Το Χορμούζ στέλνει το αέριο στα €60

Το Brent έκλεισε στις 17 Ιουλίου στα 88,10 δολάρια, με άνοδο περίπου 16% μέσα σε μία εβδομάδα (Reuters μέσω Euronext). Στην Ευρώπη, το ολλανδικό TTF, το βασικό συμβόλαιο αναφοράς για το φυσικό αέριο, ξεπέρασε τα 60 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ λίγες ημέρες νωρίτερα κινείτο κάτω από τα 45 ευρώ (Investing, Corriere dello Sport). Δεν έχει διακοπεί κανένας αγωγός. Κανένα ευρωπαϊκό λιμάνι δεν έχει αποκλειστεί. Τα Στενά του Ορμούζ δεν έχουν κλείσει επισήμως. Παρ’ όλα αυτά, η Ευρώπη απορροφά ήδη ένα ευρύ ενεργειακό σοκ τιμών από ένα θαλάσσιο πέρασμα που δεν ελέγχει.

Οι τρεις κρίκοι της αλυσίδας των τιμών

Από τα Στενά του Ορμούζ διέρχονται περίπου 20,9 εκατ. βαρέλια πετρελαίου την ημέρα και σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου, δηλαδή LNG (EIA). Το μεγαλύτερο μέρος κατευθύνεται προς την Ασία, όχι προς την Ευρώπη. Όμως η Ευρώπη τιμολογεί τα καύσιμά της με βάση το Brent και το φυσικό της αέριο με βάση το TTF· και οι δύο δείκτες αντιδρούν αμέσως σε κάθε ένδειξη αναταραχής στον Κόλπο. Οι αγορές αποτιμούν τον κίνδυνο πριν ακόμη λείψει φορτίο από ευρωπαϊκό διυλιστήριο.

Η μετάδοση γίνεται μέσα από τρεις κρίκους. Πρώτος είναι οι δείκτες αναφοράς: όταν το Brent και το TTF ανεβαίνουν λόγω φόβου για την προσφορά από τον Κόλπο, αυξάνεται το κόστος για κάθε Ευρωπαίο εισαγωγέα, ανεξάρτητα από την προέλευση του φορτίου του. Δεύτερος είναι η ασφάλιση: η κάλυψη πολεμικού κινδύνου για ένα πέρασμα δεξαμενόπλοιου κοστίζει πλέον 3% έως 10% της αξίας του κύτους, από περίπου 0,25% πριν από τη σύγκρουση (The National, OpsCon). Η βασική κάλυψη ευθύνης που χρειάζονται οι πλοιοκτήτες για να πλεύσουν εξακολουθεί να διατίθεται, αλλά ορισμένα συμβόλαια σταθερού ασφαλίστρου ακυρώθηκαν και ξαναγράφτηκαν με υψηλότερες χρεώσεις (LMA). Κάθε ακριβότερο ταξίδι αυξάνει την τελική τιμή του αργού, του LNG και των διυλισμένων προϊόντων.

Ο τρίτος κρίκος είναι ο ανταγωνισμός για τα διαθέσιμα φορτία. Αν το LNG του Κατάρ δεν μπορεί να βγει αξιόπιστα από τον Κόλπο, οι Ασιάτες αγοραστές προσφέρουν περισσότερα για ευέλικτα φορτία του Ατλαντικού. Η Ευρώπη, για να γεμίσει τις αποθήκες της, πρέπει να πληρώσει υψηλότερη τιμή.

Πού προσγειώνεται το κόστος

Η Ιταλία δείχνει πιο καθαρά τη διαταραχή. Η QatarEnergy κήρυξε force majeure στο μακροχρόνιο συμβόλαιο LNG με την Edison, μπλοκάροντας 21 φορτία συνολικού όγκου 2,7 δισ. κυβικών μέτρων από τον Απρίλιο έως τις αρχές Σεπτεμβρίου· η Edison αντικατέστησε 14 από αυτά, κυρίως με αμερικανικές προμήθειες (Corriere del Veneto). Οι ιταλικές αποθήκες φυσικού αερίου βρίσκονται πάνω από το 70%, αισθητά υψηλότερα από τον μέσο όρο της ΕΕ, που κινείται περίπου στο 52%. Ωστόσο, ο διευθύνων σύμβουλος της Eni, Κλαούντιο Ντεσκάλτσι, είπε στο ιταλικό Κοινοβούλιο ότι το πραγματικό ζήτημα είναι η συνέχεια του εφοδιασμού σε μια αγορά ήδη πιεσμένη (ANSA, ANSA).

