Η Ευρώπη ποντάρει €2.4bn σε αδοκίμαστο εργοστάσιο

Στα μέσα Αυγούστου, το μεγάλο εργοστάσιο της Aerospacelab στο Μαρσινέλ του Σαρλερουά, στη Βαλλονία, βρισκόταν ακόμη υπό κατασκευή, με την έναρξη της παραγωγής να προγραμματίζεται για το 2027 (Kölnische Rundschau). Στις 10 Σεπτεμβρίου, η εταιρεία ανακοίνωσε ότι εξασφάλισε σύμβαση 2,4 δισ. ευρώ για την κατασκευή 264 διαστημικών σκαφών χαμηλής γήινης τροχιάς για το IRIS², το ευρωπαϊκό δορυφορικό δίκτυο που προορίζεται να προσφέρει ασφαλείς, κρυπτογραφημένες επικοινωνίες στις κυβερνήσεις (Aerospacelab, Reuters). Πρόκειται περίπου για το 80 τοις εκατό του τμήματος χαμηλής τροχιάς και για τα τρία τέταρτα του συνολικού στόλου (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Aerospacelab). Έτσι, η Ευρώπη αναθέτει το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής του IRIS² σε μια νεοφυή επιχείρηση, προτού το νέο της εργοστάσιο αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει σε βιομηχανική κλίμακα.

Τι πρέπει να αποδείξει το εργοστάσιο

Η Aerospacelab υποστηρίζει ότι, όταν τεθεί σε πλήρη λειτουργία, η μονάδα του Σαρλερουά θα μπορεί να κατασκευάζει έως 500 δορυφόρους τον χρόνο (Kölnische Rundschau). Δεν έχει δημοσιοποιήσει, ωστόσο, στοιχεία που να δείχνουν ότι το εργοστάσιο ολοκλήρωσε επιτυχώς τις δοκιμές παραλαβής, έλαβε τις αναγκαίες πιστοποιήσεις ποιότητας ή πέτυχε κάποιο ορόσημο σειριακής παραγωγής (Aerospacelab).

Η ίδια η αλυσίδα παραγωγής δημιουργεί μία επιπλέον εξάρτηση. Η Aerospacelab κατασκευάζει τη δορυφορική πλατφόρμα, δηλαδή το σώμα που φιλοξενεί τα συστήματα ηλεκτρικής τροφοδοσίας, πρόωσης και υπολογιστικής επεξεργασίας. Η Thales Alenia Space προμηθεύει, βάσει χωριστής συμφωνίας ύψους περίπου 500 εκατ. ευρώ, το ασφαλές τηλεπικοινωνιακό ωφέλιμο φορτίο (Thales Alenia Space). Στη συνέχεια, η Aerospacelab συναρμολογεί τα δύο μέρη και παραδίδει το ολοκληρωμένο διαστημικό σκάφος στην Eutelsat (European Spaceflight). Εάν τα συστήματα της Thales δεν περάσουν τις προβλεπόμενες δοκιμές ή φθάσουν με καθυστέρηση, οι σταθμοί συναρμολόγησης της Aerospacelab θα μείνουν αδρανείς, ακόμη και αν οι πλατφόρμες είναι έτοιμες εγκαίρως.

Παλαιότερο γερμανικό δημοσίευμα περιέγραφε την παραγγελία ως σύμβαση για «έως 264» δορυφόρους, αξίας «τουλάχιστον 1,8 δισ. ευρώ». Η απόκλιση αυτή δείχνει πόσο περιορισμένα παραμένουν τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία για τους όρους της συμφωνίας που τελικά υπογράφηκε (Kölnische Rundschau).

