Γαλλοϊταλικό σχέδιο για τον Λίβανο

Ο Εμανουέλ Μακρόν και η Τζόρτζια Μελόνι συμφώνησαν στη σύνοδο της Αντίμπ αυτή την εβδομάδα να προωθήσουν μια πολυεθνική συμμαχία που θα διαδεχθεί την ΟΥΝΙΦΙΛ, την ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ στον Λίβανο, όταν λήξει η εντολή της στις 31 Δεκεμβρίου 2026 (Daily Sabah, UN News). Το παρουσίασαν ως προσπάθεια να αποτραπεί ένα «επικίνδυνο κενό ασφαλείας» στον νότιο Λίβανο. Το δυσκολότερο ερώτημα είναι αν κάποια άλλη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα μπορεί νομικά, πολιτικά και επιχειρησιακά να συμμετάσχει σε ένα τέτοιο σχήμα.

Δύο σχέδια, μία ετικέτα

Η γλώσσα Μακρόν και Μελόνι είναι φιλόδοξη: μια ευρεία συμμαχία, σε συντονισμό με την ΕΕ και τον ΟΗΕ, με στόχο την ενίσχυση της λιβανικής κυριαρχίας (Euronews). Το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης, δηλαδή της διπλωματικής υπηρεσίας της ΕΕ, είναι στενότερο: μια τριετής πολιτικοστρατιωτική αποστολή που θα συμβουλεύει και θα εκπαιδεύει τις λιβανικές ένοπλες δυνάμεις στην ασφάλεια των συνόρων, την επιτήρηση και τη θαλάσσια προστασία (Devdiscourse, LBC Group).

Η διάκριση έχει σημασία, επειδή μια εκπαιδευτική αποστολή μπορεί να παρουσιαστεί στο εσωτερικό ως υποστήριξη. Μια ένοπλη ειρηνευτική δύναμη ζητεί από τα κοινοβούλια να αποδεχθούν το ενδεχόμενο απωλειών. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες έχει προτείνει δικές του επιλογές, από περίπου 2.000 έως πάνω από 5.500 ένστολους του ΟΗΕ, για την επιτήρηση της εκεχειρίας και τη στήριξη του λιβανικού στρατού (UN News). Το αν ο διάδοχος θα είναι επιχείρηση του ΟΗΕ, αποστολή της ΕΕ ή συμμαχία προθύμων κρατών αλλάζει τη νομική βάση που χρειάζεται κάθε χώρα που θα συνεισφέρει δυνάμεις. Η γαλλοϊταλική πρωτοβουλία ανταγωνίζεται, περισσότερο παρά απλώς αντικαθιστά, το ενδεχόμενο μιας ανασχεδιασμένης παρουσίας του ΟΗΕ.

Οι εσωτερικές δικλίδες

Κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που θα μπορούσε να στείλει στρατιώτες έχει τη δική της θεσμική κλειδαριά.

Η Ιρλανδία είναι η πιο καθαρή περίπτωση. Η ιρλανδική νομοθεσία απαιτεί τρεις εγκρίσεις για αποστολές στο εξωτερικό με περισσότερους από 12 στρατιώτες: από την κυβέρνηση, από το Ντάιλ, δηλαδή το κοινοβούλιο, και από τον ΟΗΕ. Το υπουργικό συμβούλιο έχει εγκρίνει νομοσχέδιο για την κατάργηση της απαίτησης εντολής του ΟΗΕ, αλλά δεν έχει περάσει από το κοινοβούλιο και ήδη συναντά αντίσταση από βουλευτές του κυβερνώντος Φιάνα Φόιλ (RTÉ, Irish Examiner). Αν η διάδοχη αποστολή δεν είναι επιχείρηση του ΟΗΕ, η Ιρλανδία δεν μπορεί να συμμετάσχει με το ισχύον δίκαιο. Αυτό δίνει στο Συμβούλιο Ασφαλείας, άρα και στη Ρωσία και την Κίνα που διαθέτουν δικαίωμα βέτο, έμμεσο έλεγχο στις ιρλανδικές επιλογές διαχείρισης κρίσεων.

