Με 125-61, η Φινλανδία αίρει την πυρηνική απαγόρευση

Για δύο γενιές, η σκανδιναβική ασφάλεια στηρίχθηκε σε μια κοινή παραδοχή: αποχή από τους μεγάλους στρατιωτικούς συνασπισμούς και καμία παρουσία πυρηνικών όπλων σε σκανδιναβικό έδαφος. Η Φινλανδία εγκατέλειψε το πρώτο σκέλος όταν εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ το 2023. Στις 17 Ιουνίου 2026, το κοινοβούλιό της άγγιξε και το δεύτερο. Με ψήφους 125 υπέρ και 61 κατά, οι Φινλανδοί βουλευτές ήραν τη γενική απαγόρευση για τα πυρηνικά όπλα, επιτρέποντας την εισαγωγή, τη μεταφορά και την κατοχή τους υπό συνθήκες που συνδέονται με την άμυνα της χώρας (Yle, Bloomberg). Δεν σημαίνει ότι αύριο θα μετακινηθούν πυρηνικές κεφαλές. Σημαίνει όμως ότι αλλάζει το νομικό υπόβαθρο της αποτροπής στη βόρεια Ευρώπη.

Τι κάνει στην πράξη ο νόμος

Ο προηγούμενος νόμος της Φινλανδίας για την πυρηνική ενέργεια ποινικοποιούσε την είσοδο πυρηνικού εκρηκτικού μηχανισμού στη χώρα, τη μεταφορά, την κατοχή ή την κατασκευή του. Η μεταρρύθμιση διαγράφει αυτή την απαγόρευση και τροποποιεί τον Ποινικό Κώδικα, ώστε η εισαγωγή, η μεταφορά, η παράδοση και η κατοχή να μη θεωρούνται πλέον αδικήματα όταν συνδέονται με τη στρατιωτική άμυνα της Φινλανδίας, τη συλλογική άμυνα του ΝΑΤΟ ή τη συνεργασία με συμμάχους (Kaleva, Euronews). Η κατασκευή και η πυροδότηση παραμένουν ποινικά αδικήματα, άρα η Φινλανδία δεν ανοίγει δρόμο για την απόκτηση δικού της πυρηνικού όπλου.

Ο υπουργός Άμυνας Αντι Χάκανεν περιέγραψε την αλλαγή ως μέσο για την «πλήρη αξιοποίηση της πυρηνικής αποτροπής του ΝΑΤΟ», σύμφωνα με το Yle. Η Επιτροπή Άμυνας υπογράμμισε ότι οι δεσμεύσεις της Φινλανδίας για τη μη διάδοση των πυρηνικών παραμένουν σε ισχύ και ότι η αρμοδιότητα εξακολουθεί να ανήκει στα φινλανδικά κρατικά όργανα. Η πρακτική συνέπεια είναι στενότερη από όσο υπονοούν οι περισσότεροι τίτλοι: το κοινοβούλιο αφαίρεσε ένα εσωτερικό νομικό εμπόδιο που, σε περίπτωση κρίσης, θα μπορούσε να μπλοκάρει συμμαχική πυρηνική δραστηριότητα. Κάθε πραγματική μετακίνηση πυρηνικών θα απαιτούσε ξεχωριστή πολιτική απόφαση στο Ελσίνκι και τη συναίνεση συμμάχου που διαθέτει πυρηνικά όπλα (ΝΑΤΟ).

Η εκτεθειμένη θέση της Σουηδίας

Η ψηφοφορία ασκεί άμεση πίεση στη γειτονική Σουηδία. Η Σουηδία εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ χωρίς νομοθετική απαγόρευση για τα πυρηνικά, διατηρεί όμως πολιτική δέσμευση ότι δεν θα φιλοξενεί πυρηνικά όπλα σε καιρό ειρήνης. Η θέση αυτή φαίνεται πλέον πιο ευάλωτη: μια πολιτική υπόσχεση μπορεί να ανατραπεί πιο αθόρυβα από έναν νόμο, ενώ η Φινλανδία μόλις έδειξε ότι και οι νόμοι αλλάζουν όταν μεταβάλλεται η αντίληψη της απειλής.

Η συζήτηση στο σουηδικό κοινοβούλιο ήδη αντανακλά αυτή την ένταση, με τους επικριτές να υποστηρίζουν ότι η απουσία ρητής απαγόρευσης αφήνει υπερβολικό περιθώριο στην εκτελεστική εξουσία (Riksdagen). Δύο σκανδιναβικές γειτονικές χώρες βρίσκονται πλέον σε διαφορετικά συστήματα λογοδοσίας για το ίδιο συμμαχικό ζήτημα: η μία επέλεξε να άρει έναν νόμο, η άλλη στηρίζεται σε μια υπόσχεση που θα μπορούσε να ατονήσει χωρίς ανάλογη θεσμική διαδικασία.

Το κενό εποπτείας

Η ισχυρότερη κριτική στη φινλανδική μεταρρύθμιση αφορά τη δημοκρατική εποπτεία. Βουλευτές της αντιπολίτευσης και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών υποστήριξαν ότι η κυβέρνηση δεν όρισε με σαφήνεια ποιος θα εγκρίνει μελλοντικές αποφάσεις για τα πυρηνικά (New York Times). Η διέλευση απαιτεί νέα κοινοβουλευτική ψήφο ή αρκεί απόφαση του υπουργικού συμβουλίου; Ποιες υποχρεώσεις ενημέρωσης θα ισχύουν; Το δημόσιο αρχείο δεν δίνει καθαρές απαντήσεις.

Η Γαλλία διαβάζει την εξέλιξη με τον δικό της τρόπο. Ο πρόεδρος Μακρόν έχει καλέσει τους Ευρωπαίους συμμάχους να αντιμετωπίσουν σοβαρά τα πυρηνικά ζητήματα πέρα από την αμερικανική ομπρέλα, και η φινλανδική αλλαγή προσφέρει στο Παρίσι ένα χρήσιμο επιχείρημα: ένα κράτος-μέλος της ΕΕ στην πρώτη γραμμή αποδέχεται πλέον ότι η αποτροπή πρέπει να είναι νομικά διαθέσιμη, όχι απλώς ρητορικά αποδεκτή. Οι Φινλανδοί αξιωματούχοι, πάντως, αιτιολόγησαν τη μεταρρύθμιση αποκλειστικά ως ευθυγράμμιση με το ΝΑΤΟ, όχι ως βήμα προς μια ευρωπαϊκή αποτροπή υπό γαλλική καθοδήγηση. Την ίδια διάκριση έκανε και ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, σημειώνοντας ότι η Γαλλία δεν συμμετέχει στην Ομάδα Πυρηνικού Σχεδιασμού, το όργανο στο οποίο οι σύμμαχοι συντονίζουν την πυρηνική πολιτική (ΝΑΤΟ). Η Φινλανδία άνοιξε το νομικό πέρασμα. Ποιος σύμμαχος θα το χρησιμοποιήσει, υπό ποια διοίκηση και με ποια δημοκρατική εποπτεία είναι ερωτήματα που η ψηφοφορία άφησε ανοιχτά.