Μικρή πτώση στα ορυκτά καύσιμα, ρεκόρ CO₂

Η εικόνα των ανθρωπογενών εκπομπών CO₂ έχει δύο όψεις: οι εκπομπές από τα ορυκτά καύσιμα προβλέπεται να υποχωρήσουν ελαφρά το 2026, ενώ το σύνολο αναμένεται να αυξηθεί οριακά και να φτάσει σε νέο υψηλό (προδημοσίευση του Global Carbon Budget). Αυτό συμβαίνει επειδή το συνολικό μέγεθος περιλαμβάνει και τις εκπομπές από τη χρήση γης, οι οποίες προβλέπεται να αυξηθούν. Και οι δύο μεταβολές είναι μικρές, επομένως δεν τεκμηριώνουν ακόμη μια σταθερή τάση.

Οι εκπομπές CO₂ της ανθρωπότητας μοιάζουν με έναν λογαριασμό που πληρώνεται από δύο πηγές. Ο πρώτος αφορά τον άνθρακα, το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και το τσιμέντο. Ο δεύτερος περιλαμβάνει όσα εκπέμπονται όταν οι άνθρωποι αποψιλώνουν ή υποβαθμίζουν δάση, κόβουν ξυλεία και αποξηραίνουν ή καίνε τυρφώνες. Από αυτόν αφαιρείται ο άνθρακας που απορροφούν τα δάση καθώς αναγεννώνται.

Φέτος, οι εκπομπές από τα ορυκτά καύσιμα προβλέπεται να μειωθούν κατά 0,4 τοις εκατό, δηλαδή κατά περίπου 0,15 δισ. τόνους, και να φτάσουν τους 38,2 δισ. τόνους CO₂ (προδημοσίευση του Global Carbon Budget). Σύμφωνα με το Global Carbon Project, θα είναι η πρώτη ετήσια μείωση των εκπομπών από ορυκτά καύσιμα μετά το 2020, τη χρονιά της πανδημίας. Οι εκπομπές από τη χρήση γης, αντίθετα, προβλέπεται να αυξηθούν από περίπου 4,4 σε 5,1 δισ. τόνους. Έτσι, το σύνολο αναμένεται να ανέβει από 42,8 δισ. τόνους σε κεντρική εκτίμηση 43,3 δισ. τόνων, νέο ρεκόρ (προδημοσίευση του Global Carbon Budget).

Το Global Carbon Budget είναι ο ετήσιος απολογισμός των πηγών εκπομπών CO₂ της ανθρωπότητας και της πορείας του άνθρακα. Η φετινή έκδοση παραμένει προδημοσίευση και δεν έχει ολοκληρωθεί ο επιστημονικός έλεγχός της. Μια συνοδευτική ανάλυση έχει ήδη αξιολογηθεί και δημοσιευτεί στο Nature Climate Change.

Γιατί οι εκπομπές από τη χρήση γης υπολογίζονται δυσκολότερα

Οι εκπομπές από τα ορυκτά καύσιμα υπολογίζονται κάπως όπως η κατανάλωση ρεύματος από έναν μετρητή: οι ερευνητές συγκεντρώνουν εθνικά στοιχεία για τα καύσιμα και το τσιμέντο, που καταγράφουν τι πουλήθηκε και τι κάηκε. Για τη χρήση γης δεν υπάρχει αντίστοιχος μετρητής. Οι ερευνητές βασίζονται σε υπολογιστικά μοντέλα που εκτιμούν πόσο άνθρακα αποθηκεύουν ή χάνουν τα φυτά και τα εδάφη, όπως θα υπολόγιζε κανείς το βάρος ενός δάσους από αεροφωτογραφίες και πίνακες ανάπτυξης.

Η τύρφη δείχνει γιατί ο υπολογισμός είναι δύσκολος. Πρόκειται για φυτική ύλη που έχει αποσυντεθεί εν μέρει και συσσωρεύεται σε υγρά εδάφη, σαν κομπόστ που δεν ολοκληρώνει ποτέ τη διάσπασή του, με αποτέλεσμα να αποθηκεύει μεγάλες ποσότητες άνθρακα. Όταν η τύρφη αποξηραίνεται ή καίγεται, ο άνθρακας απελευθερώνεται. Είναι πολύ δυσκολότερο να υπολογιστεί πόσος άνθρακας απελευθερώθηκε μέσα σε έναν χρόνο απ’ ό,τι να μετρηθούν τα βαρέλια πετρελαίου.

Ρεκόρ με μεγάλα περιθώρια αβεβαιότητας

Η διαφορά φαίνεται στα περιθώρια σφάλματος, δηλαδή στο εύρος μέσα στο οποίο είναι πιθανό να βρίσκεται η πραγματική τιμή. Η πρόβλεψη για τις εκπομπές από ορυκτά καύσιμα κυμαίνεται από μείωση 1,5 τοις εκατό έως αύξηση 0,6 τοις εκατό (προδημοσίευση του Global Carbon Budget). Επομένως, δεν είναι ακόμη βέβαιο ούτε προς ποια κατεύθυνση θα κινηθούν.

Οι εκτιμήσεις για τη χρήση γης έχουν ακόμη μεγαλύτερη αβεβαιότητα. Μόνο η εκτίμηση για το 2025 συνοδεύεται από περιθώριο ±2,6 δισ. τόνων, πολύ μεγαλύτερο από την προβλεπόμενη αύξηση κατά περίπου 0,7 δισ. τόνους φέτος (προδημοσίευση του Global Carbon Budget). Το CICERO, οι επιστήμονες του οποίου συνέβαλαν στον απολογισμό, προειδοποιεί ότι αυτή η αβεβαιότητα δεν επιτρέπει να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα από τη μικρή αύξηση του συνόλου.

Χρειάζεται επίσης να διακρίνουμε τις εκπομπές από τη συγκέντρωση CO₂ στην ατμόσφαιρα. Οι αριθμοί εδώ μετρούν πόσο CO₂ εκπέμπει κάθε χρόνο η ανθρωπότητα. Η ποσότητα που τελικά συσσωρεύεται στον αέρα είναι διαφορετική, επειδή η ξηρά και οι ωκεανοί απορροφούν μέρος των εκπομπών κάθε χρονιάς· το Global Carbon Budget καταγράφει χωριστά αυτές τις φυσικές απορροφήσεις. Το ρεκόρ στις εκπομπές δείχνει την πίεση που ασκεί η ανθρώπινη δραστηριότητα, ενώ η επίδρασή της στην ατμόσφαιρα εξαρτάται και από το πόσο απορροφά η φύση.

Οι εκπομπές είναι εκείνες που επιβαρύνουν τον κλιματικό στόχο. Σύμφωνα με την εκτίμηση του Global Carbon Project, απομένουν περίπου 150 δισ. τόνοι CO₂ για να συγκρατηθεί η υπερθέρμανση εντός του 1,5 °C, ποσότητα που αντιστοιχεί σε λιγότερα από τέσσερα χρόνια με τον σημερινό ρυθμό (ICOS). Η φετινή πρόβλεψη δείχνει πώς μπορεί να συνυπάρχει μια μικρή μείωση των εκπομπών από ορυκτά καύσιμα με αύξηση του συνόλου. Καμία από τις δύο μεταβολές δεν τεκμηριώνει ακόμη μια σταθερή τάση· ο επόμενος ετήσιος απολογισμός θα δείξει για πρώτη φορά αν η κάμψη των ορυκτών εκπομπών διατηρείται.