Η Γερμανία αποχωρεί από την ΟΥΝΙΦΙΛ. Η Μπούντεσταγκ παρέτεινε για τελευταία φορά τη γερμανική συμμετοχή, με φάση αποκλιμάκωσης έως τα μέσα του 2027 (Deutschlandfunk). Οποιαδήποτε νέα ένοπλη ανάπτυξη θα απαιτούσε νέα κοινοβουλευτική εντολή και καθαρή βάση στο διεθνές δίκαιο. Το Βερολίνο έχει δηλώσει ότι θέλει ένα «βιώσιμο συνολικό πολιτικοστρατιωτικό σχέδιο» πριν δεσμευθεί εκ νέου (Bundesregierung). Με απλά λόγια: σαφώς ορισμένη αποστολή, διαδρομή εξόδου και σχέδιο προστασίας της δύναμης.

Η Ισπανία, με περίπου 650 στρατιώτες σήμερα στην ΟΥΝΙΦΙΛ, έχει επιχειρησιακή εμπειρία, αλλά και αυτή χρειάζεται έγκριση του Κογκρέσου για στρατιωτικές αποστολές (Infobae/EFE). Επίσημη ισπανική θέση για τη γαλλοϊταλική πρόταση δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Από πού θα επιχειρεί η δύναμη

Η Κύπρος μετατρέπει το σχέδιο από ζήτημα Λιβάνου σε ερώτημα για το πού μπορεί πραγματικά η Ευρώπη να προβάλλει ισχύ στην ανατολική Μεσόγειο. Η Λευκωσία αναβαθμίζει στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο πλαίσιο αμυντικής συνεργασίας με τη Γαλλία, τοποθετώντας το νησί ως βάση υποστήριξης για περιφερειακές επιχειρήσεις (Cyprus Mail). Οποιαδήποτε ευρωπαϊκή αποστολή κοντά στον Λίβανο θα εξαρτηθεί πιθανότατα από κυπριακές υποδομές για ανεφοδιασμό και εκκενώσεις.

Αυτό δημιουργεί τριβή με την Τουρκία. Επιχειρήσεις με ορμητήριο την Κύπρο αγγίζουν την άλυτη διαφορά της Άγκυρας για το νησί και τις ευρύτερες διεκδικήσεις της στην ανατολική Μεσόγειο. Η Τουρκία είναι πιθανό να διαβάσει μια ευρωπαϊκή αποστολή που στηρίζεται στην Κύπρο όχι ως σταθεροποίηση, αλλά ως προσπάθεια της Γαλλίας και των συμμάχων της να αποκτήσουν μόνιμο περιφερειακό πάτημα.

Τι μένει ανοιχτό

Επτά ειρηνευτές της ΟΥΝΙΦΙΛ έχουν σκοτωθεί από τον Μάρτιο. Το Συμβούλιο Ασφαλείας υιοθέτησε ψήφισμα για τη λογοδοσία σε εγκλήματα κατά ειρηνευτών, σημειώνοντας ότι επιθέσεις αυτού του είδους μπορεί να συνιστούν εγκλήματα πολέμου (UN Press). Αυτός ο απολογισμός απωλειών θα βαραίνει σε κάθε κοινοβουλευτική ψηφοφορία για τη διάδοχη αποστολή.

Έξι μήνες πριν από τη λήξη της εντολής της ΟΥΝΙΦΙΛ, η γαλλοϊταλική συμμαχία βρίσκεται απέναντι σε ένα ερώτημα που δεν λύνεται στις συνόδους κορυφής: ποιος θα στείλει στρατιώτες στον νότιο Λίβανο χωρίς το κυανό κράνος του ΟΗΕ, με ποια νομική εξουσιοδότηση, με ποιους κανόνες εμπλοκής και με ποιον υπεύθυνο όταν κάτι πάει στραβά; Η Ευρώπη έχει φιλοδοξία. Δεν έχει ακόμη δύναμη, εντολή ή σαφή αλυσίδα ευθύνης.