Ποιος επέλεξε την Aerospacelab και ποιος μπορεί να παρέμβει

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν αγόρασε απευθείας τους δορυφόρους. Ανέθεσε δωδεκαετή σύμβαση παραχώρησης στη SpaceRISE, την κοινοπραξία των δορυφορικών φορέων Eutelsat, SES και Hispasat (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Στο πλαίσιο αυτό, η Eutelsat έχει την ευθύνη του τμήματος χαμηλής τροχιάς και επέλεξε την Aerospacelab έπειτα από διαδικασία κατά την οποία οι πιθανές λύσεις αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης πριν από την υποβολή των τελικών προσφορών. Η SpaceRISE ήταν η μόνη κοινοπραξία που παρέμεινε στη διεκδίκηση, αφού η Airbus και η Thales αποχώρησαν από τον βασικό πυρήνα του διαγωνισμού, περιορίζοντας έτσι την ανταγωνιστική πίεση στους όρους της συμφωνίας (Journal of European Public Policy, Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Το μέγεθος της ανάθεσης γίνεται σαφέστερο από τη σύγκριση με τους υπόλοιπους κατασκευαστές. Η Airbus θα κατασκευάσει στη γραμμή παραγωγής της Τουλούζης τουλάχιστον 66 δορυφόρους της πρώτης παρτίδας, οι οποίοι πρέπει να παραδοθούν το 2029 (Airbus), ενώ η γερμανική OHB αναφέρει ότι κέρδισε σύμβαση σχεδόν 1 δισ. ευρώ για 18 πλατφόρμες μέσης τροχιάς (OHB). Η συμμετοχή της Aerospacelab είναι πολλαπλάσια και των δύο.

Τα διαθέσιμα δημοσιεύματα δεν διευκρινίζουν ποιος έχει τη δυνατότητα να παρέμβει εάν καθυστερήσει το τμήμα χαμηλής τροχιάς. Παραμένει άγνωστο αν η Eutelsat μπορεί να μειώσει το μέγεθος των παρτίδων, να επιβάλει ρήτρες ή να καταγγείλει τη συμφωνία με τον προμηθευτή, ενώ εξίσου ασαφείς είναι οι εξουσίες εποπτείας που διαθέτει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επί της παραχώρησης. Η αρχική αξία της σύμβασης ανερχόταν σε 10,6 δισ. ευρώ, από τα οποία 6 δισ. προέρχονταν από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, 550 εκατ. μέσω του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, ο οποίος συνδιαχειρίζεται την ανάπτυξη, και περισσότερα από 4 δισ. από τους ιδιώτες φορείς εκμετάλλευσης (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος). Μετά την επέκταση του προγράμματος σε συνολικά 348 δορυφόρους τον Αύγουστο του 2026, κλαδικό μέσο υπολόγισε το κόστος κοντά στα 15,6 δισ. ευρώ, χωρίς το ποσό να έχει επιβεβαιωθεί από την Επιτροπή (Advanced Television). Η σύμβαση δεν αποκαλύπτει αν το κόστος μιας καθυστέρησης θα βαρύνει τους φορείς εκμετάλλευσης, τους προμηθευτές ή τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Η πίεση του χρόνου

Σύμφωνα με τον Οργανισμό της ΕΕ για το Διαστημικό Πρόγραμμα, ο οποίος εποπτεύει τα ευρωπαϊκά διαστημικά προγράμματα, οι πρώτες εκτοξεύσεις προβλέπονται για το 2029 και οι δορυφόροι της Aerospacelab θα ακολουθήσουν από το 2030 (Οργανισμός της ΕΕ για το Διαστημικό Πρόγραμμα). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολουθεί, πάντως, να καταγράφει την εξασφάλιση υπηρεσιών εκτόξευσης ως επόμενο βήμα, χωρίς να έχει κατονομάσει πάροχο (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Η ανάθεση μεταφέρει στην Aerospacelab ουσιαστική βιομηχανική ευθύνη, χωρίς να έχει ακόμη αποδειχθεί ότι μπορεί να τηρήσει το χρονοδιάγραμμα. Η εταιρεία οφείλει να παρουσιάσει στοιχεία για την πιστοποίηση της λειτουργίας του εργοστασίου και τη σταθερή παραγωγική του απόδοση. Η Eutelsat πρέπει να αποσαφηνίσει τα ορόσημα παραλαβής και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξηγήσει ποιος επιβαρύνεται όταν υπάρχουν καθυστερήσεις, καθώς, με βάση όσα έχουν δημοσιοποιηθεί, η απάντηση παραμένει άγνωστη.