Σε ιστορικό χαμηλό η ροή 12 ποταμών

Όταν η στάθμη ενός ποταμού χαμηλώνει, μια φορτηγίδα πρέπει να αφήσει μέρος του φορτίου της στην αποβάθρα για να μην ακουμπήσει στον πυθμένα. Αυτό το καλοκαίρι, σύμφωνα με την υπηρεσία Copernicus για το κλίμα της ΕΕ, η συνολική παροχή 12 μεγάλων ευρωπαϊκών ποταμών έφτασε στη χαμηλότερη τιμή της σειράς μοντέλων που ξεκινά το 1992, ενώ το 52 τοις εκατό της ευρωπαϊκής χερσαίας έκτασης βίωσε κάποια στιγμή «πολύ ισχυρή θερμική καταπόνηση» (Copernicus). Και οι δύο μετρήσεις είναι χρήσιμες, αλλά καθεμία αποτυπώνει κάτι πιο συγκεκριμένο απ’ όσο υποδηλώνει μια πρώτη ανάγνωση.

Πώς μετριέται η χαμηλή παροχή ενός ποταμού

Οι υδρολόγοι παρακολουθούν έναν ποταμό με βάση την παροχή του: τον όγκο νερού που περνά από ένα σημείο κάθε δευτερόλεπτο, συνήθως σε κυβικά μέτρα (Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Προγνώσεων Καιρού). Είναι σαν να μετράμε τη ροή από ένα λάστιχο κήπου: η παροχή δείχνει με τι ρυθμό βγαίνει το νερό, όχι πόσο βρίσκεται μέσα στον σωλήνα.

Η Copernicus χρησιμοποίησε υπολογιστικές προσομοιώσεις του European Flood Awareness System. Για καθέναν από τους 12 ποταμούς υπολόγισε τη μέση θερινή παροχή στην εκβολή, εκεί όπου καταλήγει η διαδρομή του, και στη συνέχεια πρόσθεσε τις 12 μέσες τιμές (Copernicus).

Το αποτέλεσμα είναι ένας ενιαίος δείκτης της ροής των μεγάλων ευρωπαϊκών ποταμών στις εκβολές τους, συγκρινόμενος με κάθε προηγούμενο καλοκαίρι της σειράς. Πρόκειται για συνολική μέτρηση βάσει μοντέλου στα συγκεκριμένα σημεία· δεν υπολογίζει όλο το νερό που κινήθηκε σε ολόκληρη την ήπειρο κατά τη διάρκεια της περιόδου.

Η ίδια αποτίμηση κατέγραψε ιστορικά ή σχεδόν ιστορικά χαμηλή παροχή στον Ρήνο, τον Δούναβη, τον Πάδο, τον Λίγηρα, τον Ροδανό και τον Σηκουάνα (Copernicus). Αρκετοί από αυτούς τους ποταμούς εξυπηρετούν τη μεταφορά φορτίων, και εδώ η εικόνα του λάστιχου αποκτά οικονομική διάσταση: μια φορτηγίδα που ταξιδεύει με λιγότερο φορτίο εξακολουθεί να πληρώνει το ίδιο πλήρωμα και να καταναλώνει περίπου τα ίδια καύσιμα, οπότε αυξάνεται το κόστος μεταφοράς ανά τόνο.

Ένας χάρτης θερμότητας που μετρά το έδαφος, όχι τους ανθρώπους

Η μέτρηση της ζέστης απαντά σε διαφορετικό ερώτημα: πόσο δύσκολο είναι για το ανθρώπινο σώμα να αποβάλει θερμότητα σε εξωτερικό χώρο; Ένα απογευματινό αεράκι στη σκιά και μια άπνοια με υγρασία κάτω από τον ήλιο μπορεί να έχουν την ίδια θερμοκρασία στο θερμόμετρο, αλλά να γίνονται εντελώς διαφορετικά αισθητά.

Ο Δείκτης Καθολικού Θερμικού Κλίματος (Universal Thermal Climate Index, UTCI) αποτυπώνει αυτή τη διαφορά. Συνυπολογίζει την υγρασία, τον άνεμο και την ακτινοβολούμενη θερμότητα του ήλιου μαζί με τη θερμοκρασία του αέρα, ώστε να εκτιμήσει τι βιώνει το σώμα. Στην κλίμακα αυτή, η «πολύ ισχυρή θερμική καταπόνηση» αρχίζει στους 38°C: πρόκειται για μοντελοποιημένη ένδειξη επιβάρυνσης του σώματος, όχι για μέτρηση με θερμόμετρο (Copernicus).

Για να δημιουργήσει τον χάρτη, η Copernicus κράτησε μόνο τη μέγιστη τιμή του καλοκαιριού για κάθε τμήμα γης. Οι τιμές προήλθαν από το ERA5-HEAT, μια υπολογιστική ανασύνθεση των καιρικών συνθηκών του παρελθόντος. Επομένως, ο χάρτης δείχνει πόσο εκτεταμένη ήταν η κορύφωση της ζέστης πάνω από την ξηρά· δεν δείχνει πόσοι Ευρωπαίοι την ένιωσαν ούτε για πόσες ώρες.

Οι εποχικοί μέσοι όροι δίνουν μια πιο ήπια εικόνα. Τον Σεπτέμβριο, η Copernicus ανέφερε ότι μια οριοθετημένη περιοχή της δυτικής Ευρώπης είχε το θερμότερο καλοκαίρι που έχει καταγραφεί, με μέση θερμοκρασία 21,69°C, ενώ η Ευρώπη συνολικά είχε το τρίτο θερμότερο καλοκαίρι (δελτίο της Copernicus για τον Αύγουστο). Ο μέσος όρος συνδυάζει ψυχρότερες και θερμότερες περιόδους σε μια τεράστια έκταση, γι’ αυτό μπορεί να βρίσκεται κοντά στην κορυφή χωρίς να σπάει το ρεκόρ. Ο χάρτης των ακραίων τιμών έχει σχεδιαστεί ώστε να αποτυπώνει όσα εξομαλύνει ο μέσος όρος.

Από τα δύο ευρήματα, η συνολική παροχή των ποταμών συνδέεται πιο άμεσα με την καθημερινή ζωή. Δείχνει ότι, στις εκβολές τους, οι μεγάλοι ποταμοί της Ευρώπης μετέφεραν αυτό το καλοκαίρι λιγότερο νερό από ό,τι σε οποιοδήποτε καλοκαίρι από το 1992 (Copernicus). Όσες δραστηριότητες εξαρτώνται από αυτά τα νερά, από τις φορτηγίδες που ταξιδεύουν με μικρότερο φορτίο έως τα χωράφια που αντλούν νερό από τις όχθες τους, έπρεπε να λειτουργήσουν με αυτή τη μειωμένη παροχή.