαθούν να κάνουν τη Γροιλανδία δυσκολότερο αντικείμενο αμερικανικού παζαριού.

Η Γροιλανδία δεν είναι κράτος-μέλος της ΕΕ. Αποχώρησε από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα το 1985, έπειτα από δημοψήφισμα για την αλιευτική πολιτική. Οι Γροιλανδοί όμως έχουν δανική ιθαγένεια, άρα είναι πολίτες της ΕΕ, ενώ η Δανία παραμένει υπεύθυνη για την άμυνα της Γροιλανδίας στο πλαίσιο του Βασιλείου της Δανίας (European Parliament Think Tank, Verfassungsblog).

Οι Βρυξέλλες μπορούν να χρηματοδοτήσουν, να μειώσουν τον κίνδυνο για τους επενδυτές και να προτείνουν έργα. Δεν μπορούν να διατάξουν τη Γροιλανδία να διαθέσει τους πόρους της. Μέχρι την επίσκεψη της φον ντερ Λάιεν, δεν είχε δημοσιευθεί αναλυτική κατανομή ανά γραμμή δαπάνης, χρονοδιάγραμμα εκταμιεύσεων ή κανόνες προμηθειών για τα 200 εκατ. ευρώ που αναφέρονται στις πληροφορίες (European Commission Representation in Denmark). Η δήλωση υπογράφηκε. Όμως, έως ότου η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν αποδεχθεί έργα, άδειες και αγοραστές με τους όρους της Γροιλανδίας, οι Βρυξέλλες έχουν αγοράσει θέση στο τραπέζι, όχι πρόσβαση στους πόρους του νησιού.