Η Ελλάδα αποτυπώνει την αλλαγή στη συμπεριφορά των πλοιοκτητών. Οι διελεύσεις δεξαμενόπλοιων άνω των 10.000 τόνων deadweight από τα Στενά του Ορμούζ μειώθηκαν στις 59 την εβδομάδα 6-12 Ιουλίου, από 117 την προηγούμενη εβδομάδα (ΟΤ). Τα ελληνόκτητα δεξαμενόπλοια δεν έχουν σταματήσει να χρησιμοποιούν το πέρασμα, όμως κάθε ταξίδι αξιολογείται πλέον ξεχωριστά: κόστος ασφάλισης, κίνδυνος για το πλήρωμα, δυνατότητα ναυτικής συνοδείας. Λιγότερα πλοία σημαίνουν ακριβότερους ναύλους και ακριβότερη ενέργεια.

Η Ουγγαρία δείχνει μια πιο ύπουλη παγίδα. Πάνω από το 90% του εισαγόμενου πετρελαίου της και το 74% του φυσικού αερίου της φθάνουν μέσω ρωσικών αγωγών, αλλά η χονδρική τιμή των καυσίμων αυξήθηκε κατά 14 φιορίνια ανά λίτρο στη βενζίνη· η κυβέρνηση επικαλέστηκε στρατηγικά αποθέματα 87 ημερών για να καθησυχάσει την αγορά (Portfolio, Portfolio). Η εξάρτηση από αγωγούς δεν προστατεύει μια χώρα από την παγκόσμια τιμολόγηση. Απλώς μεταφέρει το σοκ μέσω των αγορών και όχι μέσω των δεξαμενόπλοιων.

Στην Πολωνία, η Orlen αύξησε από τις αρχές Ιουλίου τη χονδρική τιμή της βενζίνης κατά 24 γρόσια ανά λίτρο και του ντίζελ κατά 46 γρόσια (WNP). Οι τιμές των τροφίμων αυξήθηκαν τον Ιούνιο μόλις κατά 1,9% σε ετήσια βάση (ING). Η μετακύλιση από την αντλία στο ράφι μπορεί να έρθει, αλλά προς το παρόν δεν τεκμηριώνεται από τα στοιχεία.

Μαξιλάρια χωρίς μοχλούς

Η Ευρώπη μπορεί να μετριάσει το σοκ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβάλλει στόχους πλήρωσης των αποθηκών φυσικού αερίου. Το δίκαιο της ΕΕ, μέσω της Οδηγίας 2009/119/ΕΚ του Συμβουλίου, υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να διατηρούν αποθέματα πετρελαίου για 90 ημέρες· επαρκούν για να απορροφήσουν μια αιχμή τιμών, όχι για να την εξαφανίσουν. Η EUNAVFOR Aspides, η ναυτική αποστολή της ΕΕ που προστατεύει τις θαλάσσιες οδούς στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Κόλπο, μπορεί να επεκτείνει την εντολή της, εφόσον συμφωνήσουν οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών. Νέες υποδομές ενισχύουν τη μελλοντική διαπραγματευτική ισχύ: ο τερματικός σταθμός LNG στο Κρκ της Κροατίας σχεδιάζει να προσθέσει δυναμικότητα 1 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως από τις αρχές του 2027, με ενδιαφέρον από αγοραστές της Ανατολικής Ευρώπης (Bloomberg Adria).

Κανένα από αυτά τα εργαλεία δεν καθορίζει τις παγκόσμιες τιμές. Κανένας ευρωπαϊκός θεσμός δεν μπορεί να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ, να υποχρεώσει τις ασφαλιστικές να γράψουν φθηνότερα συμβόλαια ή να εμποδίσει τους Ασιάτες αγοραστές να προσφέρουν περισσότερα από τις ευρωπαϊκές εταιρείες κοινής ωφέλειας για φορτία αντικατάστασης LNG. Το ερώτημα που οφείλουν να απαντήσουν οι υπουργοί Ενέργειας της ΕΕ είναι αν η στρατηγική «αποθέματα και αναμονή» μπορεί να γίνει συντονισμένη πολιτική ή αν απλώς περιγράφει, με πιο ευγενική γλώσσα, την απουσία καλύτερης επιλογής.