Η προτίμηση της ΕΕ φέρνει απειλές από τις ΗΠΑ

Η ΕΕ θέλει να δώσει στις ευρωπαϊκές εταιρείες καλύτερες πιθανότητες πρόσβασης στο ραδιοφάσμα που επιτρέπει στους δορυφόρους να συνδέονται απευθείας με κοινά κινητά τηλέφωνα. Η Ουάσιγκτον προειδοποιεί για αντίποινα. Ο πρέσβης των ΗΠΑ στην ΕΕ, Άντριου Πάζντερ, δήλωσε ότι ενδέχεται να υπάρξουν αντίποινα σε βάρος ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, τα οποία θα μπορούσαν να είναι ιδιαίτερα βαριά αν οι Βρυξέλλες περιορίσουν τους Αμερικανούς ανταγωνιστές στον δορυφορικό τομέα (Financial Times). Η SpaceX δεν έχει εξασφαλισμένη θέση στις επόμενες άδειες, ενώ η ευρωπαϊκή προτίμηση που επικρίνει ο Πάζντερ μπορεί να αλλάξει πριν ψηφιστεί ο νόμος.

Η απειλή παραμένει αόριστη: ο Πάζντερ δεν προσδιόρισε δασμό, εταιρεία ή προθεσμία. Δέχεται ότι η ΕΕ μπορεί να προστατεύσει ευαίσθητες κυβερνητικές επικοινωνίες, αλλά αντιτίθεται σε εμπορικούς κανόνες που, όπως λέει, αποδυναμώνουν τις αμερικανικές εταιρείες. Σύμφωνα με πληροφορίες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απάντησε ότι το σχέδιο αποσκοπεί στην προσέλκυση περισσότερων παρόχων και εξακολουθεί να επιτρέπει τη συμμετοχή εταιρειών εκτός ΕΕ (investingLive). Δεν έχει ξεκινήσει καμία εμπορική ενέργεια από τις ΗΠΑ.

Τι θέλει να κατανείμει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Το νομοσχέδιο θα καθορίσει ποιοι θα μπορούν να στέλνουν σήματα κινητής τηλεφωνίας από δορυφόρους σε συσκευές που δεν έχουν τροποποιηθεί, όταν λήξουν οι σημερινές άδειες τον Μάιο του 2027 (Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου). Ένας δορυφόρος που χρησιμοποιεί αυτές τις συχνότητες λειτουργεί σαν πολύ μακρινή κεραία κινητής τηλεφωνίας και μπορεί να συνδέσει ένα τηλέφωνο σε περιοχές όπου δεν φτάνουν τα επίγεια δίκτυα. Η δορυφορική υπηρεσία διαδικτύου της Starlink, που βασίζεται σε πιάτα, είναι διαφορετικό προϊόν.

Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θέτει και στόχους κάλυψης. Κάθε εταιρεία που θα πάρει εμπορική άδεια θα πρέπει, μέσα σε πέντε χρόνια από την έναρξη της υπηρεσίας, να καλύπτει το 95 τοις εκατό του πληθυσμού και το 90 τοις εκατό της έκτασης κάθε κράτους μέλους (πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής). Οι στόχοι ισχύουν για όλους τους επιλεγμένους παρόχους, ευρωπαϊκούς και ξένους.

Το ραδιοφάσμα θα χωριστεί σε έξι τμήματα. Τα δύο προορίζονται για ασφαλές κυβερνητικό σύστημα, συνδεδεμένο με το IRIS², τον σχεδιαζόμενο δορυφορικό αστερισμό της ΕΕ (Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου). Απομένουν τέσσερα εμπορικά τμήματα: η πρόταση δίνει προτεραιότητα σε νεοεισερχόμενες εταιρείες που ελέγχονται από την ΕΕ για τα δύο, ενώ τα άλλα δύο είναι διαθέσιμα και σε ξένες εταιρείες που πληρούν όρους ασφαλείας και προστασίας δεδομένων (πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου). Ένας πάροχος εκτός Ευρώπης θα μπορούσε να διεκδικήσει άδεια, αλλά θα ξεκινούσε σε μειονεκτική θέση για τη μισή εμπορική χωρητικότητα.

