Ευρώπη: ενεργειακή επιβάρυνση άνω των 100 δισ. ευρώ

Η προειδοποίηση του Ευρωπαίου επιτρόπου Ενέργειας Δαν Γιόργκενσεν αφορά το κόστος, όχι την έλλειψη ενέργειας: στις 29 Σεπτεμβρίου, στο Δουβλίνο, υπολόγισε ότι η Ευρώπη έχει πληρώσει φέτος πάνω από 100 δισ. ευρώ επιπλέον για ενέργεια «χωρίς να λάβει ούτε ένα επιπλέον μόριο αερίου ή πετρελαίου» (καταγραφή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής). Η άτυπη συνάντηση των υπουργών Ενέργειας ολοκληρώθηκε χωρίς κοινή δήλωση ή δεσμευτικό μέτρο (ιρλανδική Προεδρία).

Η εκτίμηση είναι του ίδιου και περιλαμβάνει τόσο το πετρέλαιο όσο και το αέριο. Δεν διευκρίνισε ποιες παλαιότερες τιμές ή ποιους όγκους εισαγωγών χρησιμοποίησε (RTÉ), οπότε πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πολιτικός υπολογισμός και όχι ως ελεγμένος λογαριασμός.

Αέριο υπάρχει, αλλά κοστίζει περισσότερο

Έλλειψη σημαίνει ότι οι αγοραστές δεν μπορούν να βρουν καθόλου αέριο. Ένα σοκ τιμών σημαίνει ότι συνεχίζουν να το προμηθεύονται, αλλά πληρώνουν ακριβότερα· οι αρμόδιοι περιγράφουν τη δεύτερη περίπτωση. Στις 25 Σεπτεμβρίου, η Ομάδα Συντονισμού Αερίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έκρινε ότι ο εφοδιασμός παραμένει σταθερός, παρότι τα αποθέματα ήταν χαμηλότερα από τα ιστορικά επίπεδα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Οι αποθήκες αερίου στην ΕΕ ήταν γεμάτες κατά 71,16 τοις εκατό στις 27 Σεπτεμβρίου, έναντι 82,3 τοις εκατό έναν χρόνο νωρίτερα (GIE AGSI, APA). Οι χαμηλότερες στάθμες στις αποθήκες δεν σημαίνουν ότι τα σπίτια μένουν χωρίς αέριο, καθώς η αποθήκευση είναι μόνο μία πηγή εφοδιασμού. Η γερμανική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Δικτύων θεωρεί μικρό τον κίνδυνο διαταραχών, επειδή συνεχίζουν να φτάνουν φορτία μέσω αγωγών και πλοίων με υγροποιημένο φυσικό αέριο (ΥΦΑ), δηλαδή αέριο που ψύχεται και μεταφέρεται σε υγρή μορφή (DW).

Το κόστος προκύπτει από τον ανταγωνισμό για τα διαθέσιμα φορτία. Η αναταραχή γύρω από τα Στενά του Ορμούζ έχει περιορίσει την παγκόσμια προσφορά ΥΦΑ, με αποτέλεσμα οι Ευρωπαίοι αγοραστές να ανταγωνίζονται εντονότερα τους Ασιάτες για κάθε φορτίο που απομένει (Columbia University). Στις 29 Σεπτεμβρίου, η τιμή του TTF, του δείκτη αναφοράς για τη χονδρική αγορά αερίου στην Ευρώπη, ήταν περίπου 73 ευρώ ανά μεγαβατώρα, έναντι περίπου 33 ευρώ πριν από την κλιμάκωση του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου (La Stampa). Η τιμή του αερίου εξηγεί μόνο μέρος της εκτίμησης του Γιόργκενσεν, η οποία περιλαμβάνει και το πετρέλαιο.

Ποιοι πληρώνουν πρώτοι την αύξηση

Πρώτες επιβαρύνονται οι επιχειρήσεις που αγοράζουν αέριο σε τιμές αγοράς. Ακολουθεί η ηλεκτρική ενέργεια: στις ευρωπαϊκές χονδρικές αγορές, οι παραγωγοί που πωλούν σε μια δεδομένη ώρα αμείβονται συνήθως με βάση την τιμή της ακριβότερης μονάδας που χρειάζεται για να καλυφθεί η ζήτηση, η οποία συχνά καίει αέριο (Columbia University). Όταν ακριβαίνει το αέριο, στην ίδια υψηλότερη τιμή πωλείται και η αιολική, η ηλιακή και η πυρηνική ενέργεια στην αγορά, και το κόστος μεταφέρεται σε όσους αγοράζουν ρεύμα.

