Πέντε σύμμαχοι μπλοκάρουν το 0.25%

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε πρότεινε στα τέλη Απριλίου κάθε σύμμαχος να δεσμεύεται ετησίως για στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία ύψους τουλάχιστον 0,25% του ΑΕΠ. Πέντε χώρες το μπλόκαραν: η Βρετανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και ο Καναδάς. Στις 20 Μαΐου, ο Ρούτε παραδέχθηκε ότι το σχέδιο «δεν θα εξασφαλίσει ομοφωνία, άρα δεν θα λειτουργήσει». Η πρόταση έχει ουσιαστικά τελειώσει, αφήνοντας όμως πίσω της έναν καθαρό χάρτη των ρηγμάτων μέσα στη Συμμαχία.

Το χάσμα ανάμεσα στην πρώτη γραμμή και την ασφάλεια της απόστασης

Αν και οι 32 σύμμαχοι είχαν δεχθεί το κατώφλι, η ετήσια βοήθεια προς την Ουκρανία θα έφθανε περίπου τα 143 δισ. δολάρια, σχεδόν τριπλάσια από τα 45 δισ. δολάρια που δόθηκαν το 2025. Οι χώρες που το μπλόκαραν είναι, σε γενικές γραμμές, εκείνες που δαπανούν τα λιγότερα σε σχέση με το μέγεθος των οικονομιών τους. Η σωρευτική στρατιωτική συνεισφορά της Γαλλίας από το 2022 αντιστοιχεί περίπου στο 0,3% του ΑΕΠ της για ολόκληρη τη διάρκεια του πολέμου. Ο ετήσιος ρυθμός της βρετανικής συνεισφοράς, με βάση τη δέσμευση της κυβέρνησης Στάρμερ για 3 δισ. λίρες τον χρόνο, κινείται γύρω στο 0,1%. Η Ιταλία βρίσκεται ακόμη χαμηλότερα.

Αντίθετα, οι χώρες που στήριξαν το κατώφλι το έχουν ήδη υπερβεί. Η Εσθονία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Πολωνία, η Ολλανδία, η Δανία και η Νορβηγία τάχθηκαν υπέρ της πρότασης (Telegraph, πρακτικά ΝΑΤΟ, 21 Μαΐου). Η Εσθονία δαπανά 5% του ΑΕΠ για την άμυνα συνολικά και είχε υιοθετήσει τον στόχο του 0,25% χρόνια πριν τον αναλάβει ο Ρούτε. Η Πολωνία διαθέτει 4,8%. Τα κράτη της πρώτης γραμμής βάζουν πραγματικά χρήματα, επειδή υπολογίζουν τη ρωσική απειλή ως άμεση.

Ο Ρούτε περιέγραψε δημόσια αυτή την ασυμμετρία στη σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών στο Χέλσινγκμποργκ: έξι ή επτά χώρες σηκώνουν το βάρος. Οι υπόλοιπες όχι.

Πέντε βέτο, πέντε διαφορετικοί υπολογισμοί

Η Γαλλία χτίζει μια εναλλακτική αρχιτεκτονική ασφάλειας. Το δόγμα της «προωθημένης αποτροπής» που παρουσίασε ο Μακρόν τον Μάρτιο του 2026 επεκτείνει τη γαλλική πυρηνική συνεργασία σε οκτώ συμμαχικά κράτη, χωρίς το Παρίσι να εκχωρεί την αρμοδιότητα εκτόξευσης. Η Γαλλία προτιμά το δάνειο των 90 δισ. ευρώ της ΕΕ προς την Ουκρανία, που εγκρίθηκε τον Απρίλιο, επειδή τα εργαλεία της ΕΕ της δίνουν μεγαλύτερο περιθώριο επιρροής από τις δεσμεύσεις του ΝΑΤΟ. Το έλλειμμα, στο 5,1% του ΑΕΠ και αρκετά πάνω από το όριο του Μάαστριχτ, δηλαδή τον κανόνα της ΕΕ που θέλει τα ελλείμματα κάτω από το 3%, προσφέρει πολιτική κάλυψη. Ωστόσο, η Γαλλία επέλεξε να μην ενεργοποιήσει τη ρήτρα εξαίρεσης για τον επανεξοπλισμό, την οποία έχουν χρησιμοποιήσει 17 άλλα κράτη-μέλη ώστε οι αμυντικές δαπάνες να μη μετρούν με τον ίδιο τρόπο στους δημοσιονομικούς κανόνες. Ο περιορισμός, επομένως, εφαρμόζεται επιλεκτικά.

