14 τοπικά κρούσματα του ιού στη Φλάνδρα

Στη Φλάνδρα, ένα τσίμπημα κουνουπιού μπορεί πλέον να μεταδώσει τον ιό του Δυτικού Νείλου. Το Βέλγιο κατέγραψε φέτος τα πρώτα ανθρώπινα κρούσματα που αποκτήθηκαν εντός της χώρας, με 15 περιστατικά έως τις 7 Οκτωβρίου (ECDC). Βέλγοι επιστήμονες είχαν εντοπίσει τον ιό σε δείγματα άγριων πτηνών ήδη από τον Αύγουστο του 2025 (Sciensano). Τα ανθρώπινα κρούσματα δείχνουν ότι ο ιός, που είχε εντοπιστεί αρχικά στην άγρια πανίδα, έχει πλέον περάσει και στους ανθρώπους.

«Εγχώρια» χαρακτηρίζεται η μόλυνση όταν κάποιος κολλήσει τον ιό μέσα στη χώρα και όχι σε ταξίδι στο εξωτερικό (εβδομαδιαία έκθεση του ECDC). Στις 15 Οκτωβρίου, η Φλάνδρα ανακοίνωσε 14 επιβεβαιωμένα κρούσματα και δύο θανάτους, και οι δύο σε ανθρώπους που διέτρεχαν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης (Υπηρεσία Υγείας της Φλάνδρας). Τα καταγεγραμμένα περιστατικά δείχνουν μόνο ένα μέρος της εικόνας: οι περισσότερες λοιμώξεις από τον ιό του Δυτικού Νείλου δεν προκαλούν συμπτώματα (ενημερωτικό δελτίο του ECDC), οπότε πολλοί άνθρωποι δεν απευθύνονται σε γιατρό και δεν κάνουν εξέταση.

Η αλυσίδα μετάδοσης ανάμεσα σε πτηνά και κουνούπια

Για να φανεί γιατί η ανίχνευση του ιού σε ένα πτηνό αφορά και τους ανθρώπους, χρειάζεται να δούμε πώς συντηρείται ο κύκλος μετάδοσης. Τα άγρια πτηνά και τα κουνούπια μεταδίδουν τον ιό μεταξύ τους όλο το καλοκαίρι: το κουνούπι τρέφεται με το αίμα μολυσμένου πτηνού, ο ιός πολλαπλασιάζεται στο έντομο και, με το επόμενο τσίμπημα, περνά σε άλλο πτηνό (ISS). Τα πτηνά συντηρούν αυτόν τον κύκλο, επειδή το αίμα τους περιέχει αρκετό ιό ώστε να μολυνθεί το επόμενο κουνούπι.

Οι άνθρωποι και τα άλογα βρίσκονται έξω από αυτόν τον κύκλο. Μπορεί να νοσήσουν, όμως το αίμα τους δεν περιέχει αρκετό ιό για να μολύνει ένα κουνούπι που θα τους τσιμπήσει (ομοσπονδιακή υπηρεσία υγείας του Βελγίου). Γι’ αυτό οι ειδικοί τα αποκαλούν «ξενιστές αδιεξόδου»: η αλυσίδα μετάδοσης σταματά σε αυτά.

Αυτό έχει πρακτική σημασία. Ένας μολυσμένος άνθρωπος στη Φλάνδρα δεν μεταδίδει τον ιό στα κουνούπια που τον τσιμπούν, άρα δεν συμβάλλει στην εξάπλωση. Κάθε ανθρώπινο κρούσμα παραπέμπει σε μολυσμένα κουνούπια και, πίσω από αυτά, σε πτηνά της περιοχής που φέρουν τον ιό. Επομένως, ένα ανθρώπινο περιστατικό δείχνει ότι ο κύκλος μετάδοσης ανάμεσα σε πτηνά και κουνούπια λειτουργεί κοντά σε κατοικημένες περιοχές.

Τι έδειξαν τα ευρήματα σε πτηνά και άλογα

Το Βέλγιο εντόπισε τον ιό σε πτηνά πριν καταγράψει εγχώρια ανθρώπινα κρούσματα. Αυτό δείχνει τη χρονική σειρά των εντοπισμών, όχι πότε έφτασε ο ιός στη χώρα. Επειδή οι περισσότερες λοιμώξεις δεν προκαλούν συμπτώματα, ενδέχεται να είχαν υπάρξει και νωρίτερα ανθρώπινα κρούσματα που πέρασαν απαρατήρητα.

Τα φετινά ευρήματα σε ζώα έδειξαν πόσο είχε εξαπλωθεί ο ιός. Το Βέλγιο ανέφερε 14 εστίες σε άλογα και 26 σε πτηνά, σε 18 από τις 44 στατιστικές περιφέρειες της χώρας (κοινή έκθεση ECDC–EFSA). Τα ευρήματα σε κάθε είδος ζώου δίνουν διαφορετική πληροφορία: μια εστία σε πτηνά δείχνει ότι ο κύκλος μετάδοσης λειτουργεί στην περιοχή, ενώ ένα άρρωστο άλογο, όπως και ένας άνθρωπος, δεν μπορεί να μεταδώσει τον ιό παρακάτω. Δείχνει, όμως, ότι μολυσμένα κουνούπια τσιμπούσαν ήδη μεγάλα θηλαστικά εκεί, άρα και οι άνθρωποι της περιοχής εκτίθεντο στα ίδια τσιμπήματα.

Το Βέλγιο δεν είναι η μόνη χώρα όπου εξαπλώνεται ο ιός. Το ECDC κατέγραψε φέτος αριθμό κρουσμάτων που αποτελεί ρεκόρ, καθώς ο ιός εμφανίστηκε σε νέες περιοχές της Ευρώπης (ECDC). Σύμφωνα με την κοινή έκθεση παρακολούθησης του ECDC και της EFSA, η περίοδος μετάδοσης του 2026 κάλυψε μεγαλύτερη έκταση από κάθε προηγούμενη. Στις αρχές Οκτωβρίου, η μετάδοση είχε υποχωρήσει από την κορύφωσή της τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο (κοινή έκθεση ECDC–EFSA).

Η προστασία βασίζεται στην αποφυγή των τσιμπημάτων. Το ECDC συνιστά εντομοαπωθητικό, φαρδιά ρούχα με μακριά μανίκια και μπατζάκια το βράδυ, όταν τα κουνούπια είναι πιο δραστήρια, σίτες ή κουνουπιέρες σε παράθυρα και κρεβάτια, καθώς και απομάκρυνση στάσιμων νερών όπου αναπαράγονται τα κουνούπια (ECDC). Τα μέτρα αυτά έχουν ιδιαίτερη σημασία για όσους κινδυνεύουν περισσότερο να νοσήσουν σοβαρά, όπως οι δύο ασθενείς στη Φλάνδρα που πέθαναν.

Μέσα σε περίπου έναν χρόνο, το Βέλγιο πέρασε από την ανίχνευση του ιού σε άγρια πτηνά στην καταγραφή ανθρώπων που μολύνθηκαν εντός της χώρας, ενώ ο ιός εντοπίστηκε σε ζώα σε μεγάλο μέρος της. Κάθε κρίκος αυτής της αλυσίδας έχει πλέον καταγραφεί, από το πτηνό και το κουνούπι έως το άλογο και τον άνθρωπο. Οι ομάδες που παρακολουθούν την υγεία ζώων και ανθρώπων στο Βέλγιο θα εξετάζουν αν ο κύκλος θα ξεκινήσει ξανά στις ίδιες περιοχές όταν επιστρέψουν τα κουνούπια το επόμενο καλοκαίρι.