Οι Νορδικοί πιέζουν τον Wang για τη Ρωσία

Η περιοδεία του Κινέζου υπουργού Εξωτερικών Γουάνγκ Γι στη Δανία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία και τη Νορβηγία στις αρχές Ιουλίου παρουσιάστηκε από το Πεκίνο ως άνοιγμα συνεργασίας και υπεράσπιση του ελεύθερου εμπορίου. Στη Σουηδία, μάλιστα, ήταν η πρώτη επίσκεψη Κινέζου υπουργού Εξωτερικών εδώ και 22 χρόνια. Όμως το μήνυμα που άκουσε στις τέσσερις πρωτεύουσες ήταν διαφορετικό: η σχέση της Κίνας με τη Ρωσία έχει γίνει ζήτημα ευρωπαϊκής ασφάλειας και δεν μπορεί να παραμεριστεί από μια εμπορική ατζέντα.

Πριν από λίγα χρόνια, η ίδια περιοδεία θα είχε άλλο τόνο. Η Φινλανδία και η Σουηδία ήταν ακόμη αδέσμευτες στρατιωτικά, συζητούσαν με το Πεκίνο κυρίως για το εμπόριο και κρατούσαν τα θέματα ασφαλείας σε απόσταση. Η Δανία και η Νορβηγία, αν και ιδρυτικά μέλη του ΝΑΤΟ, κινούνταν σε παρόμοια λογική. Η ένταξη της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ το 2023 και της Σουηδίας το 2024 άλλαξε το πλαίσιο: ο Γουάνγκ βρέθηκε απέναντι σε τέσσερις συμμαχικές κυβερνήσεις που οργανώνουν πλέον την ασφάλειά τους γύρω από την αποτροπή της Ρωσίας, δηλαδή της ίδιας δύναμης την οποία το Πεκίνο κατηγορείται ότι στηρίζει στρατιωτικά.

Η Φινλανδία χάραξε τη γραμμή

Η Φινλανδία έδωσε τον πιο καθαρό τόνο. Η υπουργός Εξωτερικών Ελίνα Βάλτονεν έθεσε τον πόλεμο της Ρωσίας και την ευρωπαϊκή ασφάλεια στο κέντρο των συνομιλιών της με τον Γουάνγκ (φινλανδική κυβέρνηση). Δημόσια δήλωσε ότι η στήριξη προς τη Ρωσία υπονομεύει την ευρωπαϊκή ασφάλεια και εξέφρασε τη λύπη της για την εμβάθυνση της συνεργασίας Κίνας-Ρωσίας (Yle). Με σύνορα 1.340 χιλιομέτρων με τη Ρωσία και με εξωτερική πολιτική που έχει ως σταθερό άξονα την προστασία της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας (υπουργείο Εξωτερικών της Φινλανδίας), το Ελσίνκι δεν μίλησε ως προσεκτικός διαμεσολαβητής, αλλά ως σύμμαχος πρώτης γραμμής στο ΝΑΤΟ.

Η Δανία διατύπωσε το ίδιο μήνυμα με πιο εμπορικό περίβλημα. Ο υπουργός Εξωτερικών Λαρς Λόκε Ράσμουσεν δήλωσε ότι είναι «βαθιά ανήσυχος» για τη στήριξη της Κίνας στον πόλεμο της Ρωσίας, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα τη σημασία της Κίνας για τις δανικές επιχειρήσεις (Politiken). Ο Γουάνγκ ζήτησε από την Κοπεγχάγη να παίξει «εποικοδομητικό ρόλο» στις σχέσεις ΕΕ-Κίνας, όμως ο κινεζικός ισχυρισμός ότι ο Λόκε επαίνεσε τη διμερή εμπορική συνεργασία δεν επιβεβαιώθηκε από τη δανική πλευρά (BT). Στη Σουηδία, η υπουργός Εξωτερικών Μαρία Μάλμερ Στένεργκαρντ χαρακτήρισε την Ουκρανία βασικό θέμα των συνομιλιών και έθεσε την υπόθεση του κρατούμενου Σουηδού εκδότη Γκουί Μινχάι.

