Η ΕΕ κατευθύνει τα 6,6 δισ. σε επιστροφές

Οι κυβερνήσεις της ΕΕ συμφώνησαν στις 25 Σεπτεμβρίου πώς θα μοιραστούν 6,6 δισ. ευρώ στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία, τα οποία η Ουγγαρία κρατούσε μπλοκαρισμένα επί χρόνια. Από αυτά, 4,7 δισ. ευρώ θα επιστραφούν στα κράτη-μέλη για όπλα που έχουν ήδη παραδώσει (Delfi Estonia, Știrile ProTV). Οι πρεσβευτές των κρατών-μελών κατέληξαν στη συμφωνία, η οποία παραμένει σε πολιτικό επίπεδο. Για να κινηθούν τα χρήματα, πρέπει πρώτα να εγκριθούν οι σχετικές νομικές πράξεις (Euronews).

Τρεις κατευθύνσεις για τα κονδύλια

Τα χρήματα προέρχονται από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη, το κοινό ταμείο στο οποίο οι κυβερνήσεις της ΕΕ συνεισφέρουν από το 2021 για τη χρηματοδότηση στρατιωτικής στήριξης εκτός Ένωσης (Απόφαση 2021/509 του Συμβουλίου της ΕΕ). Η Κάγια Κάλας, επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, ανακοίνωσε την κατανομή των υπόλοιπων κονδυλίων: 1 δισ. ευρώ για νέες κοινές αγορές εξοπλισμού και 900 εκατ. ευρώ για την αποστολή της ΕΕ που εκπαιδεύει Ουκρανούς στρατιώτες (Euractiv, Delfi Estonia).

Κάθε σκέλος ακολουθεί διαφορετική διαδρομή: οι επιστροφές καταλήγουν στα εθνικά ταμεία, τα κονδύλια για αγορές πηγαίνουν στους προμηθευτές όπλων και τα χρήματα για την εκπαίδευση καλύπτουν το κόστος της αποστολής.

Κανένα από αυτά τα χρήματα δεν πηγαίνει στον κρατικό προϋπολογισμό της Ουκρανίας, το χρηματοδοτικό κενό της οποίας εξετάσαμε τον περασμένο μήνα (To Brief). Ο μηχανισμός εξοπλίζει και εκπαιδεύει τον ουκρανικό στρατό, χωρίς να καλύπτει τις κρατικές δαπάνες.

Γιατί οι επιστροφές πήραν το μεγαλύτερο μερίδιο

Η Ουγγαρία μπορούσε να μπλοκάρει μόνη της το ταμείο, επειδή οι αποφάσεις της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική που έχουν στρατιωτικές συνέπειες απαιτούν ομοφωνία· αρκεί, δηλαδή, η αντίρρηση μίας κυβέρνησης για να ασκηθεί βέτο (Άρθρο 31 της Συνθήκης). Η κυβέρνηση του Βίκτορ Όρμπαν αξιοποίησε αυτή τη δυνατότητα επί χρόνια. Η συμφωνία ήρθε μετά την ήττα του Όρμπαν στις εκλογές του Απριλίου 2026 και την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Πέτερ Μαγιάρ (Euronews).

Με την άρση του ουγγρικού μπλόκου, η διαφωνία μεταφέρθηκε στο ποιος θα λάβει τα χρήματα. Η Γερμανία, ένας από τους μεγάλους δωρητές, ήθελε να κατευθυνθεί το μεγαλύτερο μέρος του ποσού σε νέα στήριξη προς την Ουκρανία (Euractiv).

Η Πολωνία υποστήριξε τις επιστροφές, επικαλούμενη ένα πρακτικό επιχείρημα: οι χώρες που άδειασαν τα οπλοστάσιά τους για να ενισχύσουν το Κίεβο πρέπει να τα αναπληρώσουν προτού προσφέρουν περισσότερα, και η επιστροφή χρημάτων καλύπτει αυτό το κόστος. Η τελική κατανομή δικαίωσε σε μεγάλο βαθμό τη Βαρσοβία, καθώς οι επιστροφές αποτέλεσαν το μεγαλύτερο κονδύλι (Știrile ProTV).

Μέρος των χρημάτων ενδέχεται πάντως να καταλήξει ξανά στην Ουκρανία. Η Κάλας είπε ότι ορισμένες κυβερνήσεις θα μεταβιβάσουν στο Κίεβο τα ποσά που θα λάβουν, χωρίς να τις κατονομάσει. Σύμφωνα με το Kyiv Independent, η Γερμανία και η Σουηδία προτίθενται να το κάνουν, αν και καμία δεν έχει ανακοινώσει συγκεκριμένο ποσό.

Τι μεσολαβεί μέχρι τις πληρωμές

Οι πρεσβευτές συμφώνησαν στην Επιτροπή Πολιτικής και Ασφάλειας, το όργανο όπου τα κράτη-μέλη συντονίζουν την εξωτερική πολιτική και την άμυνα ανάμεσα στις συνεδριάσεις των υπουργών. Οι υπουργοί πρέπει ακόμη να μετατρέψουν την πολιτική συμφωνία σε επίσημες αποφάσεις. Το Interfax-Ukraine εκτιμούσε ότι αυτό θα γίνει με την υπογραφή των σχετικών πράξεων σε συνεδρίαση του Συμβουλίου της ΕΕ στις 28 Σεπτεμβρίου (Interfax-Ukraine).

Τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία δεν διευκρινίζουν ακόμη τι ακριβώς περιλαμβάνει αυτή η τελική έγκριση ούτε αν κάποια κυβέρνηση μπορεί να επαναφέρει τη διαφωνία. Ακόμη κι αφού δοθεί το πράσινο φως, οι πληρωμές θα καθυστερήσουν. Ο αναπληρωτής υπουργός Άμυνας της Πολωνίας, Πάβελ Ζαλέφσκι, εκτιμά ότι η χώρα του θα λάβει την επιστροφή χρημάτων το 2027 (RMF24).

Οι κυβερνήσεις συμφώνησαν αυτή την εβδομάδα κυρίως στον τρόπο επιμερισμού δαπανών που έχουν ήδη αναλάβει, ενώ η νομική βάση για την εκταμίευση παραμένει σε εκκρεμότητα. Το μεγαλύτερο μέρος του ταμείου καλύπτει όπλα που έχει ήδη παραλάβει η Ουκρανία. Η νέα ενίσχυση του ουκρανικού στρατού προέρχεται από τις κοινές αγορές και την εκπαιδευτική αποστολή. Πέρα από αυτά, η στήριξη εξαρτάται από το αν δωρήτριες χώρες όπως η Γερμανία και η Σουηδία επιλέξουν να επιστρέψουν τα χρήματα στην Ουκρανία.