Τέσσερις χώρες ζητούν €210bn για την Ουκρανία

Εδώ και δύο χρόνια η ΕΕ διοχετεύει στην Ουκρανία τα κέρδη από τα παγωμένα ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία. Τώρα η Σουηδία, η Ολλανδία, η Ισπανία και η Πολωνία ζητούν να ανοίξει το επόμενο, πολύ πιο δύσκολο κεφάλαιο: να χρησιμοποιηθεί το ίδιο το κεφάλαιο των 210 δισ. ευρώ ως βάση για νέα χρηματοδότηση προς το Κίεβο (Reuters, Kyiv Independent). Η διάκριση ανάμεσα στα κέρδη και στο κεφάλαιο είναι ο πυρήνας της υπόθεσης.

Τα έσοδα από τους τόκους ήδη μεταφέρονται. Η ΕΕ έχει αποδώσει μέχρι στιγμής 8 δισ. ευρώ στο Κίεβο, με την τελευταία δόση των 1,4 δισ. ευρώ να έχει σταλεί τον Αύγουστο (ΕΥΕΔ). Τα υποκείμενα αποθεματικά παραμένουν νομικά δεσμευμένα βάσει του κανονισμού κυρώσεων της ΕΕ, αλλά δεν έχουν αγγιχθεί ως περιουσία (Eur-Lex, Κανονισμός του Συμβουλίου 2022/334). Η επιστολή των τεσσάρων κυβερνήσεων προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητεί να ξανανοίξει η συζήτηση για «νέες επιλογές» αξιοποίησης αυτών των αποθεματικών. Εφόσον η ροή των κερδών έχει ήδη δεσμευθεί, οι «νέες επιλογές» παραπέμπουν αναγκαστικά στο κεφάλαιο.

Το κενό που δεν καλύπτουν οι τόκοι

Οι τέσσερις κυβερνήσεις δεν ζητούν δήμευση. Η πιο αυστηρή ανάγνωση της επιστολής τους οδηγεί σε κάτι στενότερο: σε ένα δάνειο ή σε μια δομή εγγυήσεων που θα στηρίζεται στα παγωμένα αποθεματικά, χωρίς αυτά να κατασχεθούν τυπικά (Euronews, El País). Ακόμη και αυτή η ηπιότερη εκδοχή, όμως, θα ανάγκαζε την ΕΕ να περάσει μια γραμμή που μέχρι σήμερα απέφευγε συνειδητά.

Οι αριθμοί εξηγούν γιατί το θέμα επανέρχεται τώρα. Τα ετήσια έκτακτα κέρδη κινούνται περίπου στα 2,5 δισ. έως 3 δισ. ευρώ, σύμφωνα με έκθεση της γαλλικής Γερουσίας, και κάθε μείωση επιτοκίων από την ΕΚΤ περιορίζει αυτό το ποσό. Απέναντι σε χρηματοδοτική ανάγκη της Ουκρανίας που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά στα 90 δισ. ευρώ έως το τέλος του 2027 (Tagesschau), μια φθίνουσα ροή τόκων δεν αρκεί. Το πολιτικό επιχείρημα είναι απλό: αφού η Ρωσία προκάλεσε την καταστροφή, τα δεσμευμένα αποθεματικά της πρέπει να σηκώσουν μεγαλύτερο μέρος του κόστους πριν αυτό μεταφερθεί στους Ευρωπαίους φορολογουμένους.

Ποιος αποφασίζει και ποιος αναλαμβάνει τον κίνδυνο

Η αλυσίδα αρμοδιοτήτων έχει σημασία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να σχεδιάσει χρηματοδοτικές επιλογές, αλλά την απόφαση την παίρνουν τα κράτη-μέλη. Στην εξωτερική πολιτική της ΕΕ απαιτείται ομοφωνία, άρα κάθε χώρα μπορεί να ασκήσει βέτο. Αυτό δίνει στο Βέλγιο δυσανάλογη επιρροή, επειδή περίπου 193 δισ. ευρώ από τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία βρίσκονται στην Euroclear, το κεντρικό αποθετήριο τίτλων με έδρα τις Βρυξέλλες (Trends-Tendances).

