Η γαλλική πυρηνική στενότητα εκτόξευσε το ρεύμα

Το 20,4% που κυριάρχησε στους τίτλους δεν ήταν απολογισμός, αλλά στιγμιότυπο. Το Γαλλικό Πρακτορείο το υπολόγισε από τις ανακοινώσεις της EDF πριν από τις 10:00 της 12ης Αυγούστου, τη στιγμή δηλαδή κατά την οποία το μεγαλύτερο μέρος του γαλλικού πυρηνικού στόλου είχε δηλωθεί ως μη διαθέσιμο για περιβαλλοντικούς λόγους (Europe 1, France 24). Ορισμένοι από αυτούς τους αντιδραστήρες συνέχισαν να παράγουν, έστω με μειωμένη ισχύ. Η πραγματική οικονομική σημασία φάνηκε στις τιμές, όταν η χαμένη παραγωγή συνέπεσε με αυξημένη ζήτηση.

Οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας επόμενης ημέρας, δηλαδή οι τιμές που πληρώνουν σήμερα οι αγοραστές για ρεύμα που θα παραδοθεί αύριο, αυξήθηκαν κατά 21,8% στη Γαλλία, στα 142,50 ευρώ ανά μεγαβατώρα, και κατά 22,8% στη Γερμανία, στα 138,50 ευρώ ανά μεγαβατώρα (Euronext/Reuters, Oilprice). Ως το βράδυ, καθώς η ηλιακή παραγωγή υποχωρούσε και η ζήτηση για ψύξη παρέμενε υψηλή, οι ενδοημερήσιες τιμές και στις δύο χώρες ξεπέρασαν τα 300 ευρώ ανά μεγαβατώρα (The Edge).

13 αντιδραστήρες, δύο προβλήματα

Από τους 57 πυρηνικούς αντιδραστήρες της Γαλλίας, επηρεάστηκαν 13: οκτώ σταμάτησαν πλήρως και πέντε λειτούργησαν κάτω από την ονομαστική τους ισχύ (Euronews, Barron's).

Το γνωστό πρόβλημα ήταν τα υπερθερμασμένα ποτάμια. Οι γαλλικοί πυρηνικοί σταθμοί αντλούν νερό από ποτάμια ή από τη θάλασσα για την ψύξη των συστημάτων τους και το επιστρέφουν θερμότερο. Οι περιβαλλοντικοί κανόνες θέτουν όρια στη θερμοκρασία αυτού του νερού, ώστε να προστατεύονται τα ψάρια και τα οικοσυστήματα κατάντη. Όταν η Γαρόννη έφθασε τους 28 βαθμούς Κελσίου, ο σταθμός του Golfech αναγκάστηκε να μειώσει παραγωγή. Στο Chooz, κοντά στο Βέλγιο, η χαμηλή ροή του Μεύση ενεργοποίησε γαλλοβελγική συμφωνία για τη διαχείριση των υδάτων, με αποτέλεσμα ο αντιδραστήρας να σταματήσει πλήρως ώστε να διασφαλιστεί η παροχή για τους χρήστες κατάντη και στις δύο χώρες (EDF Chooz, Franceinfo). Αντίστοιχοι περιορισμοί επηρέασαν και σταθμούς στον Ροδανό.

Η έκπληξη ήρθε από τις μέδουσες. Στο Gravelines, τη μεγαλύτερη πυρηνική εγκατάσταση της Γαλλίας στις ακτές της Βόρειας Θάλασσας, μαζική εμφάνισή τους έφραξε τις αντλίες εισαγωγής νερού ψύξης. Η EDF έκλεισε τρεις μονάδες και μείωσε την παραγωγή σε τέταρτη, ανεβάζοντας τη μη διαθεσιμότητα για περιβαλλοντικούς λόγους πάνω από το προηγούμενο ρεκόρ του 15,6%, που είχε καταγραφεί μόλις δύο ημέρες νωρίτερα (EDF, Le Figaro).

Σπανιότητα στη Γαλλία, ακριβότεροι λογαριασμοί δίπλα

Οι ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας συνδέονται μέσω κοινών ημερήσιων δημοπρασιών, άρα η έλλειψη διαθέσιμης παραγωγής στη Γαλλία μπορεί να αυξήσει την τιμή που πληρώνει και η γειτονική χώρα. Όταν φθηνή πυρηνική παραγωγή βγαίνει από το σύστημα, καλούνται να καλύψουν το κενό ακριβότερες μονάδες φυσικού αερίου. Η τελευταία μονάδα που χρειάζεται για να καλυφθεί η ζήτηση συνήθως καθορίζει την τιμή της αγοράς για εκείνη την ώρα. Έτσι, το φυσικό αέριο μπορεί να τιμολογήσει ολόκληρη την αγορά, ακόμη και όταν το μεγαλύτερο μέρος του ρεύματος προέρχεται από φθηνότερες πηγές.

