Η Φινλανδία επιτρέπει πυρηνικά όπλα

Από την 1η Ιουλίου, η Φινλανδία επιτρέπει την εισαγωγή, μεταφορά και αποθήκευση συμμαχικών πυρηνικών όπλων στο έδαφός της. Δεν σημαίνει ότι φθάνουν πυρηνικές κεφαλές. Σημαίνει ότι καταργείται η παλαιά ποινική απαγόρευση και ότι οι επόμενες αποφάσεις θα ληφθούν μακριά από την αίθουσα της Βουλής.

Το φινλανδικό Κοινοβούλιο ψήφισε με 125 ψήφους υπέρ και 61 κατά την κατάργηση της γενικής απαγόρευσης για πυρηνικούς εκρηκτικούς μηχανισμούς (Kaleva, Yle). Ο προηγούμενος νόμος απαγόρευε πλήρως την εισαγωγή, κατασκευή, κατοχή και πυροδότηση. Η αναθεωρημένη διάταξη διατηρεί τα πυρηνικά όπλα παράνομα ως γενικό κανόνα, αλλά επιτρέπει την εισαγωγή, μεταφορά και κατοχή τους όταν συνδέονται με τη φινλανδική άμυνα ή την άμυνα του ΝΑΤΟ (uutinen.ai). Το Ελσίνκι έχει δηλώσει ότι δεν σχεδιάζει μόνιμη εγκατάσταση πυρηνικών σε περίοδο ειρήνης (RBC Ukraine).

Η Φινλανδία άλλαξε το τι μπορεί να κάνει νομικά το ΝΑΤΟ στο έδαφός της σε μια κρίση. Δεν άλλαξε το τι κάνει σήμερα εκεί η Συμμαχία.

Γιατί ένας νόμος μετρά περισσότερο από μια υπόσχεση

Η συλλογική εγγύηση άμυνας του ΝΑΤΟ, το Άρθρο 5, προβλέπει ότι επίθεση εναντίον ενός συμμάχου αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων. Αυτή η υπόσχεση όμως λειτουργεί μόνο αν οι δυνάμεις μπορούν να μετακινηθούν, φυσικά και νομικά, εκεί όπου χρειάζονται. Ένα κράτος που ποινικοποιεί τα πυρηνικά όπλα στο έδαφός του δεν μπορεί να τα δεχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, όσο καθαρή και αν είναι η συμμαχική δέσμευση στα χαρτιά. Αυτό ακριβώς υποστήριξαν οι Φινλανδοί υπέρμαχοι της αλλαγής: η παλαιά απαγόρευση θα μπορούσε να μπλοκάρει συμμαχικά όπλα τη στιγμή που θα είχαν τη μεγαλύτερη σημασία, αφήνοντας τη Φινλανδία νομικά ασύμβατη με τη Συμμαχία στην οποία εντάχθηκε το 2023 (Agora).

Η γεωγραφία κάνει το επιχείρημα πιο συγκεκριμένο. Η ένταξη της Φινλανδίας πρόσθεσε στο ΝΑΤΟ περίπου 1.300 χλμ. νέων συνόρων με τη Ρωσία. Η ένταξη της Σουηδίας μετέτρεψε τη Βαλτική Θάλασσα σε χώρο που περιβάλλεται σε μεγάλο βαθμό από κράτη της Συμμαχίας. Οι σχεδιαστές του ΝΑΤΟ αντιμετωπίζουν πλέον τη βόρεια Ευρώπη ως δεύτερο διάδρομο ενισχύσεων προς τις χώρες της Βαλτικής, πέρα από τη στενή χερσαία δίοδο μέσω Πολωνίας (press.lv, ΝΑΤΟ). Η νομική ετοιμότητα της Φινλανδίας είναι ένα κομμάτι της προσπάθειας να μείνει αυτός ο διάδρομος ανοιχτός.

