Η Γαλλία ψηφίζει €36bn για άμυνα

Η γαλλική Εθνοσυνέλευση ενέκρινε στις 19 Μαΐου πρόσθετες στρατιωτικές δαπάνες 36 δισ. ευρώ, ανεβάζοντας τον προγραμματισμένο αμυντικό προϋπολογισμό έως το 2030 στα 436 δισ. ευρώ (Le Monde, Al-Monitor). Η ψήφος πέρασε με 440 υπέρ και 122 κατά, καθώς μόνο η Ανυπότακτη Γαλλία και οι Πράσινοι την καταψήφισαν. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ανοδική αναθεώρηση του γαλλικού στρατιωτικού προϋπολογισμού εδώ και δεκαετίες. Ωστόσο, η μόνη πυρηνική δύναμη της ΕΕ δεν μπορεί να αξιοποιήσει το δημοσιονομικό εργαλείο που χρησιμοποιούν ήδη άλλα 17 κράτη-μέλη για να χρηματοδοτήσουν τον δικό τους επανεξοπλισμό.

Πυρομαχικά, όχι νέες πλατφόρμες

Τα 36 δισ. ευρώ δεν αγοράζουν νέο σχήμα δυνάμεων, αλλά όσα εξαντλούνται γρήγορα σε έναν πόλεμο φθοράς. Τα μεγαλύτερα κονδύλια κατευθύνονται σε πρόσθετα 8,5 δισ. ευρώ για πυρομαχικά και σε 8,4 δισ. ευρώ συνολικά για μη επανδρωμένα και τηλεχειριζόμενα συστήματα. Επιπλέον χρήματα προβλέπονται για δορυφόρους έγκαιρης προειδοποίησης (3,9 δισ. ευρώ) και για αναχαιτιστές αντιαεροπορικής άμυνας που συμπαράγονται με την Ιταλία (1,6 δισ. ευρώ) (Al-Monitor).

Στην πράξη, η Γαλλία μετατρέπει τα διδάγματα της Ουκρανίας σε γραμμές προϋπολογισμού. Έπειτα από τρία χρόνια πολέμου, στα οποία τα ευρωπαϊκά αποθέματα άδειασαν με ρυθμούς που λίγες κυβερνήσεις είχαν προβλέψει, το Παρίσι δίνει προτεραιότητα σε ό,τι τελειώνει πρώτο. Κανένα από τα μεγάλα προγράμματα δεν επιταχύνεται: δεν υπάρχουν νέες παραγγελίες μαχητικών Rafale, δεν προστίθενται φρεγάτες, δεν αυξάνεται η χρηματοδότηση για το γαλλογερμανικό μαχητικό έκτης γενιάς. Εκπρόσωποι της αμυντικής βιομηχανίας περιγράφουν την αναθεώρηση ως χρηματοδότηση «του σχήματος που ψηφίστηκε το 2023 και ήταν υποχρηματοδοτημένο», όχι ως επέκταση (Forces Opérations). Περίπου το 90% των δαπανών παραμένει σε γαλλικές εταιρείες, το υψηλότερο ποσοστό εγχώριας προμήθειας στην Ευρώπη (Defense News).

Η ρήτρα διαφυγής που δεν φτάνει στη Γαλλία

Η δημοσιονομική μεταρρύθμιση της ΕΕ το 2024 δημιούργησε ειδική ρήτρα διαφυγής για την άμυνα, επιτρέποντας στα κράτη να εξαιρούν από τον υπολογισμό του ελλείμματος πρόσθετες στρατιωτικές δαπάνες έως 1,5% του ΑΕΠ. Δεκαεπτά κράτη-μέλη την έχουν ενεργοποιήσει (Epicenter Network, Brussels Signal). Η Γαλλία όχι, επειδή δεν μπορεί.