Η πίεση εντάθηκε επειδή η παραγωγή των γερμανικών αιολικών υποχώρησε στα 4,7 γιγαβάτ, περίπου 60% χαμηλότερα από τον εποχικό μέσο όρο (Euronext/Reuters). Δύο από τις μεγαλύτερες πηγές χαμηλού κόστους στην Ευρώπη αποδυναμώθηκαν ταυτόχρονα, ενώ η ηλιακή παραγωγή έσβησε το βράδυ, όπως ήταν αναμενόμενο.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέφερε στις 11 Αυγούστου ότι το σύστημα παρέμεινε σταθερό, με τις διασυνδέσεις να μεταφέρουν ρεύμα προς τις περιοχές όπου η προσφορά ήταν πιο περιορισμένη (European Commission). Καμία χώρα δεν έχασε την ηλεκτροδότησή της. Η ασφάλεια εφοδιασμού, όμως, δεν ταυτίζεται με τους προσιτούς λογαριασμούς.

Τα ολλανδικά νοικοκυριά με δυναμικά συμβόλαια, όπου η λιανική τιμή ακολουθεί ανά ώρα τη χονδρεμπορική αγορά, δέχθηκαν το πιο άμεσο πλήγμα (NL Times, Welingelichte Kringen). Η Ιταλία, μεγάλος αγοραστής γαλλικής ηλεκτρικής ενέργειας, είχε δει σε ανάλογο επεισόδιο του Ιουνίου τις διαθέσιμες εξαγωγές να μειώνονται από περίπου 10-12 γιγαβάτ σε περίπου 3 γιγαβάτ (DW). Η μονάδα 2 του Cernavoda στη Ρουμανία ήταν ήδη εκτός λειτουργίας, καθώς η ξηρασία στον Δούναβη περιόρισε την παροχή νερού ψύξης, πιέζοντας χωριστά τη νοτιοανατολική Ευρώπη.

Στην πλευρά των κερδισμένων βρέθηκαν οι ιδιοκτήτες μονάδων φυσικού αερίου και οι φορείς εκμετάλλευσης μπαταριών, που πούλησαν ρεύμα στις ίδιες υψηλές τιμές. Το κόστος καυσίμου ή η αξία της ήδη αποθηκευμένης ενέργειας δεν αυξήθηκαν μέσα στην ίδια ώρα, οπότε το περιθώριο ανάμεσα σε ό,τι πλήρωσαν και σε ό,τι εισέπραξαν διευρύνθηκε.

Μικρές ετήσιες απώλειες, ακριβές ώρες

Η EDF υποστηρίζει ότι οι κλιματικοί περιορισμοί επηρεάζουν ελάχιστα την ετήσια παραγωγή. Το ιστορικό αρχείο στηρίζει αυτή τη θέση: οι απώλειες έμειναν κάτω από το 1% της γαλλικής πυρηνικής παραγωγής σχεδόν κάθε χρόνο από το 2000 έως το 2022, φθάνοντας περίπου στο 1,5% μόνο το ακραίο καλοκαίρι του 2003 (DW). Η εταιρεία σχεδιάζει να δαπανήσει περίπου 9 δισ. ευρώ σε 15 χρόνια για την προσαρμογή του στόλου της στις υψηλότερες θερμοκρασίες (Le Monde).

Οι ετήσιοι μέσοι όροι, όμως, κρύβουν το σημείο όπου πέφτει το κόστος. Το πληρώνουν τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις που αγοράζουν ρεύμα στις συγκεκριμένες ώρες κατά τις οποίες πολλοί αντιδραστήρες μειώνουν ταυτόχρονα την παραγωγή τους. Οι ετήσιες απώλειες της πυρηνικής παραγωγής μπορεί να παραμένουν μικρές, ενώ το κόστος στην αγορά γίνεται μεγάλο, επειδή η ηλεκτρική ενέργεια ακριβαίνει γρήγορα όταν φεύγει χαμηλού κόστους ισχύς σε ώρες αιχμής. Το αν οι επενδύσεις προσαρμογής της EDF θα μειώσουν πράγματι αυτές τις απώλειες στις ακριβές ώρες, ή απλώς θα περιορίσουν τη συνολική ενέργεια που χάνεται μέσα στο έτος, θα πρέπει να φανεί από τα στοιχεία του RTE, του διαχειριστή του γαλλικού δικτύου, και από τη συμπεριφορά της αγοράς στους επόμενους καύσωνες.