Η Σουηδία προσφέρει την πιο καθαρή σύγκριση. Η Στοκχόλμη δεν έχει αντίστοιχη γενική απαγόρευση για να άρει. Στηρίζεται σε μια πολιτική στάση κατά των πυρηνικών όπλων, ενώ ταυτόχρονα ανοίγει πρακτικές διόδους για συμμαχικές δυνάμεις μέσω της Συμφωνίας Αμυντικής Συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες (Riksdag). Η κίνηση του Ελσίνκι δημιουργεί πίεση: όταν η Φινλανδία γράφει τη συμβατότητα με τον πυρηνικό σχεδιασμό του ΝΑΤΟ στον νόμο, δυσκολεύει τη σουηδική πολιτική να κρατά το ζήτημα ασαφές.

Ποιος περνά την πύλη

Το νομοσχέδιο αφαίρεσε ένα εμπόδιο. Δεν όρισε όμως ποιος αποφασίζει τι ακολουθεί, και αυτή η ασάφεια έχει σημασία. Στο πλαίσιο των ρυθμίσεων πυρηνικής συμμετοχής του ΝΑΤΟ, οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν την ευθύνη φύλαξης και την αρμοδιότητα αποδέσμευσης των πυρηνικών κεφαλών τους. Οποιαδήποτε μεταφορά στο φινλανδικό έδαφος θα απαιτούσε απόφαση της Ουάσιγκτον, συναίνεση της φινλανδικής κυβέρνησης και συντονισμό με τον σχεδιασμό του ΝΑΤΟ. Κανένα από αυτά τα βήματα δεν είναι δεδομένο και κανένα δεν θα περνούσε πιθανότατα από δημόσια ψηφοφορία. Η κοινοβουλευτική συζήτηση ήταν το πιο διαφανές μέρος μιας διαδικασίας που περνά τώρα σε διαβαθμισμένα κανάλια σχεδιασμού.

Η απάντηση της Μόσχας και τα όριά της

Η Ρωσία απάντησε με αιχμηρή γλώσσα. Η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών Μαρία Ζαχάροβα προειδοποίησε για «πολιτικά και στρατιωτικοτεχνικά μέτρα», παρουσιάζοντας την αλλαγή του νόμου ως λόγο για αντίμετρα που θα έκαναν τη Φινλανδία πιο ευάλωτη (Fakti, Infobae). Τα συγκεκριμένα στοιχεία μέχρι στιγμής δείχνουν συμβατική ενίσχυση και όχι επιβεβαιωμένη πυρηνική αντι-ανάπτυξη: το Radio Free Europe/Radio Liberty μετέδωσε για νέες ρωσικές στρατιωτικές υποδομές κοντά στη Νοβάγια Βίλγκα και για αυξανόμενη ανησυχία γύρω από τη δραστηριότητα φρουρών στα βόρεια σύνορα του ΝΑΤΟ (RFE/RL).

Αξιωματούχος πληροφοριών του ΝΑΤΟ, τον οποίο επικαλούνται λιθουανικά μέσα, έδωσε μια ωμή ανάγνωση: η Μόσχα καταφεύγει στην πυρηνική ρητορική επειδή διαθέτει λιγότερους άλλους μοχλούς πίεσης (LRT). Η εκτίμηση αυτή ισχύει μόνο όσο οι ρωσικές απαντήσεις μένουν στο επίπεδο των δηλώσεων.

Η Φινλανδία δεν διαθέτει πυρηνικά όπλα. Η επόμενη απόφαση είναι αν το ΝΑΤΟ θα χρησιμοποιήσει ποτέ τον νομικό χώρο που δημιούργησε το Ελσίνκι. Αυτή η απόφαση θα περάσει από διαβαθμισμένα όργανα σχεδιασμού, διμερείς διαπραγματεύσεις και εκτελεστικές συμφωνίες, όχι από νέα ονομαστική ψηφοφορία. Η Φινλανδία έφερε το ζήτημα της πυρηνικής ετοιμότητας στο Κοινοβούλιο. Το μεγαλύτερο μέρος της αρχιτεκτονικής αποτροπής που χτίζεται γύρω της δεν θα έχει αντίστοιχη δημοκρατική απόδειξη.