Η Φινλανδία αίρει πυρηνικό φραγμό

Το φινλανδικό Κοινοβούλιο ψήφισε την Τετάρτη με 125 ψήφους υπέρ και 61 κατά την κατάργηση της γενικής απαγόρευσης για τους πυρηνικούς εκρηκτικούς μηχανισμούς από την εθνική νομοθεσία. Το νέο πλαίσιο επιτρέπει την εισαγωγή, τη μεταφορά, την προμήθεια και την κατοχή πυρηνικών συσκευών όταν συνδέονται με τη συλλογική άμυνα του ΝΑΤΟ ή με διμερή αμυντική συνεργασία (Kaleva, Euronews). Δεν μετακινείται καμία πυρηνική κεφαλή εξαιτίας της απόφασης. Η αλλαγή είναι θεσμική: η Φινλανδία παύει να αποτελεί νομική αδυναμία στη βόρεια πτέρυγα του ΝΑΤΟ.

Τι κάνει και τι δεν κάνει ο νόμος

Μέχρι την Τετάρτη, ο φινλανδικός νόμος για την πυρηνική ενέργεια περιείχε απόλυτη απαγόρευση για τους πυρηνικούς εκρηκτικούς μηχανισμούς. Η κυβέρνηση υποστήριξε ότι η διατήρηση μιας τέτοιας διάταξης μετά την ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ το 2023 έστελνε λάθος μήνυμα στη Μόσχα: ότι η φινλανδική νομοθεσία θα περιόριζε τις επιλογές των συμμάχων ακόμη και σε σοβαρή κρίση (Yle). Με τον νέο νόμο, οι πράξεις που σχετίζονται με πυρηνικούς εκρηκτικούς μηχανισμούς μεταφέρονται στον Ποινικό Κώδικα, με ρητές εξαιρέσεις για την εθνική άμυνα της Φινλανδίας, τη συλλογική άμυνα του ΝΑΤΟ και τη διμερή συνεργασία με συμμάχους (Kaleva).

Η ψηφοφορία δεν καθιστά τη Φινλανδία χώρα φιλοξενίας στο σύστημα πυρηνικού διαμοιρασμού, δεν δημιουργεί φινλανδική πυρηνική δύναμη και δεν εγκρίνει μόνιμη εγκατάσταση πυρηνικών όπλων. Ο πυρηνικός διαμοιρασμός, δηλαδή το σχήμα στο οποίο επιλεγμένοι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ φιλοξενούν αμερικανικά πυρηνικά όπλα και διαθέτουν πιστοποιημένα αεροσκάφη ενώ η εξουσία εκτόξευσης παραμένει στις ΗΠΑ, απαιτεί πολιτικές συμφωνίες, στρατιωτικές υποδομές και επιχειρησιακά συστήματα που η Φινλανδία δεν διαθέτει. Το Ελσίνκι αφαίρεσε το νομικό εμπόδιο πολύ πριν η Συμμαχία αποκτήσει τα μέσα για να το αξιοποιήσει.

Η γεωγραφία της Φινλανδίας μπαίνει στον στρατιωτικό σχεδιασμό του ΝΑΤΟ

Τα 1.340 χιλιόμετρα συνόρων της Φινλανδίας με τη Ρωσία και η θέση της στη βόρεια ακτή του Κόλπου της Φινλανδίας τη συνδέουν άμεσα με την άμυνα της Εσθονίας, της Λετονίας και της Λιθουανίας. Πριν από την Τετάρτη, ένα σενάριο κρίσης θα μπορούσε να προσκρούσει σε φινλανδικό νόμο που απαγόρευε κατηγορηματικά οποιαδήποτε συμμαχική κίνηση με πυρηνική διάσταση, ακόμη και αν το Ελσίνκι ήθελε πολιτικά να συνεργαστεί. Ο νέος νόμος αφαιρεί αυτόν τον περιορισμό χωρίς να δημιουργεί αυτόματη διαδρομή ανάπτυξης πυρηνικών μέσων.

