Η ΕΕ πιέζει τη Βουλγαρία για 3.5%

Η Βουλγαρία μπήκε στην ευρωζώνη την 1η Ιανουαρίου 2025. Δεκαεπτά μήνες αργότερα, στις 3 Ιουνίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόκειται να ανοίξει επισήμως Διαδικασία Υπερβολικού Ελλείμματος εναντίον της, δηλαδή τον μηχανισμό δημοσιονομικής επιτήρησης που ενεργοποιείται όταν το έλλειμμα υπερβαίνει το όριο του 3 τοις εκατό του ΑΕΠ. Κανένα κράτος δεν έχει περάσει τόσο γρήγορα από την ένταξη στην πειθαρχική επιτήρηση. Η περίοδος χάριτος κράτησε λίγο περισσότερο από έναν χρόνο.

Το ουσιαστικό ζήτημα είναι ποιον πειθαρχούν στην πράξη οι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ. Η ευρωπαϊκή στατιστική υπηρεσία επιβεβαίωσε ότι το έλλειμμα της Βουλγαρίας το 2025 διαμορφώθηκε στο 3,5 τοις εκατό του ΑΕΠ (Economic.bg, BTA). Η Επιτροπή προβλέπει επιδείνωση στο 4,1 τοις εκατό το 2026 και στο 4,3 τοις εκατό το 2027 (BTA). Μεταξύ των δέκα χωρών της ΕΕ που βρίσκονται ήδη ή εισέρχονται σε τέτοια διαδικασία, δηλαδή περίπου του 37 τοις εκατό της Ένωσης, η Βουλγαρία έχει το χαμηλότερο έλλειμμα. Η Ρουμανία βρίσκεται στο 7,9 τοις εκατό, η Γαλλία στο 5,1 τοις εκατό και η Σλοβακία στο 4,5 τοις εκατό.

Ίδιο έλλειμμα, διαφορετική μεταχείριση

Η Γερμανία κατέγραψε το 2025 έλλειμμα 119,1 δισ. ευρώ, περίπου 3,5 τοις εκατό του ΑΕΠ, σύμφωνα με τη γερμανική στατιστική υπηρεσία. Το ΔΝΤ προβλέπει ότι θα κινηθεί προς το 4 τοις εκατό έως το 2027. Ωστόσο, η Γερμανία δεν αντιμετωπίζει Διαδικασία Υπερβολικού Ελλείμματος. Ενεργοποίησε την εθνική ρήτρα διαφυγής, πρόβλεψη που επιτρέπει πρόσθετο έλλειμμα έως 1,5 ποσοστιαία μονάδα για αμυντικές δαπάνες, και το Συμβούλιο την ενέκρινε χωρίς αντίρρηση. Το Bruegel σημείωσε ότι η Επιτροπή ενέκρινε το γερμανικό δημοσιονομικό σχέδιο «χωρίς να αξιολογήσει αυστηρά τις παραδοχές».

Η Βουλγαρία ενεργοποίησε την ίδια ρήτρα τον Ιούλιο του 2025. Αν εφαρμοζόταν πλήρως η αμυντική εξαίρεση, το έλλειμμά της για το 2025 θα χωρούσε στο όριο του 3 τοις εκατό. Για τη Γερμανία, η ρήτρα σταματά τη διαδικασία πριν αρχίσει. Για τη Βουλγαρία, απλώς μετριάζει την εικόνα. Δεν πρόκειται για καινούργιο μοτίβο. Κανένα ιδρυτικό κράτος της ΕΕ δεν έχει τιμωρηθεί ποτέ στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, του δημοσιονομικού κανόνα που ορίζει το όριο του 3 τοις εκατό. Όταν η Γαλλία και η Γερμανία παραβίασαν τους ίδιους κανόνες στις αρχές της δεκαετίας του 2000, πίεσαν με επιτυχία για χαλαρότερη εφαρμογή.

Η Ελλάδα, της οποίας το έλλειμμα έφθασε το 15,1 τοις εκατό το 2009, ύστερα από χρόνια στατιστικής απάτης, προεδρεύει σήμερα του Eurogroup. Το 2025 εμφάνισε πλεόνασμα 1,7 τοις εκατό (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Όπως παρατήρησε το Ινστιτούτο Δημοσιονομικής Πολιτικής της Σλοβακίας: «Η παραδοσιακή διάκριση των κρατών της ΕΕ σε υπεύθυνα και ανεύθυνα δεν ισχύει πλέον».

