Γαλλία: πάγωμα δαπανών χωρίς κοστολόγηση

Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί ζήτησε στις 14 Σεπτεμβρίου από τους υπουργούς του να διατηρήσουν το 2027 τις κρατικές δαπάνες αμετάβλητες σε ονομαστικούς όρους, εξαιρώντας την άμυνα. Η εντολή ανοίγει εκ νέου τις lettres-plafonds, δηλαδή τα προσωρινά ανώτατα όρια πάνω στα οποία στηρίζεται το αίτημα χρηματοδότησης κάθε υπουργείου, και επιβεβαιώνει ότι η δημοσιονομική περιστολή καθορίζει πλέον τον κυβερνητικό σχεδιασμό (Le Monde). Το πολιτικό μήνυμα είναι σαφές, όχι όμως και το δημοσιονομικό αποτέλεσμα: καμία μείωση του ελλείμματος δεν μπορεί ακόμη να εγγραφεί στους υπολογισμούς, αφού η κυβέρνηση δεν έχει δημοσιεύσει ούτε το συνολικό ύψος των δαπανών που αφορά η επιστολή ούτε τη βάση σύγκρισης ούτε τα μέτρα που θα κληθεί να εγκρίνει το Κοινοβούλιο.

Οδηγία για την κατάρτιση, όχι προϋπολογισμός

Η lettre-plafond αποτελεί εργαλείο της εκτελεστικής εξουσίας και όχι νόμο. Η γαλλική Διεύθυνση Προϋπολογισμού την περιγράφει ως ένα στάδιο στην προετοιμασία του νομοσχεδίου για τον προϋπολογισμό, πριν από την κοινοβουλευτική έγκριση (Budget Directorate). Ο πραγματικός προϋπολογισμός πρέπει ακόμη να ψηφιστεί από το Κοινοβούλιο, σύμφωνα με τον οργανικό νόμο που διέπει την κατάρτιση και την έγκριση των δημοσιονομικών νομοσχεδίων (LOLF). Δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα αναθεωρημένος πίνακας ανά υπουργείο, συνολικό ποσό ή υπογεγραμμένο παράρτημα. Η εντολή προβλέπει «πάγωμα», χωρίς να προσδιορίζει ούτε το ποσό ούτε το σημείο αναφοράς.

Η ασάφεια έχει ουσία, επειδή ο όρος «κρατικές δαπάνες» καλύπτει στη Γαλλία μικρότερο τμήμα των δημόσιων οικονομικών από όσο συνήθως θεωρείται. Ο προϋπολογισμός της κεντρικής κυβέρνησης περιλαμβάνει τη μισθοδοσία των υπουργείων, τις προμήθειες, τις επενδύσεις και τις επιχορηγήσεις, ενώ οι περισσότερες συντάξεις, οι δαπάνες υγείας και τα οικογενειακά επιδόματα εντάσσονται σε χωριστό νομοσχέδιο για την κοινωνική ασφάλιση, το οποίο διέπεται από δικό του οργανικό νόμο (LOFSS). Οι δήμοι και οι περιφέρειες ψηφίζουν επίσης αυτοτελείς προϋπολογισμούς. Επομένως, το ονομαστικό πάγωμα των κονδυλίων των υπουργείων δεν ελέγχει άμεσα αυτά τα ταμεία, μπορεί όμως να μεταφέρει σε αυτά την πίεση, όταν οι κρατικές επιχορηγήσεις προς την αυτοδιοίκηση ή οι μεταβιβάσεις προς την κοινωνική ασφάλιση αυξάνονται λιγότερο από τις τιμές.

Οι τόκοι του χρέους δεν περιορίζονται με εντολές προς τα υπουργεία να μειώσουν τις δαπάνες τους. Ο Οργανισμός Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους της Γαλλίας υπολόγισε το κόστος εξυπηρέτησης του κρατικού χρέους για το 2026 σε 59,3 δισ. ευρώ (AFT). Το ύψος του καθορίζεται από τις αγορές και όχι από τους υπουργούς.

Ποιος πληρώνει όταν το πλαφόν αρχίζει να πιέζει

Εάν ο πληθωρισμός παραμείνει κοντά στα σημερινά επίπεδα, το πάγωμα σε ονομαστικούς όρους θα μειώσει την πραγματική αγοραστική δύναμη κάθε υπουργείου. Ένα συνολικό ανώτατο όριο, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι όλα τα υπουργεία και τα προγράμματα θα αντιμετωπιστούν με τον ίδιο τρόπο: ορισμένα μπορεί να υποστούν βαθύτερες περικοπές, ενώ άλλα να λάβουν πρόσθετη χρηματοδότηση χωρίς ιδιαίτερη δημοσιότητα. Μέχρι να ανακοινωθούν οι πιστώσεις ανά υπουργείο, κανείς δεν μπορεί να υπολογίσει την εξοικονόμηση σε ευρώ.

