Η Φινλανδία κοιτά το γαλλικό πυρηνικό σύμφωνο

Επί δεκαετίες, η ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή στηριζόταν σε δύο παράλληλες πραγματικότητες: στις αμερικανικές κεφαλές που είναι αποθηκευμένες σε πέντε συμμαχικές χώρες και στο γαλλικό πυρηνικό οπλοστάσιο, το οποίο σχεδιάστηκε ως εθνική ασφάλεια ζωής και όχι ως συλλογική εγγύηση για την Ευρώπη. Μέσα σε ενενήντα ημέρες, το Παρίσι άλλαξε τους όρους της συζήτησης. Ένα πλαίσιο πυρηνικών διαβουλεύσεων δέκα χωρών εκτείνεται πλέον από την Ελλάδα έως τη νορβηγική Αρκτική, συνδέοντας εταίρους με διμερείς συμφωνίες που προσφέρουν διάλογο, ασκήσεις και στρατηγική εγγύτητα, αλλά όχι ρητή εγγύηση άμυνας. Η Νορβηγία υπέγραψε τη Συμφωνία του Νάρβικ στις 27 Μαΐου, becoming ο ένατος εταίρος στην «προωθημένη αποτροπή» του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν (νορβηγική κυβέρνηση). Μία ημέρα αργότερα, ο Φινλανδός υπουργός Άμυνας Άντι Χάκανεν επιβεβαίωσε ότι το Ελσίνκι εξετάζει επισήμως την ένταξη (Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών). Αν η Φινλανδία προχωρήσει, όλα τα σκανδιναβικά κράτη θα συμμετέχουν για πρώτη φορά σε γαλλικής έμπνευσης πυρηνικό πλαίσιο.

Διαβούλευση, όχι ομπρέλα

Ο όρος «πυρηνική ομπρέλα» παραπέμπει σε αυτόματη προστασία. Η Γαλλία προσφέρει κάτι στενότερο και πιο πολιτικό. Οι εταίροι συμμετέχουν σε διμερείς ομάδες καθοδήγησης για διάλογο πάνω στη στρατηγική πυρηνικής αποτροπής, μπορούν να παρακολουθούν γαλλικές πυρηνικές ασκήσεις και αποδέχονται ότι μαχητικά Rafale με δυνατότητα μεταφοράς πυρηνικών όπλων θα μπορούσαν, σε κρίση, να αναπτυχθούν προσωρινά στο έδαφός τους. Δεν αποκτούν όπλα στο έδαφός τους, δεν συμμετέχουν στον σχεδιασμό στόχων και δεν έχουν λόγο στην απόφαση εκτόξευσης, η οποία παραμένει αποκλειστική αρμοδιότητα του Γάλλου προέδρου (Γαλλικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, Ινστιτούτο Hudson).

Το υφιστάμενο σύστημα πυρηνικής συμμετοχής του ΝΑΤΟ λειτουργεί αλλιώς: αμερικανικές βόμβες B61 βρίσκονται σε αποθήκες στο Βέλγιο, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ολλανδία και την Τουρκία, ενώ οι πιλότοι των χωρών υποδοχής εκπαιδεύονται για τη μεταφορά τους υπό καθεστώς διπλής έγκρισης, δηλαδή με συναίνεση τόσο της Ουάσιγκτον όσο και της τοπικής κυβέρνησης (ΝΑΤΟ). Το γαλλικό μοντέλο κρατά τις κεφαλές, τις αποφάσεις και την ασάφεια στο Παρίσι. Οι κόκκινες γραμμές που δημοσιοποίησε η Νορβηγία δείχνουν το πρότυπο: όχι πυρηνικά όπλα σε νορβηγικό έδαφος σε καιρό ειρήνης, όχι χρηματοδότηση του γαλλικού πυρηνικού προγράμματος και το ΝΑΤΟ παραμένει ο βασικός πυλώνας αποτροπής (νορβηγική κυβέρνηση).

Η υποχώρηση της Ουάσιγκτον τροφοδοτεί τη διεύρυνση

Η κυβέρνηση Τραμπ ανακοίνωσε τον Μάιο ότι θα περιορίσει τις αμερικανικές πολεμικές δεσμεύσεις στο πλαίσιο του Μοντέλου Δυνάμεων του ΝΑΤΟ, δηλαδή της δεξαμενής προδεσμευμένων δυνάμεων που θα είναι διαθέσιμες σε κρίση. Ακύρωσε επίσης την προγραμματισμένη ανάπτυξη ταξιαρχίας του αμερικανικού στρατού στην Πολωνία και απέσυρε σχέδια ανάπτυξης πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς στη Γερμανία (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων). Κάθε τέτοια αποχώρηση κάνει την πρόταση της Γαλλίας πιο ελκυστική.

