Η ΕΕ εγκρίνει το σχέδιο της Ουγγαρίας

Ο υπουργός Οικονομικών Άντρας Κάρμαν δήλωσε σε ουγγρικά μέσα ότι την Παρασκευή θα αρθεί το «τελευταίο νομικό εμπόδιο» για την εκταμίευση ευρωπαϊκών πόρων προς τη χώρα (24.hu). Περιέγραφε ένα συγκεκριμένο διαδικαστικό βήμα: το ECOFIN, δηλαδή το Συμβούλιο των υπουργών Οικονομικών της ΕΕ, αναμένεται να εγκρίνει το αναθεωρημένο Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ουγγαρίας, ανοίγοντας πρόσβαση σε περίπου 10 δισ. ευρώ από τους πόρους της μεταπανδημικής ανάκαμψης (Euronews). Η διατύπωση είναι ακριβής μόνο για τη συγκεκριμένη ψηφοφορία. Δεν απαντά στο ουσιώδες ερώτημα: πότε θα φθάσουν πράγματι τα χρήματα.

Η έγκριση είναι το δεύτερο από πέντε βήματα

Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το μεταπανδημικό ταμείο της ΕΕ που συνδέει τις εκταμιεύσεις με μεταρρυθμίσεις, λειτουργεί με αλληλουχία ελέγχων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αξιολογεί το εθνικό σχέδιο. Το Συμβούλιο το εγκρίνει. Τα χρήματα όμως καταβάλλονται μόνο όταν η κυβέρνηση πετύχει συγκεκριμένα ορόσημα, υποβάλει αιτήματα πληρωμής και περάσει τον έλεγχο της Επιτροπής για κάθε δόση (Ευρωπαϊκή Επιτροπή - ΜΑΑ, Συμβούλιο). Η Παρασκευή καλύπτει το δεύτερο βήμα. Τα βήματα τρία έως πέντε παραμένουν ανοιχτά.

Οι όροι που εκκρεμούν για την Ουγγαρία είναι ασυνήθιστα βαρείς. Το σχέδιο περιλαμβάνει «υπερορόσημα», όχι απλά διοικητικά κουτάκια για την πρόοδο έργων, αλλά απαιτήσεις διακυβέρνησης: δικλίδες κατά της διαφθοράς, κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις και ελεγκτικούς μηχανισμούς που έχουν στόχο να εμποδίσουν τη διοχέτευση ευρωπαϊκού χρήματος σε πολιτικά ελεγχόμενα δίκτυα (Euronews).

Η Βουδαπέστη έχει στήσει τη διαδρομή των πληρωμών. Το ουγγρικό Κοινοβούλιο επιτάχυνε τη νομοθέτηση ώστε οι πόροι να διοχετευθούν μέσω της MFB, της κρατικής αναπτυξιακής τράπεζας (VG). Νέος νόμος αφορά τον πραγματικό δικαιούχο, δηλαδή το φυσικό πρόσωπο που ελέγχει τελικά μια εταιρεία, ώστε συνδεδεμένοι ανάδοχοι να μην κρύβονται πίσω από εταιρικά κελύφη (CMS). Πρόκειται για πραγματικές παραχωρήσεις. Το κρίσιμο όμως δεν είναι αν ψηφίστηκε ένας νόμος διαφάνειας, αλλά αν οι ελεγκτικές αρχές και τα δικαστήρια μπορούν να τον εφαρμόσουν ανεξάρτητα.

Το ευρύτερο πακέτο μπορεί να φθάσει έως τα 16,4 δισ. ευρώ, σύμφωνα με το Daily Finland, και φέρεται να περιλαμβάνει χρήματα συνοχής, δηλαδή μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση για την περιφερειακή ανάπτυξη, καθώς και πόρους που συνδέονται με την ανώτατη εκπαίδευση και την ακαδημαϊκή ελευθερία. Η Επιτροπή Προϋπολογισμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έχει προγραμματίσει έλεγχο για τις 14 Ιουλίου (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο), αν και κανένα πρωτογενές έγγραφο της Επιτροπής ή του Συμβουλίου δεν έχει επιβεβαιώσει την ακριβή κατανομή.