Η Βρετανία βρέθηκε σε διαφορετική πίεση. Η κυβέρνηση Στάρμερ χαλάρωσε τις κυρώσεις για ντίζελ και καύσιμα αεριωθουμένων ρωσικής προέλευσης μέσω μιας Γενικής Άδειας Εμπορίου την ίδια περίοδο που μπλόκαρε το ελάχιστο κατώφλι βοήθειας. Η άδεια, η οποία δόθηκε ως απάντηση στην κρίση από το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, είναι τυπικά «αορίστου διάρκειας». Η αρχηγός της αντιπολίτευσης Κέμι Μπέιντενοκ περιέγραψε την αντίφαση στη Βουλή με το ερώτημα: «Γιατί είναι αποδεκτό το πετρέλαιο από τη Ρωσία, αλλά όχι το πετρέλαιο από το Αμπερντίν;» Η πραγματική βρετανική βοήθεια προς την Ουκρανία παραμένει πολύ κάτω από τη γραμμή του 0,25% που το Λονδίνο αρνήθηκε να στηρίξει.

Η Ιταλία μετέτρεψε τη συζήτηση για τη βοήθεια σε διαπραγματευτικό χαρτί. Η Μελόνι συνέδεσε τη συμμετοχή της Ιταλίας στο νέο πρόγραμμα αμυντικών δανείων της ΕΕ, που επιτρέπει στα κράτη-μέλη να δανείζονται από κοινού για αγορά οπλικών συστημάτων, με την παραχώρηση ευελιξίας από τις Βρυξέλλες στις τιμές ενέργειας. Ο ίδιος ο υπουργός Άμυνας, Γκουίντο Κροζέτο, πίεσε δημόσια το υπουργείο Οικονομικών να αποδεχθεί το πρόγραμμα με τους όρους που προσφέρονται.

Η Γερμανία, την οποία επαίνεσε ο Ρούτε, βρίσκεται σε ενδιάμεση και πιο αμφίσημη θέση. Το Βερολίνο σχεδιάζει να διαθέσει 11,6 δισ. ευρώ για την Ουκρανία το 2027, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 0,26% του ΑΕΠ. Όμως η δημοσιονομική πορεία προβλέπει πτώση στα 8,5 δισ. ευρώ έως το 2028, δηλαδή κάτω από το όριο που πρότεινε ο Ρούτε. Ο έπαινος αφορά τη σημερινή συμπεριφορά, όχι μια δεσμευτική πορεία.

Η οδός διαφυγής

Το δάνειο των 90 δισ. ευρώ της ΕΕ δημιουργεί μια λογιστική γκρίζα ζώνη. Από την πρώτη δόση, τα 28,3 δισ. ευρώ προορίζονται για στρατιωτικές ανάγκες, με την πρώτη εκταμίευση να αναμένεται τον Ιούνιο. Τα κράτη-μέλη μπορούν εύλογα να υποστηρίξουν ότι το μερίδιό τους στον κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό συνιστά στήριξη προς την Ουκρανία, μεταφέροντας το κόστος από τους εθνικούς αμυντικούς προϋπολογισμούς στον ισολογισμό της ΕΕ. Αυτή ακριβώς την ευελιξία επιχειρούσε να κλείσει το κατώφλι του Ρούτε.

Η σύνοδος της Άγκυρας στις 7-8 Ιουλίου βρίσκεται πλέον μπροστά σε ένα ερώτημα που η Συμμαχία θα προτιμούσε να μη συζητά δημόσια: μπορεί το ΝΑΤΟ να λειτουργεί ως συλλογική εγγύηση ασφάλειας όταν τα μεγαλύτερα μέλη του υποδαπανούν συστηματικά απέναντι στην απειλή με την οποία ζουν καθημερινά τα μικρότερα; Ο Ρούτε μπορεί να επιδιώξει μια ηπιότερη εκδοχή, είτε ως εθελοντική δέσμευση είτε ως πολιτικά εγκεκριμένο στόχο χωρίς ομοφωνία. Τα στοιχεία, όμως, βρίσκονται ήδη στο τραπέζι. Τα κράτη της πρώτης γραμμής δεν ζητούν πλέον ευγενικά.