Ο Fenech ενώπιον ενόρκων για τη δολοφονία Caruana Galizia

Σχεδόν εννέα χρόνια μετά τη βομβιστική επίθεση που σκότωσε τη Μαλτέζα ερευνήτρια δημοσιογράφο Ντάφνε Καρουάνα Γκαλιζία, ο άνθρωπος που κατηγορείται ότι παρήγγειλε τη δολοφονία της βρίσκεται πλέον ενώπιον ενόρκων. Ο επιχειρηματίας Γιόργκεν Φένεκ εμφανίστηκε σε δικαστήριο της Μάλτας τον Ιούλιο του 2026, αντιμέτωπος με κατηγορίες ότι ανέθεσε και χρηματοδότησε τη δολοφονία. Ο ίδιος τις αρνείται (The Guardian, NBC News).

Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί πίεζαν επί χρόνια τη Μάλτα να αντιμετωπίσει τις δικές της θεσμικές αστοχίες. Μπορούσαν να επιβάλουν δημόσιες έρευνες, να προκαλέσουν πολιτικό κόστος, να κρατήσουν την υπόθεση στην ευρωπαϊκή ατζέντα. Δεν μπορούσαν όμως να φέρουν τον Φένεκ ενώπιον ενόρκων. Η καθυστέρηση έγινε μέρος της ίδιας της κατηγορίας κατά των μαλτέζικων θεσμών: τρεις φυσικοί αυτουργοί ομολόγησαν ή καταδικάστηκαν, οι εφέσεις προχώρησαν, και η δικονομική αλληλουχία κράτησε τη δίκη του φερόμενου ως εντολέα σε αναμονή έως ότου ολοκληρωθούν οι υποθέσεις των εκτελεστών (Newsbook).

Τι ακούνε οι ένορκοι

Η Καρουάνα Γκαλιζία σκοτώθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2017 από βόμβα που είχε τοποθετηθεί κάτω από το αυτοκίνητό της και πυροδοτήθηκε εξ αποστάσεως (ABC). Επί χρόνια ερευνούσε τη διαφθορά και τα δίκτυα πολιτικής και επιχειρηματικής ισχύος γύρω από την κυβέρνηση της Μάλτας, μεταξύ αυτών μια εταιρεία-κέλυφος στο Ντουμπάι με την επωνυμία 17 Black και την κοινοπραξία παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας Electrogas, δύο υποθέσεις που συνέδεαν τα εμπορικά συμφέροντα του Φένεκ με ανώτατα πολιτικά πρόσωπα (24sata/Express, Reuters). Ο Φένεκ, κληρονόμος ισχυρής οικογένειας με συμφέροντα στα ξενοδοχεία και τα ακίνητα, είναι ο τελευταίος από τους επτά κατηγορουμένους που δικάζεται.

Ο πυρήνας της κατηγορούσας αρχής περνά από τον Μέλβιν Θέουμα, οδηγό ταξί που φέρεται να λειτούργησε ως μεσάζων και έλαβε προεδρική χάρη με αντάλλαγμα την κατάθεσή του. Σύμφωνα με τους εισαγγελείς, ο Φένεκ παρήγγειλε τη δολοφονία μέσω του Θέουμα. Η υπόθεση, πάντως, δεν στηρίζεται μόνο στον λόγο ενός εσωτερικού μάρτυρα. Οι ένορκοι ακούν μυστικές ηχογραφήσεις, μηνύματα στο Signal και τηλεφωνικά δεδομένα, μαζί με καταθέσεις μαρτύρων (talk.mt, CDE News).

Η υπεράσπιση του Φένεκ έχει στρέψει την προσοχή στον Κιθ Σέμπρι, πρώην προσωπάρχη του τότε πρωθυπουργού Τζόζεφ Μουσκάτ, και στον πρώην υπουργό Κρις Καρντόνα, παρουσιάζοντάς τους ως πρόσωπα με δικά τους πιθανά κίνητρα. Η αναφορά έχει βάρος επειδή ο Σέμπρι βρισκόταν στον πυρήνα της κυβέρνησης Μουσκάτ, δηλαδή του πολιτικού κύκλου που ερευνούσε η Καρουάνα Γκαλιζία. Ο επικεφαλής ανακριτής Κιθ Αρνό δήλωσε στο δικαστήριο ότι η αστυνομία εξέτασε τα ονόματα αυτά, αλλά τα στοιχεία δεν οδήγησαν αρχικά ούτε στον Σέμπρι ούτε στον Καρντόνα (amphora.media, The Shift).