Το ρολόι που αποδυναμώνει τις Βρυξέλλες

Η πίεση δεν είναι μόνο πολιτική. Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας έχει αυστηρές προθεσμίες αποδέσμευσης: αν μια κυβέρνηση δεν μπορέσει να απορροφήσει εγκαίρως το ποσό που της αναλογεί, τα αδιάθετα χρήματα χάνονται οριστικά. Η Ουγγαρία έχει ήδη χάσει δισεκατομμύρια με αυτόν τον τρόπο επί κυβέρνησης Όρμπαν.

Αυτή η πίεση λειτουργεί πλέον αντίστροφα. Οι Βρυξέλλες χάνουν διαπραγματευτική ισχύ όσο πλησιάζουν οι προθεσμίες, διότι η παρακράτηση χρημάτων που έτσι κι αλλιώς θα λήξουν δεν τιμωρεί κανέναν αποτελεσματικά. Όσο πιο κοντά βρίσκεται η λήξη, τόσο μικρότερο είναι το κόστος του παγώματος για τη Βουδαπέστη και τόσο μεγαλύτερο για την αξιοπιστία της ΕΕ ως συστήματος που στηρίζει τη χρηματοδότηση σε όρους.

Η Πολωνία δείχνει πώς λειτουργεί το μοντέλο μετά το άνοιγμα της πρόσβασης. Σύμφωνα με το TVN24, η Πολωνία είχε λάβει έως τον Ιούνιο 34,15 δισ. ευρώ, περίπου 62% του ποσού που της αναλογεί, μέσω σταδιακών δόσεων και όχι με μία πληρωμή. Πολωνοί σχολιαστές το περιγράφουν ως τη νέα δημοσιονομική λογική της ΕΕ: «χρήματα έναντι μεταρρυθμίσεων και οροσήμων» (Rzeczpospolita). Η Ένωση μπορεί να λέει «ναι» σε μία πύλη, κρατώντας κλειστές τις επόμενες.

Ποιος θα ελέγξει το χρήμα μέσα στην Ουγγαρία

Το ζήτημα της κατανομής είναι κεντρικό. Αν η MFB ελέγχει το κανάλι χρηματοδότησης, ο έλεγχος της Επιτροπής μεταφέρεται προς τα πάνω: οι Βρυξέλλες εξετάζουν τα συστήματα της τράπεζας και όχι κάθε τελικό δικαιούχο. Αυτό δίνει στη Βουδαπέστη μεγαλύτερο περιθώριο να αποφασίσει ποιος θα λάβει πιστώσεις, συμβάσεις και έργα. Η αρχιτεκτονική αυτή δημιουργήθηκε την περίοδο Όρμπαν. Η σημερινή κυβέρνηση την υιοθέτησε σχεδόν αυτούσια.

Οι κερδισμένοι και οι χαμένοι θα κριθούν από το αν οι έλεγχοι στους τελικούς δικαιούχους λειτουργήσουν στην πράξη. Δήμοι, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, πανεπιστήμια και δημόσιες υπηρεσίες θα ωφεληθούν μόνο αν η εποπτεία περάσει πέρα από την πύλη της MFB. Εργολάβοι με δεσμούς με το κράτος και πολιτικά συνδεδεμένες επιχειρήσεις θα ωφεληθούν αν αυτό δεν συμβεί. Γερμανοί βιομηχανικοί όμιλοι, όπως η Mercedes, η οποία επεκτείνει το εργοστάσιό της στο Κετσκεμέτ με επένδυση περίπου 1 δισ. ευρώ σύμφωνα με το FinanzNachrichten, ενδιαφέρονται επειδή η νομική σταθερότητα και οι υποδομές που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ επηρεάζουν τον σχεδιασμό των εργοστασίων και την αξιοπιστία των προμηθευτών.

Ο κανονισμός για την αιρεσιμότητα του κράτους δικαίου επιτρέπει αναστολή πόρων μόνο όταν οι αστοχίες διακυβέρνησης απειλούν την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ (Κανονισμός 2020/2092). Αν η Ουγγαρία έχει εκπληρώσει τους δηλωμένους όρους, η συνέχιση του αποκλεισμού δημιουργεί δικό της νομικό πρόβλημα: η αιρεσιμότητα αρχίζει να μοιάζει με τιμωρία και οι μελλοντικές κυβερνήσεις έχουν λιγότερο λόγο να συμμορφώνονται.

Αν η Παρασκευή εξελιχθεί όπως αναμένεται, η Ουγγαρία θα περάσει από το μπλόκο στη δοκιμαστική περίοδο. Όχι από τη δοκιμαστική περίοδο στην πληρωμή.