Το E3 διεκδικεί ρόλο στην Ουκρανία

Η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο επεξεργάζονται κοινό σχήμα ώστε η Ευρώπη να έχει ρόλο σε ενδεχόμενες μελλοντικές διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους που επικαλούνται οι New York Times. Δεν πρόκειται για ειρηνευτικό σχέδιο, αλλά για προληπτικό συντονισμό: το Παρίσι, το Βερολίνο και το Λονδίνο επιχειρούν να μετατρέψουν τις ευρωπαϊκές κυρώσεις, τη χρηματοδότηση και τη στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο σε διπλωματικό βάρος, πριν η Ουάσιγκτον ορίσει τη διαδικασία χωρίς αυτούς.

Η πίεση χρόνου έχει συγκεκριμένη αφορμή. Ο Σεργκέι Λαβρόφ δήλωσε στις 14 Αυγούστου ότι η Μόσχα δεν θα αρνούνταν συνάντηση με τους απεσταλμένους του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ (Bloomberg). Μια αμερικανορωσική διπλωματική κινητικότητα μοιάζει πλέον πιθανότερη από οποιαδήποτε στιγμή μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή. Αν οι συνομιλίες αρχίσουν με όρους που θα καθορίσει η Ουάσιγκτον, οι Ευρωπαίοι κινδυνεύουν να κληθούν απλώς να αποδεχθούν αποτελέσματα τα οποία χρηματοδότησαν, χωρίς να τα έχουν διαμορφώσει.

Τι ελέγχει πραγματικά το Ε3

Οι τρεις κυβερνήσεις διαθέτουν πραγματικά μέσα πίεσης, αλλά τα περισσότερα ενεργοποιούνται μετά από μια συμφωνία, όχι μέσα στην ίδια τη διαπραγμάτευση. Οι κυρώσεις της ΕΕ κατά της Ρωσίας απαιτούν ομοφωνία στο Συμβούλιο της ΕΕ, όπου κάθε κράτος-μέλος έχει δικαίωμα αρνησικυρίας. Επομένως, η Ουάσιγκτον και η Μόσχα μπορούν να συζητούν χαλάρωση των κυρώσεων, αλλά δεν μπορούν να απενεργοποιήσουν τα ευρωπαϊκά μέτρα (Συμβούλιο της ΕΕ). Η ευρωπαϊκή πορεία της Ουκρανίας απαιτεί επίσης ομόφωνη έγκριση, βάσει του άρθρου 49 της Συνθήκης για την ΕΕ (EUR-Lex). Και τα δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία βρίσκονται σε μεγάλο βαθμό σε ευρωπαϊκές τράπεζες και συστήματα εκκαθάρισης: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε στις 5 Αυγούστου ότι τα έσοδα από αυτά τα στοιχεία χρηματοδότησαν ακόμη 1,4 δισ. ευρώ για την Ουκρανία (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Η Ευρώπη μπορεί να μην ελέγχει την αίθουσα των διαπραγματεύσεων. Κρατά όμως αρκετά από τα κλειδιά για όσα θα ακολουθήσουν.

Η παράκαμψη μέσα στην παράκαμψη

Το βαθύτερο πρόβλημα του Ε3 είναι ότι ένα σχήμα που σχεδιάζεται για να αποτρέψει την παράκαμψη της Ευρώπης από τις ΗΠΑ και τη Ρωσία κινδυνεύει να δημιουργήσει μια νέα παράκαμψη, αυτή τη φορά από το Παρίσι, το Βερολίνο και το Λονδίνο εις βάρος των υπολοίπων. Τα δημοσιεύματα περιγράφουν δομή τριών κύκλων: το Ε3 ως επιχειρησιακό πυρήνα, την Πολωνία, την Ιταλία και τις σκανδιναβικές χώρες σε δεύτερο κύκλο διαβούλευσης, και τους θεσμούς της ΕΕ σε μεταγενέστερο στάδιο (New York Times, European Pravda). Η διαβούλευση όμως δεν ισοδυναμεί με συναπόφαση.

