Η γαλλική «λύση» των €54bn αυξάνει το χρέος

Το προσχέδιο του γαλλικού προϋπολογισμού για το 2027 προβλέπει ότι το ετήσιο έλλειμμα θα μειωθεί από 5,4% σε 5,0% του ΑΕΠ. Το δημόσιο χρέος, ωστόσο, θα αυξηθεί από 119,3% σε επίπεδο-ρεκόρ, στο 121,7% (Les Echos Investir, Le Monde). Μικρότερο έλλειμμα εξακολουθεί να σημαίνει έλλειμμα: η Γαλλία συνεχίζει να προσθέτει χρέος, απλώς με βραδύτερο ρυθμό, ενώ η οικονομία δεν αναπτύσσεται αρκετά ώστε να το απορροφήσει.

Γιατί ο μικρότερος δανεισμός δεν σημαίνει και μικρότερο χρέος

Ο λόγος του χρέους μιας χώρας, δηλαδή το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ, μπορεί να μειώνεται ακόμη και όταν η κυβέρνηση συνεχίζει να δανείζεται, εφόσον η οικονομία αναπτύσσεται ταχύτερα από το συσσωρευμένο χρέος. Η Ισπανία το απέδειξε τον Ιούλιο: το απόθεμα του χρέους της αυξήθηκε, όμως η ονομαστική ανάπτυξη, που περιλαμβάνει και τις αυξήσεις των τιμών, ήταν αρκετά ισχυρή ώστε να περιορίσει τον λόγο κάτω από το 100% του ΑΕΠ (Banco de España, El País).

Το πρόβλημα της Γαλλίας είναι το αντίστροφο. Το Cour des comptes, ο θεσμός που ελέγχει τους κρατικούς λογαριασμούς, υπολόγισε ότι, με το χρέος ήδη κοντά στο 119% του ΑΕΠ, η Γαλλία θα έπρεπε να περιορίσει το έλλειμμα περίπου στο 2,8%, ώστε να σταματήσει η άνοδος του λόγου χρέους προς ΑΕΠ (Cour des comptes). Ο στόχος της κυβέρνησης για έλλειμμα 5,0% το 2027 είναι σχεδόν διπλάσιος από αυτό το όριο.

Το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την προσπάθεια. Καθώς λήγουν παλαιά ομόλογα που είχαν εκδοθεί με χαμηλά επιτόκια, το γαλλικό Δημόσιο τα αντικαθιστά με νέα, ακριβότερα. Σύμφωνα με την Tagesschau, οι δαπάνες για τόκους έφτασαν τα 34,5 δισ. ευρώ το πρώτο εξάμηνο του 2026, αυξημένες σχεδόν κατά 20% σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα. Όπως αναφέρει το Public Sénat, περίπου 10 δισ. ευρώ από τη βελτίωση που επικαλείται η κυβέρνηση για το 2027 θα εξανεμιστούν λόγω της αύξησης του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους, δηλαδή των πληρωμών προς τους πιστωτές του κράτους.

Γιατί τα 54 δισ. ευρώ δεν σημαίνουν περικοπές 54 δισ. ευρώ

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι θα εξοικονομήσει 54 δισ. ευρώ. Το ποσό, όμως, μετρά τη δημοσιονομική βελτίωση σε σύγκριση με ένα σενάριο αδράνειας, στο οποίο το έλλειμμα θα διογκωνόταν προς το 6,5% (European Commission). Πρόκειται για πραγματική δημοσιονομική προσπάθεια, όχι όμως για κατάλογο συγκεκριμένων περικοπών ύψους 54 δισ. ευρώ. Σε προηγούμενη εκδοχή του σχεδίου γινόταν λόγος για περίπου 30 δισ. ευρώ· η αύξηση του πρωτοσέλιδου ποσού οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην επιδείνωση του σεναρίου αδράνειας.

Η κυβέρνηση δεν έχει δημοσιεύσει πλήρη ανάλυση που να συνδέει τα μέτρα με το συνολικό ποσό των 54 δισ. ευρώ. Όσα έχουν γίνει γνωστά δείχνουν ότι το βάρος κατανέμεται άνισα.

