Η Ευρώπη ποντάρει €50 billion στο υδρογόνο

Στις 20 Μαΐου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε γερμανικό πρόγραμμα κρατικών ενισχύσεων ύψους 1,3 δισ. ευρώ για το ανανεώσιμο υδρογόνο (Brussels Times, Politiken). Διαχειριστές δικτύων από την Ολλανδία και τη Γερμανία υπέγραψαν κοινή συμφωνία ανάπτυξης για έναν διασυνοριακό διάδρομο που προβλέπεται να τεθεί σε λειτουργία έως το 2031. Από τη Βόρεια έως τη Νότια και την Κεντρική Ευρώπη, δεκάδες δισεκατομμύρια κατευθύνονται σε ένα πανευρωπαϊκό δίκτυο πράσινου υδρογόνου. Το πρόβλημα είναι ότι το πράσινο υδρογόνο εξακολουθεί να κοστίζει τρεις έως πέντε φορές περισσότερο από την εκδοχή που παράγεται από ορυκτά καύσιμα, ενώ έργα ακυρώνονται ταχύτερα από ό,τι νέα έργα φθάνουν στο στάδιο της κατασκευής.

Τέσσερις αγωγοί, ένας πελάτης

Η Δανία σχεδιάζει να στέλνει πράσινο υδρογόνο προς τον Νότο μέσω του Danish Hydrogen Backbone. Ο διάδρομος SoutH2 θα μετέφερε προμήθειες από τη Βόρεια Αφρική μέσω της Ιταλίας προς την Αυστρία και τη Γερμανία. Ο υποθαλάσσιος αγωγός BarMar της Ισπανίας, ανάμεσα στη Βαρκελώνη και τη Μασσαλία, στοχεύει σε έναρξη λειτουργίας το 2032. Η Ολλανδία, από την πλευρά της, θέλει να καταστήσει το Ρότερνταμ κόμβο εισαγωγών για τη βορειοδυτική Ευρώπη.

Και οι τέσσερις διάδρομοι καταλήγουν στον ίδιο πελάτη: τη γερμανική βαριά βιομηχανία. Η Γερμανία εκτιμά ότι θα χρειάζεται 2,6 έως 3,6 εκατ. τόνους υδρογόνου ετησίως έως το 2030 για τη χαλυβουργία, τη χημική βιομηχανία και τα διυλιστήρια, αναγνωρίζοντας ότι θα πρέπει να εισάγει το 50 έως 70 τοις εκατό αυτής της ποσότητας. Η σχεδιαζόμενη δανική προσφορά, 78.000 τόνοι ετησίως, θα κάλυπτε περίπου το 2 έως 3 τοις εκατό της γερμανικής ζήτησης.

Ποιος πληρώνει τη διαφορά κόστους

Το πράσινο υδρογόνο, που παράγεται με διάσπαση του νερού μέσω ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, κοστίζει σήμερα στην Ευρώπη 4,50 έως 8,50 ευρώ ανά κιλό, ανάλογα με την περιοχή και τις τιμές του ρεύματος. Το γκρίζο υδρογόνο, που παράγεται από φυσικό αέριο, κοστίζει περίπου 1,50 ευρώ ανά κιλό. Η απόσταση αυτή δεν είναι απλώς συγκυριακή. Η ηλεκτρική ενέργεια αντιστοιχεί έως και στο 60 τοις εκατό του κόστους παραγωγής του πράσινου υδρογόνου, ενώ οι ευρωπαϊκές τιμές ρεύματος παραμένουν δομικά υψηλότερες από εκείνες που απαιτεί η ανταγωνιστικότητα.