Η μόνη μεγάλη εξοικονόμηση που έχει μέχρι στιγμής αποτιμηθεί δημοσίως είναι η προτεινόμενη συνεισφορά 6 δισ. ευρώ από τους συνταξιούχους, είτε μέσω της αναπροσαρμογής των συντάξεων κάτω από τον πληθωρισμό είτε με αλλαγή της φορολογικής τους έκπτωσης (LCP). Το μέτρο ανήκει στο νομοσχέδιο για την κοινωνική ασφάλιση και όχι στο πάγωμα των υπουργικών δαπανών. Η απόσταση ανάμεσα στα 6 δισ. ευρώ και στα περίπου 30 δισ. ευρώ των συνολικών δημοσιονομικών παρεμβάσεων που προετοιμάζει η κυβέρνηση εξακολουθεί να καλύπτεται από εναλλακτικές προτάσεις και όχι από ειλημμένες αποφάσεις (To Brief).

Όταν οι προϋπολογισμοί για προμήθειες και μεταβιβάσεις δεν ακολουθούν την άνοδο των τιμών, πρώτοι επιβαρύνονται οι κρατικοί προμηθευτές, οι οργανώσεις που εξαρτώνται από επιχορηγήσεις και οι τοπικές υπηρεσίες. Οι περίπου 2,5 εκατομμύρια δημόσιοι υπάλληλοι της κεντρικής διοίκησης μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με λιγότερες προσλήψεις, ασθενέστερη μισθολογική εξέλιξη ή υποβάθμιση των υπηρεσιών, ανάλογα με το πώς θα κατανείμει κάθε υπουργείο το κονδύλιό του (DGAFP). Η άμυνα εξαιρείται από το πάγωμα, αλλά η εξαίρεση προστατεύει τον προϋπολογισμό της χωρίς να εγγυάται πρόσθετη χρηματοδότηση.

Οι αριθμοί που ακόμη δεν βγαίνουν

Οι αγορές δεν περιμένουν τις διευκρινίσεις του Λεκορνί. Το σπρεντ ανάμεσα στο κόστος δανεισμού της Γαλλίας και της Γερμανίας έφθασε έως τις 10 Σεπτεμβρίου περίπου τις 94 μονάδες βάσης —δηλαδή 0,94 ποσοστιαίες μονάδες—, στο υψηλότερο επίπεδο από το 2012 (Banque de France market data, Le Monde). Η άνοδος προηγήθηκε της επιστολής και αποτυπώνει το ευρύτερο έλλειμμα αξιοπιστίας της γαλλικής δημοσιονομικής πολιτικής, όχι την κρίση των αγορών για τη συγκεκριμένη εντολή.

Η τελευταία πρόβλεψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με την παραδοχή ότι δεν θα ληφθούν νέα μέτρα, τοποθετεί το γαλλικό έλλειμμα το 2027 στο 5,7 τοις εκατό του ΑΕΠ και το χρέος στο 120,2 τοις εκατό (European Commission). Ακόμη και μια πλήρης δημοσιονομική βελτίωση κατά 30 δισ. ευρώ δεν θα αρκούσε για να επαναφέρει το έλλειμμα στην πορεία που επιβάλλουν οι κανόνες της ΕΕ. Το γαλλικό Ελεγκτικό Συνέδριο εκτιμά ότι για να σταθεροποιηθεί το χρέος απαιτείται έλλειμμα κοντά στο 2,8 τοις εκατό (Cour des comptes). Η απόσταση από το 5,7 στο 2,8 τοις εκατό είναι μεγάλη, αλλά και η απότομη προσαρμογή ενέχει κίνδυνο: καθώς η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Γαλλίας προβλέπει ανάπτυξη μόλις 0,4 τοις εκατό το 2026 (INSEE), οι οριζόντιες περικοπές θα περιόριζαν τα φορολογητέα εισοδήματα, τα κέρδη και την κατανάλωση, μειώνοντας τα ίδια τα δημόσια έσοδα που υποτίθεται ότι θα κλείσουν το δημοσιονομικό κενό.

Η εντολή του Λεκορνί απαντά σε ένα υπαρκτό πρόβλημα αξιοπιστίας. Για να αποκατασταθεί, όμως, χρειάζεται ψηφισμένο πολυετές σχέδιο, πλήρως κοστολογημένο από ανεξάρτητο δημοσιονομικό φορέα και ικανό να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Η κατακερματισμένη Εθνοσυνέλευση μπορεί να μπλοκάρει ή να αποδυναμώσει κάθε επιμέρους μέτρο. Μέχρι να δημοσιευθεί η βάση των υπολογισμών και να προσδιοριστούν οι παρεμβάσεις, η Γαλλία έχει ανακοινώσει την κατεύθυνση χωρίς να παρουσιάσει ούτε τη διαδρομή ούτε τον τελικό στόχο.