Ρωσικό drone τραυμάτισε αμάχους στο NATO

Η Ρουμανία επιβεβαίωσε ότι ρωσικό drone τύπου Γκεράν-2, φορτωμένο με 30 κιλά εκρηκτικών, έπληξε στις 29 Μαΐου κατοικία στο Γκαλάτσι, τραυματίζοντας ένα 14χρονο αγόρι και τη μητέρα του. Ήταν το πρώτο επιβεβαιωμένο ρωσικό πυρομαχικό που τραυμάτισε αμάχους σε έδαφος του ΝΑΤΟ. Το Βουκουρέστι έκλεισε προξενείο, απέλασε διπλωμάτη και προκάλεσε καταδίκες σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Το ΝΑΤΟ, όμως, δεν ενεργοποίησε το Άρθρο 4, τη ρήτρα της Συνθήκης που επιτρέπει σε κάθε σύμμαχο να ζητήσει επίσημη διαβούλευση για θέμα ασφαλείας, δεν συγκάλεσε έκτακτη συνεδρίαση και δεν εξέδωσε συλλογική ανακοίνωση.

Τι έκανε το Βουκουρέστι

Ο πρόεδρος Νικουσόρ Νταν κήρυξε τον γενικό πρόξενο Αντρέι Κοσίλιν persona non grata και έκλεισε το ρωσικό προξενείο στην Κωνστάντζα, αφαιρώντας από τη Μόσχα τη διπλωματική της παρουσία στις ρουμανικές ακτές της Μαύρης Θάλασσας (Agerpres). Η υπουργός Εξωτερικών Οάνα Τσόιου προειδοποίησε ότι μπορεί να ακολουθήσουν και άλλα μέτρα (El País). Ο Νταν δήλωσε στο BBC ότι δεν αποκλείει ακόμη και την απέλαση του Ρώσου πρέσβη (Agerpres).

Η προεδρία και το υπουργείο Άμυνας δεν περιγράφουν με τον ίδιο τρόπο την πορεία του drone. Ο Νταν είπε ότι «εκτράπηκε από ουκρανικά αμυντικά πυρά», παρουσιάζοντας το επεισόδιο ως διασπορά του πολέμου πέρα από τα σύνορα και όχι ως σκόπιμη επίθεση. Ο υπουργός Άμυνας Ράντου Μιρούτσα αρνήθηκε να επιβεβαιώσει αυτή την εκδοχή, χαρακτηρίζοντάς την «ελιγμό στον δημόσιο χώρο». Αν η ουκρανική αντιαεροπορική άμυνα άλλαξε την πορεία του drone, η Ρωσία φέρει την ευθύνη επειδή το εκτόξευσε, όχι όμως επειδή στόχευσε τη Ρουμανία. Αυτή η διάκριση καθορίζει αν το Βουκουρέστι έχει βάση για κλιμάκωση εντός του ΝΑΤΟ ή αν θα αναγκαστεί να αντιμετωπίσει το πλήγμα ως κόστος γειτνίασης με τον πόλεμο.

Η Ευρώπη κινήθηκε χωρίς εντολή

Κυβερνήσεις της ΕΕ κάλεσαν τους Ρώσους πρέσβεις τις ημέρες γύρω από το πλήγμα. Η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας, δηλαδή η επικεφαλής της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής, το χαρακτήρισε «κατάφωρη και σοβαρή παραβίαση της κυριαρχίας της Ρουμανίας» (Informat.ro). Η ΕΕ καταδίκασε το περιστατικό και άφησε να εννοηθεί ότι θα υπάρξει νέα πίεση προς τη Μόσχα (EU News Italy).

Δεν επρόκειτο για κίνηση που οργανώθηκε από τις Βρυξέλλες. Η άτυπη σύνοδος των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στις 28 Μαΐου, μία ημέρα πριν από το πλήγμα, είχε ήδη φέρει τις πρωτεύουσες πιο κοντά στη γραμμή της αυξημένης πίεσης προς τη Ρωσία (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης). Όταν το drone έπεσε στο Γκαλάτσι, οι κυβερνήσεις κινήθηκαν παράλληλα. Η σύγκλιση δεν επιβλήθηκε από το κέντρο· διαμορφώθηκε από τις ίδιες τις πρωτεύουσες.

Η Σλοβακία έδειξε πού σταματά η αλληλεγγύη. Ο υπουργός Εξωτερικών Μπλανάαρ καταδίκασε το πλήγμα, αλλά αρνήθηκε να καλέσει τον Ρώσο πρέσβη (Novinite). Ανάμεσα στο κλείσιμο του προξενείου από το Βουκουρέστι και τη συνειδητή αυτοσυγκράτηση της Μπρατισλάβας βρίσκεται το πραγματικό εύρος της ευρωπαϊκής συναίνεσης για το Γκαλάτσι.

Ένα όριο που ανεβαίνει συνεχώς

Η Ρουμανία παρακολουθούσε το drone σε όλη τη διάρκεια της πτήσης του. Μαχητικά F-16 είχαν απογειωθεί με άδεια χρήσης όπλων. Τρεις περιορισμοί, όμως, έκαναν αδύνατη την αναχαίτιση μέσα σε παράθυρο τεσσάρων λεπτών: η ρουμανική νομοθεσία απαγορεύει βολές μέσα στον ουκρανικό εναέριο χώρο όσο η Ρουμανία βρίσκεται τυπικά σε ειρήνη· το αντι-drone σύστημα Merops δεν μπορεί να εκτοξεύσει αναχαιτιστές πάνω από κατοικημένη περιοχή χωρίς μη αποδεκτό κίνδυνο παράπλευρων απωλειών· και τα αντιαεροπορικά Gepard χρειάζονται συναίνεση ιδιωτών ιδιοκτητών γης για να αναπτυχθούν σε καιρό ειρήνης. Πρόκειται για κανόνες και συστήματα που σχεδιάστηκαν πριν από το 2023, πριν ο πόλεμος των drones σε μεγάλη κλίμακα αλλάξει το μοντέλο απειλής στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.

Το Γκαλάτσι ήταν το πέμπτο περιστατικό με drone στα ανατολικά σύνορα του ΝΑΤΟ μέσα σε δεκαπέντε ημέρες, μετά από παραβιάσεις εναέριου χώρου ή πλήγματα που αφορούσαν τη Φινλανδία, την Εσθονία, τη Λιθουανία και τη Λετονία. Κάθε επεισόδιο ήταν σοβαρότερο από το προηγούμενο. Μόνο η Ρουμανία έχει καταγράψει τουλάχιστον δεκατέσσερα προηγούμενα περιστατικά από το 2022. Καμία ενεργοποίηση του Άρθρου 4. Κανένα πλαίσιο αποζημίωσης για τους αμάχους που πλήττονται.

Οι εθνικές και ευρωπαϊκές αντιδράσεις καλύπτουν το κενό που θα έπρεπε να καταλαμβάνει μια συμμαχική απάντηση. Κάθε επεισόδιο που απορροφάται χωρίς να θέτει σε κίνηση τον συλλογικό μηχανισμό του ΝΑΤΟ ανεβάζει το όριο για το επόμενο. Οι πρώτοι τραυματισμοί αμάχων σε έδαφος του ΝΑΤΟ δεν άλλαξαν αυτό το μοτίβο. Το ερώτημα μένει ανοιχτό: τι θα το άλλαζε;