Το πόσο γρήγορα φτάνει η αύξηση στα νοικοκυριά εξαρτάται από τα συμβόλαιά τους. Τα ρυθμιζόμενα τιμολόγια και τα συμβόλαια σταθερής τιμής μεταθέτουν την αύξηση μέχρι να αναπροσαρμοστούν. Ο Γιόργκενσεν αναφέρθηκε ειδικά στα σχεδόν 50 εκατομμύρια Ευρωπαίους που, όπως είπε, δεν μπορούν να θερμάνουν επαρκώς τα σπίτια τους ακόμη και σε έναν συνηθισμένο χειμώνα (Euronews).

Οι τιμές επηρεάζουν και τις γειτονικές χώρες, όχι όμως με τον ίδιο τρόπο. Ο υπουργός Ενέργειας της Ιταλίας, Τζιλμπέρτο Πικέτο Φρατίν, λέει ότι η χώρα του έχει αρκετό αέριο, αλλά προειδοποιεί πως οι αγορές της Γερμανίας για την αναπλήρωση των αποθεμάτων της μπορεί να αυξήσουν το κόστος για την ιταλική βιομηχανία και τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας (Corriere).

Λιγότερες αγορές, καμία δεσμευτική απόφαση

Οι κυβερνήσεις μπορούν να περιορίσουν την πίεση αγοράζοντας λιγότερο αέριο, με τίμημα μικρότερο απόθεμα ασφαλείας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε ζητήσει από τις πρωτεύουσες να χαλαρώσουν τους στόχους πλήρωσης των αποθηκών, ώστε ένας αγώνας δρόμου για αγορές να μην ανεβάσει κι άλλο τις τιμές. Το To Brief είχε αναφέρει ότι η ολλανδική κυβέρνηση εξέταζε την απάντησή της (To Brief). Στις 11 Σεπτεμβρίου, η ολλανδική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι μείωσε τον στόχο για τα αποθέματα του φετινού χειμώνα στο 64 τοις εκατό, δηλαδή περίπου 93 τεραβατώρες, ποσότητα μεγαλύτερη από τις περίπου 70 τεραβατώρες που αντλήθηκαν κατά μέσο όρο στους πέντε προηγούμενους χειμώνες (ολλανδική κυβέρνηση). Ο νέος στόχος καλύπτει έναν συνηθισμένο χειμώνα. Η Gasunie, ο κρατικός διαχειριστής του δικτύου αερίου, είχε επισημάνει ότι ο προηγούμενος στόχος είχε υπολογιστεί για τον ψυχρότερο χειμώνα των τελευταίων τριάντα ετών (Gasunie). Οι μικρότερες αγορές μπορεί να περιορίσουν την πίεση στις τιμές, αφήνουν όμως λιγότερο αέριο ως εφεδρεία αν ο χειμώνας είναι βαρύς.

Η συνάντηση στο Δουβλίνο δεν κατέληξε σε αντίστοιχο μέτρο σε επίπεδο ΕΕ. Η ενημέρωση της ιρλανδικής Προεδρίας καταγράφει συζητήσεις για την προσιτή ενέργεια, την καινοτομία και την ασφάλεια, χωρίς να αναφέρει δεσμευτικό αποτέλεσμα (ιρλανδική Προεδρία). Ο Γιόργκενσεν ζήτησε από τις κυβερνήσεις να μειώσουν την κατανάλωση αερίου και τη ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια στις ώρες αιχμής, πρόκειται όμως για εκκλήσεις και όχι για υποχρεώσεις (καταγραφή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής).

Οι αρμόδιοι κρίνουν ότι ο εφοδιασμός παραμένει σταθερός, αλλά η χονδρική τιμή του αερίου είναι υψηλότερη από ό,τι πριν κλιμακωθεί ο πόλεμος, ενώ οι υπουργοί έφυγαν από το Δουβλίνο χωρίς δεσμευτικό μέτρο για να περιορίσουν το κόστος. Πρώτες πληρώνουν οι επιχειρήσεις που αγοράζουν σε τιμές αγοράς· τα νοικοκυριά ακολουθούν καθώς αναπροσαρμόζονται τα συμβόλαιά τους. Το ύψος του χειμερινού λογαριασμού παραμένει αβέβαιο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει ακόμη εξηγήσει πώς υπολόγισε τα 100 δισ. ευρώ (RTÉ).