Το ερώτημα της εντολής υπήρχε ήδη πριν εμφανιστεί αυτό το σχήμα. Τον Ιούλιο, πρώην ανώτεροι αξιωματούχοι από τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Ρωσία συναντήθηκαν μυστικά στη Βιέννη, όπως μετέδωσε το Bloomberg. Καμία κυβέρνηση δεν παρουσίασε τη συνάντηση ως επίσημη· το γερμανικό υπουργείο Εξωτερικών φέρεται να ανέφερε ότι τυχόν επαφές δεν έγιναν για λογαριασμό του (Berliner Zeitung). Η Βιέννη όμως επανέφερε την κεντρική αρχή της πολεμικής περιόδου: τίποτα που αφορά την Ουκρανία δεν πρέπει να αποφασίζεται χωρίς την Ουκρανία. Το Ε3 οφείλει πλέον να σεβαστεί αυτή την αρχή, αν θέλει ο συντονισμός του να φαίνεται νόμιμος και όχι κλειστός.

Οι χώρες που απορροφούν τον πιο άμεσο κίνδυνο βρίσκονται στον δεύτερο κύκλο ή εκτός σχήματος. Η Πολωνία, η οποία αντιμετωπίζει ρωσική υβριδική πίεση και φιλοξενεί κρίσιμες υποδομές επιμελητείας του ΝΑΤΟ, δεν έχει εγκρίνει κάποια εντολή προς το Ε3· η δημόσια έμφαση της Βαρσοβίας παραμένει στον επανεξοπλισμό και στη συμμαχία με τις ΗΠΑ (KPRM). Η Ρουμανία, όπου μη επανδρωμένα αεροσκάφη από τη ζώνη του πολέμου έχουν προκαλέσει απογειώσεις F-16 κοντά στην Τούλτσεα (Agerpres), χρειάζεται όρους ειρήνης που θα μειώνουν την πραγματική στρατιωτική έκθεση στα σύνορά της στη Μαύρη Θάλασσα. Ο πρόεδρος της Φινλανδίας τόνισε στις 14 Αυγούστου ότι η Ευρώπη πρέπει να προετοιμάζεται για τη Ρωσία ως μακροπρόθεσμη απειλή ακόμη και μετά από πιθανή κατάπαυση του πυρός (φινλανδική κυβέρνηση).

Η Ιταλία κάνει ακόμη πιο ορατό το πρόβλημα νομιμοποίησης. Ως μέλος της G7 και ως χώρα που ψηφίζει σε κάθε ευρωπαϊκή απόφαση για κυρώσεις, η Ρώμη μπορεί να αποδεχθεί το Ε3 ως κανάλι συντονισμού, όχι όμως ως υποκατάστατο των φόρουμ στα οποία συνδιαμορφώνει αποφάσεις (Adnkronos, RBC Ukraine). Ακόμη και μέσα στο ίδιο το Ε3, η Βρετανία φέρεται να κινείται πιο προσεκτικά από τη Γαλλία, καθώς δεν θέλει να επιβαρύνει τη σχέση της με τον Τραμπ (European Pravda).

Δεν υπάρχει δημοσιευμένο κείμενο του Ε3. Ούτε η Ουάσιγκτον ούτε η Μόσχα έχουν αποδεχθεί ευρωπαϊκή θέση στο τραπέζι. Οι τρεις πρωτεύουσες παίρνουν θέσεις, δεν διαπραγματεύονται ακόμη. Το Ε3 μπορεί να διεκδικήσει ευρωπαϊκή φωνή σε συνομιλίες που ενδέχεται να αναδιαμορφώσουν την ασφάλεια της ηπείρου. Δεν μπορεί όμως να ισχυριστεί πειστικά ότι είναι αυτή η φωνή, αν οι χώρες που σηκώνουν τον άμεσο κίνδυνο δεν συμμετέχουν στην εντολή.