Τι πήρε ο Γουάνγκ και τι δεν πήρε

Η περιοδεία έγινε ενώ στο Βερολίνο το κλίμα ήταν ακόμη βαρύτερο. Το γερμανικό υπουργείο Εξωτερικών κάλεσε τον Κινέζο πρέσβη μετά από αναφορές ότι Ρώσοι στρατιώτες εκπαιδεύτηκαν σε κινεζικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Το Reuters επικαλέστηκε εσωτερικά ρωσικά στρατιωτικά έγγραφα, ενώ η Welt αναφέρθηκε σε ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληροφοριών (t-online, n-tv). Δεν υπάρχει πλήρης δημόσια αλυσίδα αποδείξεων και το Πεκίνο αρνείται την κατηγορία. Ακόμη κι έτσι, η υπόθεση δυσκολεύει κάθε ευρωπαϊκή κυβέρνηση που θα ήθελε να αντιμετωπίσει την Κίνα ως απλό εμπορικό εταίρο.

Ο Γουάνγκ επιχείρησε να παρουσιάσει την περιοδεία ως διπλωματικό άνοιγμα. Η Κίνα ανακοίνωσε ότι ταξίδεψε κατόπιν πρόσκλησης των σκανδιναβών υπουργών Εξωτερικών. Η γλώσσα που προτιμά το Πεκίνο είναι η συνεργασία, το ελεύθερο εμπόριο και η εμβάθυνση των σχέσεων, δηλαδή ένα πλαίσιο που αμβλύνει την ευρωπαϊκή ατζέντα του «de-risking», την προσπάθεια μείωσης των κρίσιμων εξαρτήσεων από την Κίνα χωρίς πλήρη αποκοπή των εμπορικών δεσμών.

Το θεσμικό κανάλι της ΕΕ με το Πεκίνο παραμένει ανοιχτό. Οι Βρυξέλλες και η Κίνα ξεκίνησαν στα τέλη Ιουνίου εμπορικές διαβουλεύσεις σε υπουργικό επίπεδο, με προθεσμία τον Οκτώβριο για αποτελέσματα (EUnews). Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προειδοποίησε ότι η ΕΕ θα δράσει αν το Πεκίνο δεν δείξει μέχρι τότε συγκεκριμένη πρόοδο στην αμοιβαιότητα των εμπορικών σχέσεων (Euronews). Από το 2019, η ΕΕ έχει χαρακτηρίσει την Κίνα ταυτόχρονα εταίρο συνεργασίας, οικονομικό ανταγωνιστή και συστημικό αντίπαλο (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Οι εθνικές πρωτεύουσες δεν μπορούν να καθορίσουν μόνες τους την εμπορική πολιτική της ΕΕ. Διαμορφώνουν όμως το πολιτικό κλίμα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, όπου οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων χαράσσουν τη στρατηγική κατεύθυνση της Ένωσης. Μια εβδομάδα κατά την οποία οι σκανδιναβικές κυβερνήσεις συνέδεσαν δημόσια την Κίνα με τη Ρωσία κάνει αυτό το κλίμα πιο σκληρό ενόψει του Οκτωβρίου.

Η περιοδεία δεν παρήγαγε απτό αποτέλεσμα: ούτε συμφωνία για την Ουκρανία, ούτε εμπορική παραχώρηση, ούτε νέο σχέδιο κυρώσεων. Ο Γουάνγκ κέρδισε πρόσβαση. Οι σκανδιναβικές χώρες κράτησαν ανοιχτό το διπλωματικό κανάλι, αλλά κατέστησαν σαφές ότι κάθε θερμότερη συζήτηση με το Πεκίνο θα περνά πλέον από τη Ρωσία.