Τα κράτη καλύπτουν το κενό με επιδοτήσεις. Το γερμανικό πρόγραμμα πληρώνει στους παραγωγούς σταθερό ποσό ανά κιλό, από 0,44 έως 3,49 ευρώ, για διάστημα έως δέκα ετών. Η μεγαλύτερη δημοσιονομική έκθεση, όμως, βρίσκεται στους ίδιους τους αγωγούς. Το βασικό δίκτυο υδρογόνου της Γερμανίας έχει συνολικό συστημικό κόστος που μπορεί να φθάσει σχεδόν τα 50 δισ. ευρώ, εφόσον συνυπολογιστούν η χρηματοδότηση και η λειτουργία, με την τελική εγγύηση να βαραίνει τα τέλη δικτύου και τους δημόσιους πόρους. Αν η χρήση των αγωγών παραμείνει χαμηλή, το κράτος έχει δεσμευθεί να καλύψει τουλάχιστον το 76 τοις εκατό του ελλείμματος έως το 2055, αφήνοντας ενδεχομένως στους φορολογουμένους λογαριασμό 34,7 δισ. ευρώ.

Η Ολλανδία αντιμετωπίζει το ίδιο μοτίβο, απλώς σε μικρότερη κλίμακα: οι εκτιμήσεις για το κόστος του δικτύου αυξήθηκαν μέσα σε δύο χρόνια από 1,5 δισ. ευρώ σε 3,8 δισ. ευρώ. Η Ισπανία έχει δεσμεύσει 2,8 δισ. ευρώ σε δημόσια στήριξη, αλλά διαθέτει μόλις 30 μεγαβάτ ηλεκτρόλυσης σε λειτουργία, έναντι στόχου 12 γιγαβάτ για το 2030.

Αγοραστές και επενδυτές κάνουν ήδη πίσω

Περίπου 60 μεγάλα έργα πράσινου υδρογόνου ακυρώθηκαν διεθνώς το 2025, με συνδυασμένη δυναμικότητα 4,9 εκατ. τόνων ετησίως. Η Iberdrola μείωσε κατά δύο τρίτα τους στόχους της για το υδρογόνο έως το 2030. Η Shell και η Equinor ακύρωσαν αμφότερες νορβηγικά έργα. Το σημείο συμφόρησης έχει μετατοπιστεί από την προσφορά στη ζήτηση: η Ευρώπη μπορεί να κατασκευάζει ηλεκτρολύτες 13,1 γιγαβάτ τον χρόνο, αλλά δεν βρίσκει αρκετούς αγοραστές πρόθυμους να πληρώσουν τρεις έως πέντε φορές την τιμή του ορυκτού εναλλακτικού.

Τα ίδια τα γερμανικά στοιχεία δείχνουν πόσο απέχει η πραγματικότητα από τους στόχους. Ο εθνικός στόχος είναι 10 γιγαβάτ ισχύος ηλεκτρολυτών έως το 2030. Σήμερα έχουν εγκατασταθεί μόλις 955 μεγαβάτ, δηλαδή κάτω από το 10 τοις εκατό.

Μια αλλαγή στους κανόνες της ΕΕ θα διευρύνει περαιτέρω το κόστος. Από το 2030, οι παραγωγοί πράσινου υδρογόνου θα πρέπει να αντιστοιχίζουν την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας με παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές σε ωριαία βάση, όχι σε μηνιαία. Η CE Delft εκτιμά ότι αυτό θα αυξήσει το κόστος παραγωγής κατά περίπου 27,5 τοις εκατό. Ο κανόνας έχει λογική: χωρίς αυτόν, οι ηλεκτρολύτες θα απορροφούσαν την υπάρχουσα πράσινη ηλεκτρική ενέργεια και θα ωθούσαν το δίκτυο ξανά προς τα ορυκτά καύσιμα. Οικονομικά, όμως, κάνει την εξίσωση δυσκολότερη.

Η Ευρώπη χτίζει αγωγούς υδρογόνου με την υπόθεση ότι το κόστος θα μειωθεί και ότι οι αγοραστές θα εμφανιστούν. Και τα δύο μπορεί να συμβούν. Αν όμως η καμπύλη μάθησης του υδρογόνου αποδειχθεί πιο αργή από εκείνη των φωτοβολταϊκών, το κρίσιμο ερώτημα θα είναι για πόσο ακόμη οι φορολογούμενοι θα καλύπτουν τη διαφορά.