Τέλος στο γαλλογερμανικό FCAS

Η κατάρρευση του FCAS/SCAF αφήνει την Ευρώπη με πρόβλημα μεγαλύτερο από την απουσία ενός νέου μαχητικού. Το σχέδιο προέβλεπε ένα επανδρωμένο μαχητικό νέας γενιάς, συνδεδεμένο με drones και ένα κοινό ψηφιακό «νέφος μάχης», δηλαδή το νευρικό σύστημα της μελλοντικής αεροπορικής ισχύος (The Guardian, The Straits Times). Κατέρρευσε επειδή το Παρίσι και το Βερολίνο δεν συμφώνησαν ποτέ ποιος θα ελέγχει την τεχνολογία που βρίσκεται στον πυρήνα του.

Η σύγκρουση ήταν για τον έλεγχο

Η Γαλλία, η Γερμανία και η Ισπανία συμφωνούσαν στη γενική ανάγκη: η Ευρώπη ήθελε ένα μελλοντικό σύστημα αερομαχίας ικανό να συνδέει αεροσκάφη, αισθητήρες, drones και δεδομένα. Η σύγκρουση άρχισε όταν αυτή η φιλοδοξία έπρεπε να μετατραπεί σε μηχανική ευθύνη, δικαιώματα ευρεσιτεχνίας, ελευθερία εξαγωγών και στρατιωτικό δόγμα.

Το πρόγραμμα μοίραζε το έργο ανάμεσα σε εθνικές κυβερνήσεις και βιομηχανικούς «πυλώνες». Η Dassault είχε την ηγεσία του μαχητικού, η Airbus κρατούσε κρίσιμους ρόλους στα μη επανδρωμένα συνοδευτικά συστήματα και στο combat cloud, ενώ η Ισπανία συμμετείχε μέσω της Indra και άλλων εταιρειών (The Aviationist). Η ισορροπία φαινόταν λειτουργική όσο το μαχητικό δεν είχε αναδειχθεί σε κόμβο όλου του συστήματος.

Στη συνέχεια, η Dassault και η Airbus συγκρούστηκαν για το ποιος θα καθόριζε την κατασκευή του μαχητικού νέας γενιάς, τις σχεδιαστικές επιλογές, την κατανομή του έργου και την πνευματική ιδιοκτησία (Le Figaro, Avio Space). Όταν η διαφωνία παγιώθηκε, η πολιτική δομή του προγράμματος δεν διέθετε διαιτητή με αρκετή ισχύ ώστε να επιβάλει συμβιβασμό.

Η γαλλική θέση έχει καθαρή στρατηγική λογική. Η πολεμική αεροπορία αγγίζει την πυρηνική αποτροπή, τις επιχειρήσεις αεροπλανοφόρων, τις εξαγωγές όπλων και την επιβίωση της Dassault ως εταιρείας που μπορεί να σχεδιάζει ολόκληρο αεροσκάφος. Η γερμανική θέση έχει επίσης βάρος. Αν το Βερολίνο χρηματοδοτεί μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής επανεξοπλιστικής προσπάθειας, η γερμανική βιομηχανία δεν θα δεχθεί εύκολα ρόλο κατώτερου εταίρου μέσα σε ένα γαλλοκεντρικό μαχητικό.

Οι Βρυξέλλες μπορούν να χρηματοδοτούν συνεργασία, όχι να τη διοικούν

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας μπορεί να στηρίζει την έρευνα και την ανάπτυξη, αλλά δεν μπορεί να αποφασίσει ποιος κατέχει την αρχιτεκτονική ενός μαχητικού ή ποιος ελέγχει τις εξαγωγές του (κανονισμός της ΕΕ). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να πιέζει για κοινές προμήθειες και βιομηχανική ετοιμότητα μέσω της αμυντικής της ατζέντας, όχι όμως να μετατρέψει τη Dassault και την Airbus σε ενιαία αλυσίδα διοίκησης (αμυντική ατζέντα της Επιτροπής).