Τι μπορούσε και τι δεν μπορούσε να κάνει η Ευρώπη

Από το 2017, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί κράτησαν σταθερή πίεση. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το άμεσα εκλεγμένο νομοθετικό σώμα της ΕΕ, ενέκρινε ψηφίσματα που συνέδεαν τη δολοφονία με τη διαφθορά και με την αποτυχία του κράτους να προστατεύσει τους δημοσιογράφους (European Parliament). Η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης, όργανο εθνικών βουλευτών που παρακολουθεί την τήρηση των προτύπων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ζήτησε ανεξάρτητη δημόσια έρευνα (PACE). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθούσε αν η Μάλτα άλλαξε νόμους και θεσμούς, καταγράφοντας πρόοδο σταδιακή αλλά ατελή (European Commission).

Όταν τελικά δημοσιεύθηκε το πόρισμα της δημόσιας έρευνας στη Μάλτα, κατέληξε ότι το κράτος είχε δημιουργήσει γύρω από τη δολοφονία μια «κουλτούρα ατιμωρησίας» (Reuters). Οι διαδηλώσεις μετά τη σύλληψη του Φένεκ ανάγκασαν τον πρωθυπουργό Μουσκάτ σε παραίτηση (ABC). Κανένας όμως από αυτούς τους θεσμούς δεν μπορεί να ασκήσει δίωξη κατά υπόπτου ή να δώσει εντολές σε μαλτέζικο σώμα ενόρκων. Μπορούν να κατονομάζουν αποτυχίες, να θέτουν κριτήρια και να αυξάνουν το πολιτικό κόστος της αδράνειας. Η ετυμηγορία ανήκει στην αίθουσα του δικαστηρίου.

Γιατί δυσκολεύουν οι υποθέσεις των εντολέων

Η Μάλτα δεν είναι η μόνη χώρα που βρίσκεται σε αυτό το αδιέξοδο. Η Σλοβακία προσπαθεί εδώ και χρόνια να αποδείξει ότι ο επιχειρηματίας Μάριαν Κότσνερ παρήγγειλε τη δολοφονία του ερευνητή δημοσιογράφου Γιαν Κούτσιακ το 2018. Οι εκτελεστές καταδικάστηκαν, αλλά η διαδικασία κατά του Κότσνερ πέρασε από επαναλαμβανόμενες αποφάσεις, εφέσεις και παρεμβάσεις του Ανώτατου Δικαστηρίου, ενώ τα σλοβακικά ρεπορτάζ ανέδειξαν πόσο εύθραυστες γίνονται τέτοιες υποθέσεις όταν βασίζονται σε μάρτυρες εκ των έσω, των οποίων την αξιοπιστία μπορεί να πλήξει η υπεράσπιση (STVR, Týždeň).

Το μοτίβο είναι κοινό και στις δύο χώρες. Τα κράτη μπορούν να καταδικάσουν εκείνους που τοποθέτησαν μια βόμβα ή τράβηξαν τη σκανδάλη. Η απόδειξη του ποιος έδωσε την εντολή είναι από τη φύση της δυσκολότερη. Ο φερόμενος ως εγκέφαλος βρίσκεται πίσω από μεσάζοντες, μετρητά, κρυπτογραφημένα μηνύματα και περιθώρια άρνησης. Σε αυτό το κενό χάνεται συχνότερα η λογοδοσία.

Η δίκη του Φένεκ δεν θα απαντήσει σε όλα τα πολιτικά ερωτήματα που άνοιξε η δολοφονία. Δεν θα μετρήσει αν οι μεταρρυθμίσεις της Μάλτας προχώρησαν αρκετά. Τοποθετεί όμως τη μαλτέζικη δικαιοσύνη εκεί όπου οι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί παρακολούθησης δεν μπορούσαν να τη βάλουν: μέσα στα ίδια τα στοιχεία, εκεί όπου ένα σώμα ενόρκων καλείται να κρίνει αν η αλυσίδα των ηχογραφήσεων, των τηλεφωνικών δεδομένων και της κατάθεσης ενός μάρτυρα που έλαβε χάρη οδηγεί πίσω στο πρόσωπο που οι εισαγγελείς θεωρούν ότι βρισκόταν στην κορυφή.