Από τον Ιούλιο του 2024, η Γαλλία βρίσκεται σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, δηλαδή στην επίσημη ευρωπαϊκή επιτήρηση που ενεργοποιείται όταν το έλλειμμα μιας χώρας υπερβαίνει το 3% του ΑΕΠ. Το γαλλικό έλλειμμα βρίσκεται στο 5,1%. Η ρήτρα διαφυγής αποτρέπει την έναρξη νέων διαδικασιών λόγω αμυντικών δαπανών, αλλά δεν αίρει όσες έχουν ήδη ανοίξει. Το άρθρο 8 του Κανονισμού ΕΕ 2024/1264 υποχρεώνει τη Γαλλία να μειώσει το έλλειμμα κάτω από το 3% έως το 2029, ανεξάρτητα από το πόσα δαπανά για πυραύλους και δορυφόρους.

Η ασυμμετρία μέσα στην ΕΕ είναι αποκαλυπτική. Η Γερμανία αναμόρφωσε το συνταγματικό φρένο χρέους και ενεργοποίησε τη ρήτρα. Το 2026 δαπάνησε 108 δισ. ευρώ για την άμυνα, σχεδόν τα διπλάσια από τα 57 δισ. ευρώ της Γαλλίας. Η Πολωνία έγινε η πρώτη χώρα που υπέγραψε δάνεια από το νέο ευρωπαϊκό εργαλείο αμυντικού δανεισμού, ύψους 43,7 δισ. ευρώ, ενώ δαπανά το 4,5% του ΑΕΠ της για τον στρατό. Οι χώρες με τον μεγαλύτερο δημοσιονομικό χώρο για επανεξοπλισμό δεν είναι εκείνες που σηκώνουν την ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή.

Πρόσθετη πίεση ασκεί και το κόστος δανεισμού της Γαλλίας. Οι αποδόσεις των δεκαετών ομολόγων έφτασαν τον Μάιο στο υψηλότερο επίπεδο από το 2009. Ο προβλεπόμενος λογαριασμός τόκων για το 2026, 74 δισ. ευρώ, υπερβαίνει ήδη τον αμυντικό προϋπολογισμό. Η Γαλλία δανείζεται για να εξυπηρετεί το χρέος της και, ταυτόχρονα, δανείζεται για να επανεξοπλιστεί.

Κανόνες υπό πίεση

Η ψηφοφορία συγκέντρωσε ασυνήθιστα ευρεία στήριξη: ο Εθνικός Συναγερμός και οι Σοσιαλιστές συντάχθηκαν με το κυβερνητικό μπλοκ, σε μία από τις ευρύτερες διακομματικές συγκλίσεις των τελευταίων ετών για την άμυνα. Το πακέτο, όμως, εγκρίθηκε χωρίς νέα έσοδα και στηρίζεται σε περικοπές δισεκατομμυρίων από άλλα υπουργεία. Η αντίθεση της Αριστεράς δεν περιορίστηκε στο δημοσιονομικό σκέλος: βουλευτές προειδοποίησαν ότι το νομοσχέδιο περιλαμβάνει ασαφώς διατυπωμένες εκτελεστικές εξουσίες, οι οποίες θα επιτρέπουν την παράκαμψη περιβαλλοντικών και πολεοδομικών κανόνων σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης για την ασφάλεια.

Ο Μακρόν έχει ταχθεί υπέρ της χωριστής δημοσιονομικής μεταχείρισης των αμυντικών δαπανών. Η Μελόνι στην Ιταλία έχει απειλήσει να αποχωρήσει από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα αμυντικών δανείων, αν η ρήτρα διαφυγής δεν επεκταθεί και στο ενεργειακό κόστος. Περίπου τα μισά κράτη που χρησιμοποιούν την αμυντική ρήτρα διοχετεύουν τον χώρο που απελευθερώνεται σε μη αμυντικές δαπάνες, υπονομεύοντας την αξιοπιστία του μηχανισμού ακριβώς τη στιγμή που αυξάνεται η πίεση για τη διεύρυνσή του.

Το νομοσχέδιο περνά στη γαλλική Γερουσία στις 2 Ιουνίου. Οι κοινοβουλευτικοί συσχετισμοί έχουν κριθεί. Οι δημοσιονομικοί όχι.