Η Ευρώπη μένει εκτός συνομιλιών στο Αμπού Ντάμπι

Οι συνομιλίες για τον τερματισμό του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας αρχίζουν στο Άμπου Ντάμπι στις 10–11 Νοεμβρίου, με τις ΗΠΑ, το Κίεβο και τη Μόσχα στο τραπέζι (ανάρτηση του Κούσνερ). Η Ουάσιγκτον δηλώνει ότι θα διαβουλευθεί με τους Ευρωπαίους εταίρους «στο περιθώριο» των συνομιλιών και ότι θα ανοίξει ευρύτερο σχήμα μόνο «αν υπάρξει πρόοδος» (RFE/RL).

Ο αποκλεισμός της Ευρώπης προσκρούει σε μια βασική πραγματικότητα: η δύναμη που προορίζεται να στηρίξει οποιαδήποτε συμφωνία θα είναι ευρωπαϊκή. Η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο διοικούν από κοινού το αρχηγείο της Multinational Force Ukraine, της πολυεθνικής δύναμης που σχεδιάζεται για την περίοδο μετά την παύση των εχθροπραξιών, κατόπιν αιτήματος του Κιέβου (γαλλικό υπουργείο Άμυνας). Η Ολλανδία προετοιμάζεται να συμμετάσχει, αλλά έχει ενημερώσει το κοινοβούλιό της ότι η πραγματική ανάπτυξη δυνάμεων θα αποτελέσει μεταγενέστερη πολιτική απόφαση, καθώς οι όροι της ειρήνης παραμένουν ασαφείς (ολλανδική κυβέρνηση). Ό,τι κι αν προβλέπει το προσχέδιο, στρατιώτες θα αναπτυχθούν μόνο αν δώσουν το πράσινο φως τα εθνικά κοινοβούλια.

Ένα περίγραμμα χωρίς εγγυήσεις

Όσα έχει δημοσιεύσει ο Λευκός Οίκος είναι ένας κατάλογος στόχων, όχι ένα σχέδιο. Το κείμενο του Κούσνερ περιλαμβάνει πέντε στόχους: από αξιόπιστη επικοινωνία σε περιόδους κρίσης έως ένα «διαρκές πλαίσιο» για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Προβλέπει επίσης ότι το ΝΑΤΟ θα παραμείνει κεντρικός θεσμός και ότι καμία χώρα δεν θα έχει δικαίωμα αρνησικυρίας στις συμμαχίες μιας άλλης (ανάρτηση του Κούσνερ, RFE/RL). Δεν διευκρινίζει ποιες δυνάμεις θα περιορίζονταν από τα «αμοιβαία μέτρα», ποιος θα τα επαλήθευε, τι θα ακολουθούσε σε περίπτωση παραβίασης ή πώς θα αναλάμβανε η Ευρώπη το μερίδιό της στην επιβολή τους (Le Grand Continent).

Στις 5 Νοεμβρίου, ο Ντόναλντ Τραμπ υποδέχθηκε στον Λευκό Οίκο τον Κιρίλ Ντμίτριεφ, απεσταλμένο του Βλαντίμιρ Πούτιν, και προέβλεψε μια «μεγάλη» συμφωνία που θα αφορούσε «περισσότερα από την Ουκρανία» (Politico). Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι απάντησε ζητώντας γραπτές εγγυήσεις που θα ορίζουν ποιος θα αντιδράσει σε νέα ρωσική επίθεση, με ποια μέσα και πότε (Ukrinform). Το περίγραμμα που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα δεν απαντά σε κανένα από αυτά τα ερωτήματα, ενώ ο Ζελένσκι λέει ότι γνώριζε ελάχιστα για τις λεπτομέρειές του εκ των προτέρων (CNN).

