Η ΕΕ εξετάζει απόσυρση αγωγής €10bn

Η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα είπε την Τετάρτη στους ευρωβουλευτές ότι θα ζητήσει τη γνώμη της Ολομέλειας για δύο ανοιχτούς φακέλους: τη διαδικασία του άρθρου 7 για το κράτος δικαίου, δηλαδή τον μηχανισμό των Συνθηκών που επιτρέπει στην ΕΕ να τιμωρεί κράτη-μέλη όταν παραβιάζουν δημοκρατικούς κανόνες, και την ξεχωριστή προσφυγή κατά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα δισεκατομμύρια που αποδεσμεύθηκαν προς την Ουγγαρία το 2023 (Telex). Και οι δύο διαβουλεύσεις έγιναν μετά από αίτημα του Ούγγρου πρωθυπουργού Πέτερ Μάγκιαρ, ο οποίος υποστηρίζει ότι η δικαστική διαμάχη απειλεί πλέον ευρωπαϊκά κονδύλια που χρειάζεται η μεταρρυθμιστική κυβέρνησή του και όχι ο Βίκτορ Ορμπαν (The Straits Times/Reuters).

Η προσφυγή έχει το πραγματικό βάρος

Το άρθρο 7 είναι ο φάκελος που παράγει πολιτικούς τίτλους. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενεργοποίησε τη διαδικασία του άρθρου 7 παράγραφος 1 για την Ουγγαρία τον Σεπτέμβριο του 2018. Έκτοτε, η υπόθεση παραμένει στους ανοιχτούς φακέλους του Συμβουλίου χωρίς να προχωρά, επειδή η κλιμάκωση απαιτεί ομοφωνία των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων, άρα οποιαδήποτε χώρα μπορεί να τη μπλοκάρει. Τον Απρίλιο του 2024, οι ευρωβουλευτές ενέκριναν ψήφισμα που καλούσε το Συμβούλιο, όπου εκπροσωπούνται οι κυβερνήσεις της ΕΕ, να κινηθεί. Δεν ακολούθησε πρακτική εξέλιξη. Το άρθρο 7 κράτησε την Ουγγαρία πολιτικά στιγματισμένη, αλλά δεν κόστισε στη Βουδαπέστη ούτε ένα ευρώ.

Η προσφυγή είναι διαφορετική υπόθεση. Η υπόθεση C-225/24 ενώπιον του Δικαστηρίου της ΕΕ αμφισβητεί την απόφαση της Επιτροπής, τον Δεκέμβριο του 2023, να αποδεσμεύσει περίπου 10,2 δισ. ευρώ από τα ουγγρικά κονδύλια συνοχής, δηλαδή ευρωπαϊκά χρήματα που προορίζονται για τη μείωση των οικονομικών ανισοτήτων μεταξύ περιφερειών (ΔΕΕ). Το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι η Επιτροπή άνοιξε τη στρόφιγγα χωρίς να έχει επαληθεύσει πως η Ουγγαρία είχε πράγματι εφαρμόσει τις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις στη Δικαιοσύνη και στην καταπολέμηση της διαφθοράς.

Τον Φεβρουάριο του 2026, η γενική εισαγγελέας Ταμάρα Τσάπετα τάχθηκε υπέρ του Κοινοβουλίου. Πρότεινε στο Δικαστήριο να ακυρώσει την απόφαση της Επιτροπής, με το σκεπτικό ότι οι μεταρρυθμίσεις έπρεπε να βρίσκονται «σε ισχύ και να εφαρμόζονται αποτελεσματικά» πριν κινηθούν τα χρήματα. Οι γνώμες των γενικών εισαγγελέων δεν δεσμεύουν το Δικαστήριο, όμως οι δικαστές τις ακολουθούν στην πλειονότητα των υποθέσεων. Αν αυτό συμβεί και εδώ, θα δημιουργηθεί προηγούμενο: οι αποφάσεις της Επιτροπής για αποδέσμευση παγωμένων κονδυλίων δεν θα κρίνονται μόνο πολιτικά, αλλά θα μπορούν να ελέγχονται δικαστικά. Αυτό θα άλλαζε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η αιρεσιμότητα, δηλαδή η σύνδεση των ευρωπαϊκών χρημάτων με συγκεκριμένες μεταρρυθμιστικές υποχρεώσεις, σε κάθε κράτος-μέλος.