Γιατί θέλει θέση η SpaceX

Τα σημερινά δικαιώματα ανήκουν στις Viasat και EchoStar, τις οποίες επέλεξε η ΕΕ το 2009 (Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου). Τον Σεπτέμβριο του 2025, η EchoStar συμφώνησε να πουλήσει στη SpaceX περιουσιακά στοιχεία που αφορούν το ραδιοφάσμα. Στο χρονοδιάγραμμα της συμφωνίας αναφέρεται ρητά και η πανευρωπαϊκή άδεια για τη ζώνη των 2 GHz (κατάθεση στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς των ΗΠΑ). Η σύμβαση πώλησης, ωστόσο, δεν μεταβιβάζει άδεια της ΕΕ, ενώ δεν προκύπτει ότι έχει εγκριθεί τέτοια μεταβίβαση. Ακόμη κι αν εγκρινόταν, η αγορά άδειας που πλησιάζει στη λήξη της δεν θα καθόριζε ποιος θα πάρει τα επόμενα δικαιώματα.

Η SpaceX έχει επικρίνει τον σχεδιασμό. Σε υπόμνημα που δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο, προειδοποίησε ότι ο περιορισμός των ξένων παρόχων στα τμήματα που μένουν ανοικτά θα μπορούσε να υποβαθμίσει την υπηρεσία. Υποστήριξε επίσης ότι ο διαχωρισμός ενδέχεται να προκαλέσει παρεμβολές σε συνοριακές περιοχές, όπως στα σύνορα της Πολωνίας με την Ουκρανία (Le Monde). Πρόκειται για ισχυρισμούς της εταιρείας, οι οποίοι δεν έχουν ελεγχθεί ανεξάρτητα.

Η ευρωπαϊκή προτίμηση έχει πιθανούς διεκδικητές. Οι Telefónica, Orange, Vodafone και Deutsche Telekom έχουν συζητήσει προκαταρκτικά το ενδεχόμενο κοινής προσφοράς (Politico). Ο δορυφορικός αστερισμός της ΕΕ θα αργήσει περισσότερο: οι πρώτοι δορυφόροι του IRIS² προβλέπεται να εκτοξευθούν το 2029 (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος). Η προτεραιότητα στις εταιρείες που ελέγχονται από την ΕΕ θα έχει ουσιαστική σημασία μόνο αν κάποια από αυτές μπορέσει να δημιουργήσει λειτουργική υπηρεσία.

Ποιος αποφασίζει και τι προβλέπει το κείμενο των κυβερνήσεων

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη, μέσω του Συμβουλίου της ΕΕ όπου οι εθνικές κυβερνήσεις διαπραγματεύονται τη νομοθεσία, πρέπει να εγκρίνουν τον κανονισμό. Στις 18 Οκτωβρίου, η επιτροπή βιομηχανίας του Κοινοβουλίου, όπου την υπόθεση χειρίζεται η Αυστριακή ευρωβουλευτής Αγκέλικα Βίντσιγκ, δεν είχε ακόμη ψηφίσει (φάκελος της κοινοβουλευτικής διαδικασίας). Μετά την ψήφιση του νόμου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει και πάλι να οργανώσει διαδικασία επιλογής και να αναδείξει τους δικαιούχους.

Πιο σαφής είναι η θέση των κυβερνήσεων. Η Ιρλανδία, που προεδρεύει στις συνομιλίες του Συμβουλίου, κατέθεσε στις 24 Σεπτεμβρίου συμβιβαστική πρόταση που περιορίζει την προτεινόμενη διετή παράταση για τους σημερινούς κατόχους αδειών (κείμενο συμβιβασμού του Συμβουλίου). Η μεγαλύτερη αλλαγή αφορά την ευρωπαϊκή προτίμηση: αφαιρείται από τα δεσμευτικά άρθρα του νόμου και μεταφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις, δηλαδή στο προοίμιο που βοηθά στην ερμηνεία του. Έτσι, το κείμενο των κυβερνήσεων θα δηλώνει προτίμηση για εταιρείες που ελέγχονται από την ΕΕ, χωρίς να τους κατοχυρώνει τα δύο τμήματα του ραδιοφάσματος.

Ο Πάζντερ απειλεί για έναν κανόνα που ακόμη διαμορφώνεται. Οι νομοθέτες εξετάζουν την ευρωπαϊκή προτίμηση, αλλά, με τη σημερινή διατύπωση του Συμβουλίου, αυτή θα καθοδηγεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή χωρίς να τη δεσμεύει. Καμία ευρωπαϊκή εταιρεία δεν θα έχει εξασφαλισμένη άδεια, ενώ η SpaceX θα μπορεί να διεκδικήσει και τα τέσσερα εμπορικά τμήματα. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη θα αποφασίσουν αν η προτίμηση θα μετατραπεί σε δεσμευτική κατανομή.