Το πολιτικό έδαφος έχει μετακινηθεί προς την ίδια κατεύθυνση. Στη Γερμανία, οι Πράσινοι, ένα κόμμα που συγκροτήθηκε ιστορικά πάνω στον αντιπυρηνικό ακτιβισμό, στηρίζουν πλέον την κοινή ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή, με τη συμπρόεδρο Φραντσίσκα Μπράντνερ να ζητεί γαλλογερμανικό μηχανισμό συντονισμού για τα πυρηνικά όπλα (table.media). Δημοσκόπηση της Forsa τον Ιούνιο του 2025 έδειξε ότι 64 τοις εκατό των Γερμανών στηρίζουν την ύπαρξη ανεξάρτητης ευρωπαϊκής αποτροπής, χωριστής από τις ΗΠΑ (La Voz de Galicia).

Στη Σκανδιναβία, η δυναμική είναι πιο απλή: από τη στιγμή που η Σουηδία, η Δανία και η Πολωνία εντάχθηκαν τον Μάρτιο, η Νορβηγία θα πλήρωνε το κόστος της απομόνωσης στη βόρεια πτέρυγα απέναντι στη Ρωσία. Ο υπολογισμός του Ελσίνκι άλλαξε την ημέρα που υπέγραψε το Όσλο. Η Φινλανδία έχει το μεγαλύτερο χερσαίο σύνορο της ΕΕ με τη Ρωσία και τροποποιεί πλέον τους νόμους του 1987 ώστε να επιτρέπεται η διέλευση πυρηνικών όπλων σε καιρό πολέμου (φινλανδική κυβέρνηση).

Η αριθμητική της αξιοπιστίας

Το γαλλικό οπλοστάσιο υπολογίζεται σε περίπου 290 πυρηνικές κεφαλές. Η Ρωσία διαθέτει περίπου 5.580 (Πανεπιστήμιο Κέιμπριτζ / Ευρωπαϊκή Επιθεώρηση Διεθνούς Ασφάλειας). Ο Μακρόν ανακοίνωσε τον Μάρτιο ότι η Γαλλία θα αυξήσει τον αριθμό των κεφαλών της και, ταυτόχρονα, σταμάτησε να δημοσιοποιεί τα σχετικά στοιχεία (Le Monde, Γαλλικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων). Το μήνυμα αύξησης καθησυχάζει τους εταίρους και η μυστικότητα δυσκολεύει τον ρωσικό σχεδιασμό, αλλά κανένα από τα δύο δεν αλλάζει τη βασική αναλογία ισχύος.

Μελέτη του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ υπενθυμίζει ότι η Γαλλία δημιούργησε τη δική της πυρηνική δύναμη ακριβώς επειδή αμφέβαλλε για την αμερικανική ομπρέλα. «Αν η ίδια η Γαλλία αμφέβαλλε για την αξιοπιστία της εκτεταμένης αποτροπής των ΗΠΑ», ρωτούν οι ερευνητές, «γιατί οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι να εμπιστευθούν πλήρως μια γαλλική πυρηνική εγγύηση;» (Πανεπιστήμιο Κέιμπριτζ / Ευρωπαϊκή Επιθεώρηση Διεθνούς Ασφάλειας).

Οι χώρες εντάσσονται επειδή το κόστος της απουσίας φαίνεται μεγαλύτερο από το κόστος της συμμετοχής, όχι επειδή αναμένουν πραγματικά ότι η Γαλλία θα εκτοξεύσει πυραύλους για να υπερασπιστεί το Τρόμσε. Η σημαντικότερη αναδιάταξη της ευρωπαϊκής πυρηνικής αρχιτεκτονικής εδώ και μία γενιά έχει περάσει δίπλα από τα κοινοβούλια: η δογματική στροφή που ανακοίνωσε η Γαλλία τον Μάρτιο δεν τέθηκε σε κοινοβουλευτική ψηφοφορία (info.fr). Ούτε το νορβηγικό κοινοβούλιο, το Στόρτινγκ, κλήθηκε να γνωμοδοτήσει. Ένας μελλοντικός Γάλλος πρόεδρος θα μπορούσε, χωρίς νομικό εμπόδιο, να ορίσει τα «ζωτικά συμφέροντα» της Γαλλίας με τρόπο που να αφήνει εκτός την επικράτεια των εταίρων. Όσοι προσχώρησαν για το μήνυμα μπορεί να διαπιστώσουν ότι το μήνυμα ήταν τελικά το μόνο που είχαν.