Η παγίδα της ανταμοιβής υποσχέσεων

Το επιχείρημα του Μάγκιαρ έχει μια πρώτη λογική. Νίκησε τον Ορμπαν τον Απρίλιο του 2026, συμφώνησε τον Μάιο με την πρόεδρο της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ένα πλαίσιο μεταρρυθμίσεων έναντι χρηματοδότησης ύψους 16,4 δισ. ευρώ, και λέει ότι η προσφυγή πλήττει χρήματα που χρειάζεται η κυβέρνησή του για να υλοποιήσει δεσμεύσεις κατά της διαφθοράς, μεταξύ των οποίων και η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, το όργανο της ΕΕ που ερευνά διασυνοριακές απάτες. Η απόσυρση της υπόθεσης, κατά την άποψή του, θα αφαιρούσε ένα νομικό βάρος από μεταρρυθμίσεις που ήδη προχωρούν (The Straits Times/Reuters).

Η Επιτροπή έχει πλέον διαμορφώσει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Αποδέσμευσε ή χαρτογράφησε κονδύλια για την Ουγγαρία τρεις φορές: επί Ορμπαν το 2023, για την Πολωνία μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τουσκ το 2024 και για τον Μάγκιαρ το 2026. Κάθε φορά κινήθηκε προτού υπάρξει ανεξάρτητη επαλήθευση ότι οι μεταρρυθμίσεις λειτουργούν στην πράξη και όχι μόνο στα έγγραφα. Η εισηγήτρια του Κοινοβουλίου για την Ουγγαρία, Τίνεκε Στρικ, έχει πει ότι μια αποστολή διαπίστωσης γεγονότων τον Οκτώβριο θα αξιολογήσει τα αποτελέσματα πριν κατατεθεί οποιαδήποτε πρόταση απόσυρσης της διαδικασίας του άρθρου 7 (Telex). Αν η προσφυγή αποσυρθεί πριν από αυτή την επίσκεψη και πριν αποφανθεί το Δικαστήριο, το μήνυμα θα είναι ότι η πολιτική αλλαγή αρκεί για να τερματιστεί ο νομικός έλεγχος.

Το μήνυμα αυτό δεν αφορά μόνο τη Βουδαπέστη. Προηγούμενη κάλυψη του To Brief είχε δείξει ότι η κυβέρνηση της Πολωνίας έβλεπε τη στροφή στην Ουγγαρία ως πρακτικό τρόπο για να ξεμπλοκάρουν οι επιστροφές χρημάτων από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη και ο συντονισμός της βοήθειας προς την Ουκρανία, που ο Ορμπαν είχε καθυστερήσει. Αν η αιρεσιμότητα αποδειχθεί αναστρέψιμη κάθε φορά που αναλαμβάνει μια πιο φιλική κυβέρνηση, το εργαλείο χάνει αξιοπιστία πριν από την επόμενη δοκιμασία του.

Τι παραμένει ανοιχτό

Το Δικαστήριο της ΕΕ δεν έχει ακόμη αποφανθεί στην υπόθεση C-225/24. Αν το Κοινοβούλιο αποσύρει την προσφυγή πριν από την έκδοση απόφασης, χάνεται το προηγούμενο για το αν τέτοιες αποφάσεις της Επιτροπής μπορούν να ελέγχονται δικαστικά. Αν το Δικαστήριο ακυρώσει την απόφαση της Επιτροπής ενώ το Κοινοβούλιο έχει ήδη κάνει πολιτική υποχώρηση, οι δύο θεσμοί θα βρεθούν μπροστά σε νομική εμπλοκή: μια δικαστική κρίση ότι τα χρήματα δεν έπρεπε ποτέ να είχαν αποδεσμευθεί, χωρίς κανένας από τους δύο να βρίσκεται σε καθαρή θέση να την εφαρμόσει βάσει του άρθρου 266 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ, που υποχρεώνει τα θεσμικά όργανα να συμμορφώνονται με τις αποφάσεις του Δικαστηρίου.

Ο Μάγκιαρ μπορεί πράγματι να εννοεί όσα λέει. Η ΕΕ, όμως, εξακολουθεί να μη διαθέτει αξιόπιστο τρόπο για να ξεχωρίζει την πραγματική μεταρρύθμιση από τη μεταρρύθμιση που απλώς παρουσιάζεται ως τέτοια, πριν υπάρξουν ελέγξιμα δεδομένα. Η επίσκεψη του Κοινοβουλίου τον Οκτώβριο είναι η πρώτη στιγμή κατά την οποία αυτά τα δεδομένα μπορούν να εξεταστούν, και ο Μάγκιαρ ζητά από τους ευρωβουλευτές να αφοπλιστούν πριν φτάσουν εκεί.