Η σύγκριση με τη Σουηδία είναι εύγλωττη. Η Στοκχόλμη διατηρεί τη θέση ότι δεν βλέπει λόγο για πυρηνικά όπλα σε σουηδικό έδαφος σε καιρό ειρήνης, αλλά πρόκειται για πολιτικό δόγμα και όχι για δεσμευτικό νόμο (Euronews). Η Φινλανδία επέλεξε να εγγράψει τις αμυντικές εξαιρέσεις στη νομοθεσία. Το Κόμμα της Αριστεράς στη Σουηδία ζητεί το αντίθετο: ρητή απαγόρευση σε νόμο. Οι δύο γειτονικές χώρες εντάχθηκαν στο ΝΑΤΟ με διαφορά λίγων μηνών, αλλά διαμορφώνουν πολύ διαφορετικά νομικά πλαίσια γύρω από την πυρηνική πολιτική.

Για την Πολωνία και τις χώρες της Βαλτικής, η Φινλανδία προσφέρει ένα διαδικαστικό προηγούμενο. Ένα κράτος στα σύνορα με τη Ρωσία μπορεί να ξεχωρίσει τη νομική ετοιμότητα από την πραγματική ανάπτυξη πυρηνικών μέσων, χωρίς να μετατρέψει την εσωτερική συζήτηση σε δημοψήφισμα για τη φιλοξενία κεφαλών. Το όριο όμως είναι σαφές: η άρση μιας εθνικής απαγόρευσης δεν μεταφέρει κανέναν έλεγχο πάνω στα πυρηνικά όπλα, τα οποία παραμένουν συμμαχικά και, στη μεγάλη τους πλειονότητα, αμερικανικά.

Το ζήτημα του ελέγχου που δεν έχει λύσει η Φινλανδία

Η Επιτροπή Άμυνας της Φινλανδίας, το κοινοβουλευτικό όργανο που εξέτασε το νομοσχέδιο, ανέφερε ότι ο νόμος δεν θα μεταφέρει αρμοδιότητες μακριά από τους φινλανδικούς θεσμούς και ότι ο ρόλος του Κοινοβουλίου θα διασφαλίζεται σε όλα τα σενάρια (Yle). Η αντιπολίτευση διαφώνησε σε ένα συγκεκριμένο και κρίσιμο σημείο.

Οι Σοσιαλδημοκράτες, οι Πράσινοι και η Αριστερή Συμμαχία υποστήριξαν ότι η υφιστάμενη νομοθεσία ήδη επέτρεπε πλήρη συμμετοχή στη πυρηνική πολιτική του ΝΑΤΟ (Vasemmisto). Η ένστασή τους είναι ακριβής: οι νέες εξαιρέσεις θα μπορούσαν να επιτρέψουν σε μελλοντικά βήματα να παρουσιαστούν ως κανονική εφαρμογή συμμαχικών υποχρεώσεων, με χειρισμό εντός του υπουργείου Άμυνας, αντί να απαιτούν νέες κοινοβουλευτικές ψηφοφορίες. Από τη στιγμή που υπάρχει η νομική άδεια, μια κυβέρνηση θα μπορούσε να αντιμετωπίσει κάθε επόμενο στάδιο ως τεχνική λεπτομέρεια του αμυντικού δικαίου και όχι ως πολιτική απόφαση που χρειάζεται ανοιχτή συζήτηση.

Η Φινλανδία αποφάσισε τι είναι νομικά δυνατό. Το δυσκολότερο ερώτημα έρχεται μετά: αν κάποτε υπάρξει μετακίνηση με πυρηνική διάσταση μέσω φινλανδικού εδάφους, στο πλαίσιο συμφωνίας με το ΝΑΤΟ ή διμερούς συνεργασίας, θα απαιτήσει το Κοινοβούλιο λόγο κάθε φορά; Ή η ψήφος της Τετάρτης θα θεωρηθεί ότι έχει ήδη δώσει την απάντηση;