Το Βέλγιο στηρίζει την Ουκρανία, αλλά δεν δέχεται να επωμισθεί μόνο του τον νομικό και χρηματοοικονομικό κίνδυνο. Η Le Monde έχει καταγράψει περίπου 200 νομικές διαδικασίες κατά της Euroclear και εννέα κοινοποιήσεις διαιτησίας κατά του ίδιου του Βελγίου (Le Monde). Η Ρωσία πιέζει ήδη απευθείας το αποθετήριο (Boursorama/AFP). Γερμανική νομική ανάλυση προειδοποιεί ότι ακόμη και ρωσικές δικαστικές αξιώσεις που δεν μπορούν να εκτελεστούν στην Ευρώπη διευρύνουν τον κίνδυνο αντιποίνων κατά ευρωπαϊκών περιουσιακών στοιχείων στη Ρωσία (beck-aktuell).

Η Σουηδία έχει προσφερθεί να καλύψει το μερίδιό της στις εγγυήσεις προς το Βέλγιο (SVT). Η Ολλανδία είχε προτείνει εγγυήσεις περίπου 14 δισ. ευρώ στη διάρκεια της αποτυχημένης προσπάθειας του Δεκεμβρίου για μια δομή χρηματοδότησης με βάση τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία (NOS). Το Βέλγιο μπλόκαρε εκείνο το σχήμα και η συζήτηση πάγωσε.

Το Παρίσι και το Βερολίνο βάζουν τα όρια

Η Γαλλία και η Γερμανία αποδέχονται τη γραμμή αξιοποίησης των κερδών και βλέπουν την ελκυστικότητα μιας ευρύτερης χρηματοοικονομικής κατασκευής. Δεν αποδέχονται όμως την τυπική δήμευση κρατικής περιουσίας. Η Μπούντεσταγκ απέρριψε πρόταση των Πρασίνων να διατεθούν πλήρως τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία στην Ουκρανία (Bundestag). Επιτροπή της γαλλικής Γερουσίας συνέδεσε την όποια στήριξη με την αυστηρή τήρηση του διεθνούς δικαίου και με τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των επενδυτών στα περιουσιακά στοιχεία που είναι εκφρασμένα σε ευρώ (Sénat).

Η κοινή στάση Παρισιού και Βερολίνου στενεύει το πεδίο κινήσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Κάθε εφαρμόσιμο σχέδιο πρέπει να πετυχαίνει τρία πράγματα: να αφήνει τα αποθεματικά νομικά στο όνομα της Ρωσίας, να προστατεύει το Βέλγιο από το ενδεχόμενο να βρεθεί μόνο του στο εδώλιο και να πείθει τους επενδυτές ότι η Ευρώπη δεν θα μεταχειρίζεται τα ξένα κρατικά αποθεματικά ως πολιτικό εργαλείο. Καμία πρόταση μέχρι σήμερα δεν έχει ικανοποιήσει και τις τρεις προϋποθέσεις.

Οι τέσσερις χώρες που υπέγραψαν την επιστολή έδειξαν το πραγματικό κενό ανάμεσα στις ανάγκες της Ουκρανίας και στο μοντέλο που στηρίζεται αποκλειστικά στα κέρδη. Δεν απάντησαν όμως στο ερώτημα που θα θέσουν τώρα το Βέλγιο, η Γαλλία και η Γερμανία: ποιος αποζημιώνει την Euroclear, ποιος απορροφά τα ρωσικά αντίποινα και ποιος εγγυάται τη δομή αν ένα μελλοντικό Συμβούλιο της ΕΕ, όπου συμμετέχουν όλα τα κράτη-μέλη, αποφασίσει την άρση των κυρώσεων και τα αποθεματικά πρέπει να επιστραφούν. Μέχρι αυτές οι απαντήσεις να συνοδεύονται από υπογραφές, τα 210 δισ. ευρώ θα μείνουν εκεί όπου βρίσκονται.