Το ίδιο όριο ισχύει και για το EDIP, το προτεινόμενο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας. Στόχος του είναι να ενισχύσει τη βιομηχανική βάση της ευρωπαϊκής άμυνας και να ενθαρρύνει τις κοινές αγορές, όχι να μοιράσει τις πατέντες του FCAS ή να διορίσει έναν υπερεθνικό κύριο ανάδοχο (πρόταση EDIP). Η συμφωνία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την αμυντική ετοιμότητα μπορεί να επιταχύνει αδειοδοτήσεις και διαδικασίες προμηθειών, αλλά αφήνει την ουσία του σχεδιαστικού ελέγχου στα κράτη και στις εταιρείες (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

Αυτό είναι το μάθημα για την ευρωπαϊκή αμυντική ολοκλήρωση. Τα χρήματα της ΕΕ μπορούν να ανταμείβουν τη συνεργασία και να μειώνουν τις τριβές. Δεν μπορούν να εξαφανίσουν τα ζητήματα κυριαρχίας που κρύβει ένα στρατηγικό αεροσκάφος: ποιος το σχεδιάζει, ποιος το πουλά, ποιος αποδέχεται τις καθυστερήσεις και ποια αεροπορία παίρνει προτεραιότητα.

Η ισχύς μετακινείται αλλού

Η Γαλλία μπορεί τώρα να προστατεύσει τη σχεδιαστική αυτονομία της Dassault και την ελευθερία εξαγωγών, αλλά μια πιο εθνική διαδρομή αυξάνει την πίεση στον γαλλικό προϋπολογισμό. Αφήνει επίσης το Παρίσι αντιμέτωπο με τα επιχειρησιακά προβλήματα που έχουν ήδη εντοπιστεί στη γαλλική συζήτηση για την αεροπορική ισχύ: χαμηλή παρατηρησιμότητα, καταστολή της εχθρικής αεράμυνας και επαρκής αριθμός αεροσκαφών για πόλεμο υψηλής έντασης (Ifri).

Η Γερμανία κερδίζει επιλογές, όχι αεροσκάφος. Η Airbus και Γερμανοί εταίροι παρουσίασαν το Team Gen 6, μια γερμανοκεντρική εναλλακτική γύρω από εταιρείες αεροδιαστημικής, κινητήρων, αισθητήρων και πυραύλων (Deutschlandfunk). Το Βερολίνο μπορεί επίσης να αγοράσει περισσότερα F-35, να διερευνήσει σύνδεση με το GCAP, το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Αερομαχίας Βρετανίας, Ιταλίας και Ιαπωνίας, ή να στηρίξει μια ευρωπαϊκή γραμμή υπό την Airbus (ZEIT).

Η Ιταλία και η Leonardo έχουν πλέον ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ του GCAP, επειδή το πρόγραμμα δείχνει δομημένο ενώ το FCAS δείχνει άλυτο. Η Edgewing, το κοινό βιομηχανικό όχημα του GCAP, δίνει ήδη στους υφιστάμενους εταίρους κοινή διαδρομή για τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη (Leonardo, BAE Systems). Η είσοδος της Γερμανίας θα πρόσθετε βάρος, αλλά θα άνοιγε ξανά τα ίδια ερωτήματα για την κατανομή του έργου και τον έλεγχο.

Η ανατολική πτέρυγα βλέπει τη διαφωνία από διαφορετική οπτική. Η Πολωνία έχει αποδεχθεί επισήμως τα πρώτα F-35 και έχει οργανώσει μεγάλο μέρος των προμηθειών της γύρω από συστήματα που εντάσσονται γρήγορα στις επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ (Euronews Poland). Για τη Βαρσοβία και αρκετούς γείτονές της, η ικανότητα που φτάνει εγκαίρως μετρά περισσότερο από την αυτονομία που βαλτώνει.

Το ανοιχτό ερώτημα είναι αν η Ευρώπη μπορεί ακόμη να διασώσει τα επίπεδα γύρω από το μαχητικό που απέτυχε. Ένα νέο γαλλογερμανικό σχέδιο για δεδομένα αεράμυνας δείχνει ότι το Παρίσι και το Βερολίνο ίσως επιχειρήσουν να κρατήσουν ζωντανό μέρος της κοινής ψηφιακής αρχιτεκτονικής (Global Banking & Finance). Το combat cloud μπορεί επίσης να επιβιώσει σε κάποια μορφή, παρότι η γραμμή του μαχητικού κατέρρευσε (Onet).

Το FCAS κατέρρευσε επειδή η Ευρώπη φόρτωσε πολιτικό συμβολισμό σε ένα πρόγραμμα πριν η Γαλλία και η Γερμανία συμφωνήσουν στους κανόνες ιδιοκτησίας. Το επόμενο εμβληματικό σχέδιο θα περάσει από την ίδια δοκιμασία, και η γαλλογερμανική απάντηση θα δείξει αν η ευρωπαϊκή αμυντική ολοκλήρωση μπορεί να παράγει όπλα ή αν θα περιορίζεται κυρίως στη χρηματοδότηση διαφωνιών για το ποιος θα ηγείται.