Τι πήγε στραβά στη Σόφια

Το δημοσιονομικό κενό της Βουλγαρίας δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Η χώρα έκανε οκτώ εκλογές μέσα σε πέντε χρόνια. Μπήκε στην ευρωζώνη με υπηρεσιακή κυβέρνηση, χωρίς εγκεκριμένο προϋπολογισμό και με δαπάνες ήδη κλειδωμένες από τη νομοθεσία. Οι αυτόματες αυξήσεις στις συντάξεις και στους μισθούς του Δημοσίου ανέβασαν το μισθολογικό κόστος στα 12,4 δισ. ευρώ το 2025, απορροφώντας το 30 τοις εκατό των εσόδων.

Ο πρωθυπουργός Ράντεφ, ο οποίος ανέλαβε τον Μάιο του 2026, κατηγόρησε τους προκατόχους του για «δημοσιονομικά τεχνάσματα», όπως η επίσπευση φορολογικών πληρωμών και η άντληση έκτακτων μερισμάτων από κρατικές επιχειρήσεις. Ο πρώην υπουργός Οικονομικών Κλισούρσκι αντέτεινε ότι τα στοιχεία ελέγχθηκαν από την ευρωπαϊκή στατιστική υπηρεσία. Ο οικονομολόγος Στέριο Νοζάροφ υπολογίζει τους επίμαχους χειρισμούς σε περίπου 900 εκατ. ευρώ. Οι δύο εκδοχές δεν αλληλοαναιρούνται: η λογιστική μπορεί να ήταν νόμιμη και, ταυτόχρονα, να παρουσίαζε τη δημοσιονομική πορεία πιο υγιή από όσο ήταν.

Τι ακολουθεί

Η έκθεση της 3ης Ιουνίου ανοίγει μια διαδικασία. Η Βουλγαρία θα έχει έξι μήνες για να παρουσιάσει διορθωτικά μέτρα. Το αναθεωρημένο πλαίσιο της Διαδικασίας Υπερβολικού Ελλείμματος επεκτείνει τον χρόνο προσαρμογής από τέσσερα σε επτά χρόνια για χώρες που δεσμεύονται σε διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, μια διαδρομή που η Σόφια θα μπορούσε να αξιοποιήσει αν αποκτήσει σταθερή κυβέρνηση. Πρόστιμα δεν έχουν επιβληθεί ποτέ σε κανέναν.

Η πραγματική πίεση βρίσκεται στην πιθανή αναστολή των διαρθρωτικών κονδυλίων της ΕΕ, χρήματα από τα οποία η Βουλγαρία εξαρτάται, με κατά κεφαλήν ΑΕΠ περίπου στο 60 τοις εκατό του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η χώρα έχει απορροφήσει μόλις το 53 τοις εκατό των πόρων που της αναλογούν από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ενώ όλες οι εκταμιεύσεις πρέπει να ολοκληρωθούν έως το τέλος του έτους. Υπάρχει και ένας δεύτερος κίνδυνος, εκτός των επίσημων δημοσιονομικών λογαριασμών. Ο εμπορικός βραχίονας της Λουκόιλ, η Λιτάσκο, έχει καταθέσει απαίτηση διαιτησίας ύψους 3 δισ. ευρώ κατά της Βουλγαρίας για την κρατική παρέμβαση στα περιουσιακά στοιχεία του διυλιστηρίου της. Αν η Βουλγαρία χάσει, ένα εφάπαξ πλήγμα περίπου 3 τοις εκατό του ΑΕΠ θα επιβαρύνει απότομα την εικόνα του ελλείμματος.

Η κατάθεση αξιόπιστου σχεδίου διόρθωσης προϋποθέτει λειτουργική κυβέρνηση και εγκεκριμένο προϋπολογισμό. Η Βουλγαρία δεν έχει ούτε το ένα ούτε το άλλο. Όταν δέκα χώρες παραβιάζουν το ίδιο όριο και στο επίκεντρο μπαίνει το νεότερο και μικρότερο μέλος της ευρωζώνης, οι κανόνες αρχίζουν να μοιάζουν λιγότερο με οικονομική πειθαρχία και περισσότερο με ιεραρχία.