Καύσωνας: κενά προστασίας στη Γαλλία

Ο απολογισμός που αναφέρεται στη Γαλλία πρέπει να διαβαστεί ως προειδοποίηση, όχι ακόμη ως οριστική καταγραφή θνησιμότητας από τον καύσωνα. Το ευρωπαϊκό συμπέρασμα είναι ήδη σαφές: τα κράτη μπορούν πλέον να προβλέπουν με όλο και μεγαλύτερη ακρίβεια τα επεισόδια ακραίας ζέστης, όμως η πραγματική προστασία κρίνεται σε τοπικές αποφάσεις για τα σχολεία, την εργασία, τις μονάδες φροντίδας και τους ηλικιωμένους που ζουν μόνοι.

Ακόμη και οι γαλλικοί αριθμοί χρειάζονται προσοχή. Η υπουργός Αθλητισμού Μαρίνα Φεράρι μίλησε για περίπου 20 θανάτους από πνιγμό από την έναρξη του Σαββατοκύριακου, διευκρινίζοντας ότι δεν είχε ακόμη ενοποιημένα στοιχεία, σύμφωνα με τη La Croix. Η Πολιτική Προστασία ανέφερε χωριστά τουλάχιστον 13 θανάτους από πνιγμό από το βράδυ του Σαββάτου έως το πρωί της Δευτέρας, όπως έγραψε η Le Figaro. Στη Ζιρόντ, οι αρχές ανακοίνωσαν τρεις θανάτους ηλικιωμένων που οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης συνδέουν προς το παρόν με το κύμα καύσωνα, σύμφωνα με το Euronews. Πρόκειται για διαφορετικές μετρήσεις, όχι για έναν καθαρό εθνικό απολογισμό.

Οι προειδοποιήσεις δεν είναι φροντίδα

Η πρόγνωση δεν είναι ο αδύναμος κρίκος. Τα γαλλικά όρια συναγερμού για τον καύσωνα καθορίζονται ανά διαμέρισμα και διαμορφώθηκαν μετά τον υγειονομικό απολογισμό του 2003, όπως ανέφερε η Le Progrès. Το δύσκολο ερώτημα αρχίζει μετά την προειδοποίηση: ποιος κλείνει ένα σχολείο, ποιος αλλάζει τα ωράρια, ποιος ανοίγει δροσερούς χώρους, ποιος ελέγχει τους ηλικιωμένους ή σταματά την υπαίθρια εργασία.

Αυτή η εξουσία βρίσκεται κοντά στο πεδίο. Η Γαλλία ανέβαλε εξετάσεις και επέτρεψε το κλείσιμο σχολείων μέσω νομαρχών, πρυτάνεων εκπαιδευτικών περιφερειών, δημάρχων και διευθυντών σχολείων. Η Le Monde χαρακτήρισε την αντίδραση της εκπαίδευσης αυτοσχεδιαστική, επειδή δεν υπάρχει ένα ενιαίο θερμοκρασιακό όριο που να κλείνει αυτόματα τα σχολεία. Έτσι εμφανίζεται το γνωστό κενό προσαρμογής: η ειδοποίηση φτάνει, αλλά η προστασία πρέπει να στηθεί τόπο με τόπο.

Η Ισπανία έχει χτίσει πιο καθαρή γέφυρα ανάμεσα στον καιρό και την υγεία. Η κρατική μετεωρολογική υπηρεσία εκδίδει προειδοποιήσεις, ενώ το MeteoSalud του υπουργείου Υγείας μετατρέπει τις προβλέψεις σε τοπικά επίπεδα υγειονομικού κινδύνου. Αυτό δίνει στις αρχές κάτι περισσότερο από έναν χάρτη ζέστης: δείχνει πού μπορεί να αυξηθούν οι ασθένειες και οι θάνατοι. Το αναπάντητο ζήτημα είναι αν αυτές οι προειδοποιήσεις αλλάζουν πράγματι τα αποτελέσματα.