Οι συνταξιούχοι θα αντιμετωπίσουν είτε πάγωμα των παροχών είτε περιορισμό της φορολογικής έκπτωσης, μέτρα αξίας περίπου 6 δισ. ευρώ (LCP). Για τους δημοσίους υπαλλήλους προβλέπεται πάγωμα των αποδοχών, με εξοικονόμηση περίπου 2 δισ. ευρώ. Καθώς το γαλλικό υπουργείο Οικονομικών προβλέπει πληθωρισμό 1,8% το 2027 (French Economy Ministry), το πάγωμα ισοδυναμεί με μείωση των μισθών σε πραγματικούς όρους.

Οι μεγάλες επιχειρήσεις, αντίθετα, θα καταβάλουν λιγότερα από όσα πληρώνουν σήμερα. Μια προσωρινή πρόσθετη φορολογία στις εταιρείες αποφέρει σήμερα 8 δισ. ευρώ ετησίως. Ο προϋπολογισμός τη διατηρεί, αλλά μειώνει τα έσοδά της περίπου στα 5 δισ. ευρώ (French Budget Ministry). Επισήμως, η μείωση καταγράφεται ως εξοικονόμηση σε σύγκριση με την πλήρη κατάργηση του φόρου. Στην πράξη, όμως, οι επιχειρήσεις κερδίζουν 3 δισ. ευρώ σε σχέση με τη σημερινή κατάσταση. Παράλληλα, η αύξηση των αμυντικών δαπανών κατά 6,4 δισ. ευρώ περιορίζει εν μέρει τη δημοσιονομική σύσφιγξη σε άλλους τομείς.

Τα μέτρα που έχουν ονομαστικά προσδιοριστεί δεν αθροίζονται σε 54 δισ. ευρώ. Η διαφορά ανάμεσα στα συγκεκριμένα μέτρα και στη συνολική δημοσιονομική προσαρμογή παραμένει χωρίς δημόσια εξήγηση.

Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κρίνει το δημοσιονομικό συμβούλιο

Η κυβέρνηση έστειλε τα κείμενα του προϋπολογισμού στο Haut Conseil des finances publiques (HCFP), το ανεξάρτητο δημοσιονομικό συμβούλιο της Γαλλίας, το οποίο αξιολογεί αν οι προβλέψεις για την ανάπτυξη και τα έσοδα είναι ρεαλιστικές (HCFP). Μέχρι τις 19 Σεπτεμβρίου δεν είχε δημοσιευθεί γνωμοδότηση.

Ακόμη και μια θετική αξιολόγηση του HCFP δεν θα αποδείκνυε ότι ο προϋπολογισμός θα εφαρμοστεί με επιτυχία. Το συμβούλιο ελέγχει τις προβλέψεις, όχι τη νομοθεσία. Η έγκριση του προϋπολογισμού εναπόκειται σε ένα κοινοβούλιο όπου κανένα κόμμα δεν διαθέτει πλειοψηφία. Η κυβέρνηση μπορεί να αξιοποιήσει το άρθρο 49.3 του Συντάγματος, ώστε να εγκρίνει τον προϋπολογισμό χωρίς ψηφοφορία, κινδυνεύει όμως να βρεθεί αντιμέτωπη με πρόταση μομφής.

Η Γαλλία βρίσκεται από τον Ιούλιο του 2024 σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος της ΕΕ, τον επίσημο μηχανισμό μέσω του οποίου απαιτείται από μια χώρα να περιορίσει τον υπερβολικό δανεισμό, και οφείλει να μειώσει το έλλειμμα κάτω από το 3% έως το 2029 (Council of the EU). Το προηγούμενο σχέδιό της προέβλεπε ότι το χρέος θα κορυφωνόταν στο 118,7% το 2027. Η νέα πρόβλεψη για 121,7% δείχνει ότι αυτή η πορεία έχει ήδη εγκαταλειφθεί (European Commission).

Ακόμη και αν εφαρμοστούν όλα τα μέτρα του προϋπολογισμού, το χρέος θα συνεχίσει να αυξάνεται. Το γαλλικό κοινοβούλιο αποφασίζει ποιοι θα πληρώσουν για μια βραδύτερη επιδείνωση, ενώ η κυβέρνηση εξακολουθεί να οφείλει πλήρη λογαριασμό για το πώς προκύπτει η δημοσιονομική προσαρμογή των 54 δισ. ευρώ.