Ποιος μιλά για την Ευρώπη

Το πρώτο πρόβλημα για την Ευρώπη είναι ποιος θα διαπραγματευθεί εξ ονόματός της. Σε επιστολή της 5ης Νοεμβρίου, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι ζήτησε από τον Αντόνιο Κόστα, πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου όπου συνεδριάζουν οι ηγέτες της ΕΕ, να ξεκαθαρίσει «ποιος θα καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και με ποια εντολή». Χαρακτήρισε επείγον να μιλήσει η Ευρώπη με μία φωνή για την Ουκρανία (Corriere della Sera). Ο Κόστα απάντησε ότι τα ευρωπαϊκά συμφέροντα πρέπει να εκπροσωπούνται μέσω των θεσμών της ΕΕ και έβαλε το ζήτημα στην ημερήσια διάταξη της συνάντησης των ηγετών στο Δουβλίνο, στις 13 Νοεμβρίου (La Stampa). Δεν όρισε απεσταλμένο.

Μετά τη συνάντηση των υπουργών της Βαλτικής στη Βαρσοβία, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, δήλωσε ότι η εφαρμογή κάθε συμφωνίας που αφορά εγγυήσεις ασφαλείας, κυρώσεις ή την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ θα απαιτήσει τη συμμετοχή της Ένωσης (ΕΥΕΔ). Ο υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας, Ράντοσουαφ Σικόρσκι, έθεσε αυστηρότερο όρο: να προηγηθεί εκεχειρία οποιασδήποτε συζήτησης για την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης. Προειδοποίησε τις δυτικές πρωτεύουσες να μην διαπραγματευθούν «πάνω από τα κεφάλια» των περίπου 120 εκατομμυρίων ανθρώπων που ζουν στην ανατολική πλευρά της ηπείρου (Euronews).

Οι δημοσιευμένες απαιτήσεις της Μόσχας εξηγούν γιατί η Βαρσοβία επιμένει σε αυτή τη σειρά. Η Ρωσία εξακολουθεί να διεκδικεί την Κριμαία και τέσσερις ουκρανικές περιφέρειες, ζητά η Ουκρανία να μείνει εκτός ΝΑΤΟ και να διαθέτει μικρότερο στρατό (AP). Τα σχέδια συνθηκών που πρότεινε τον Δεκέμβριο του 2021 πήγαιναν ακόμη παραπέρα: προέβλεπαν να εμποδιστεί η διεύρυνση του ΝΑΤΟ και να περιοριστεί η στρατιωτική παρουσία της Συμμαχίας σε κράτη που εντάχθηκαν μετά το 1997 (ΝΑΤΟ). Η άρνηση να επανασχεδιαστεί η ευρωπαϊκή ασφάλεια πριν τελειώσει ο πόλεμος λειτουργεί ως δικλίδα απέναντι στην επαναφορά αυτών των όρων σε κάποιο επόμενο σχέδιο. Αυτούς τους όρους ακούν οι πρωτεύουσες της ανατολικής Ευρώπης όταν γίνεται λόγος για «περισσότερα από την Ουκρανία».

Η απουσία της Ευρώπης από τον πρώτο γύρο συνομιλιών είναι πραγματική, αλλά οι συνέπειές της έχουν όρια. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μπορεί να μην είναι παρούσες στις αρχικές συζητήσεις, όμως η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να δεσμεύσει ευρωπαϊκά στρατεύματα ή να λάβει αποφάσεις της ΕΕ εκ μέρους τους. Τίποτα από όσα έχουν δημοσιευθεί μέχρι στιγμής δεν δημιουργεί νομικές υποχρεώσεις· την πραγματική συμφωνία θα τη διαμορφώσει όποιος συμπληρώσει τις λεπτομέρειες. Οι Ευρωπαίοι εξακολουθούν να ελέγχουν τις δεσμεύσεις που θα απαιτούσε μια συμφωνία, τα στρατεύματα και τις αποφάσεις της ΕΕ που θα στήριζαν την εφαρμογή της. Παραμένουν δύο εμπόδια: να συμφωνήσουν ποιος θα εκπροσωπεί την Ένωση και να πείσουν την Ουάσιγκτον να του δώσει θέση στο τραπέζι. Η επιστολή της Μελόνι φέρνει το πρώτο ζήτημα ενώπιον των ηγετών στο Δουβλίνο. Το δεύτερο μπορεί να το κρίνει μόνο η ίδια η αμερικανική κυβέρνηση.