Η Ιταλία δείχνει την ίδια διάκριση. Το υπουργείο Υγείας δημοσιεύει θερινά δελτία καύσωνα για 27 πόλεις και ενεργοποίησε ξανά από τις 22 Ιουνίου την τηλεφωνική γραμμή 1500, σύμφωνα με το Ministero della Salute και την ανακοίνωση για τη γραμμή. Οι κανόνες όμως που σταματούν πραγματικά την εργασία προκύπτουν συχνά από περιφερειακές αποφάσεις, υποχρεώσεις εργοδοτών και χάρτες επαγγελματικού κινδύνου που χρησιμοποιούνται για τον περιορισμό της υπαίθριας εργασίας, όπως μετέδωσε το Sky TG24.

Το τοπικό επίπεδο αποφασίζει

Και στη Γερμανία το σύστημα χωρίζει την προειδοποίηση από την πράξη. Οι προειδοποιήσεις καύσωνα της Γερμανικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας λαμβάνουν υπόψη τις θερμοκρασίες της ημέρας και την ανεπαρκή νυχτερινή ψύξη, σύμφωνα με το σύστημα προειδοποίησης. Μια προειδοποίηση όμως δεν ανοίγει από μόνη της μια δροσερή αίθουσα ούτε αναδιοργανώνει μια μονάδα φροντίδας. Στο Κάσελ, η προστασία από τη ζέστη είναι δημοτική δουλειά: πόσιμο νερό, δροσεροί χώροι και στήριξη ευάλωτων ομάδων, σύμφωνα με το υλικό του δήμου.

Το Βέλγιο κάνει την ανομοιομορφία ακόμη πιο ορατή. Η Βαλονία ενεργοποίησε τη φάση έντονης ζέστης και όζοντος, ενώ οι αρχές των Βρυξελλών εξέδωσαν συστάσεις για το όζον προς τις ευαίσθητες ομάδες, σύμφωνα με τη Wallonie και τις αρχές της πόλης των Βρυξελλών. Τα σχολεία όμως εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τους φορείς που τα οργανώνουν. Οι εργαζόμενοι, αντίθετα, έχουν σαφέστερους κανόνες προστασίας μέσω των υποχρεώσεων των εργοδοτών και των ορίων του δείκτη θερμικής καταπόνησης, όπως εξηγεί η Securex. Στην πράξη, ορισμένοι εκτεθειμένοι εργαζόμενοι μπορεί να έχουν πιο σταθερές εγγυήσεις από τους μαθητές σε υπερθερμασμένες τάξεις.

Η ΕΕ δρα κυρίως πριν η ζέστη γίνει άμεση υγειονομική κρίση. Το Copernicus χαρτογραφεί και συγκρίνει τη θερμική καταπόνηση διασυνοριακά, μεταξύ άλλων μέσω του ERA5-HEAT. Το Climate-ADAPT συγκεντρώνει στοιχεία και παραδείγματα πολιτικής, όπως το ολλανδικό σχέδιο για τους καύσωνες. Ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ μπορεί να συντονίσει βοήθεια όταν ένα κράτος τη ζητήσει, αλλά η παρούσα έρευνα δεν εντόπισε επίσημη απόδειξη ενεργοποίησής του για αυτό το κύμα καύσωνα στο υλικό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Η ευρωπαϊκή σημασία βρίσκεται στο κοινό κενό εφαρμογής. Η ζέστη περνά τα σύνορα, ενώ η ευθύνη κατακερματίζεται στο εσωτερικό των κρατών. Η επόμενη δοκιμασία δεν είναι αν η Ευρώπη μπορεί να προβλέψει τον κίνδυνο. Είναι αν οι προειδοποιήσεις μετατρέπονται σε νερό, σκιά, αλλαγές βαρδιών, αποφάσεις για τα σχολεία, ρουτίνες στις μονάδες φροντίδας και ελέγχους σε ανθρώπους που δεν μπορούν να δροσίσουν μόνοι το σπίτι τους.