Η Γαλλία πέτυχε άρση κυρώσεων για Usmanov

Στις 22 Σεπτεμβρίου, οι κυβερνήσεις της ΕΕ ανανέωσαν για ακόμη τρία χρόνια τα ατομικά μέτρα κυρώσεων κατά της Ρωσίας, αλλά αφαίρεσαν από τον κατάλογο τον δισεκατομμυριούχο Αλισέρ Ουσμάνοφ (Συμβούλιο). Η Γαλλία προώθησε τη διαγραφή του, χωρίς να δώσει δημόσια ειδική αιτιολόγηση για την υπόθεσή του. Την επόμενη ημέρα, το Αζερμπαϊτζάν έδωσε χάρη σε έναν Γάλλο που κρατούνταν στις φυλακές. Η χρονική σύμπτωση γεννά ένα ερώτημα στο οποίο τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δίνουν μέχρι στιγμής απάντηση.

Πώς η απειλή βέτο άλλαξε τον κατάλογο

Ο Ουσμάνοφ, Ρώσος και Ουζμπέκος επιχειρηματίας, είχε ενταχθεί σε κατάλογο κυρώσεων της ΕΕ. Η εγγραφή σε αυτόν σημαίνει ότι οι τράπεζες και οι επιχειρήσεις σε κάθε κράτος-μέλος οφείλουν να δεσμεύουν τα περιουσιακά στοιχεία του προσώπου. Το Συμβούλιο της ΕΕ, όπου οι κυβερνήσεις συμφωνούν για τις κυρώσεις, ανανεώνει περιοδικά τις καταχωρίσεις. Καθώς απαιτείται ομοφωνία, κάθε κυβέρνηση μπορεί να εμποδίσει την απόφαση.

Η Σλοβακία επί μήνες επιδίωκε να διαγραφούν ο Ουσμάνοφ και ο επίσης δισεκατομμυριούχος Μιχαήλ Φρίντμαν, χωρίς αποτέλεσμα. Στις 11 Σεπτεμβρίου, η Γαλλία υπέβαλε δικό της αίτημα, που αφορούσε μόνο τον Ουσμάνοφ (Euronews).

Με δύο κυβερνήσεις να μην συναινούν, η ανανέωση καθυστέρησε. Όσο η Σλοβακία και η Γαλλία επέμεναν, η ΕΕ παρέτεινε την ισχύ των καταχωρίσεων μόνο για μία εβδομάδα (STVR).

Η τελική απόφαση διατηρεί σε ισχύ έως τις 22 Σεπτεμβρίου 2029 τις κυρώσεις σε βάρος σχεδόν 3.000 προσώπων και οντοτήτων (Συμβούλιο). Παράλληλα, αφαιρεί λίγα ονόματα, μεταξύ των οποίων εκείνα του Ουσμάνοφ και του Φρίντμαν (Le Monde).

Χάρη την επόμενη ημέρα, χωρίς επιβεβαιωμένη σύνδεση

Στις 23 Σεπτεμβρίου, ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν έδωσε χάρη στον Μάρτιν Ράιαν, Γάλλο πολίτη που κρατούνταν από τον Δεκέμβριο του 2023 (APA). Το ίδιο βράδυ, το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι ο Ράιαν είχε επιστρέψει στην οικογένειά του. Χαιρέτισε τη χάρη ως ανθρωπιστική χειρονομία, χωρίς να αναφερθεί στον Ουσμάνοφ (TV5Monde).

Πριν από την απόφαση για τις κυρώσεις, το Euronews μετέδωσε ότι διπλωμάτες περιέγραφαν μια συμφωνία: το Αζερμπαϊτζάν θα έδινε χάρη σε δύο Γάλλους πολίτες με αντάλλαγμα τη διαγραφή του Ουσμάνοφ (Euronews). Σε ξεχωριστό ρεπορτάζ, το Reuters επικαλέστηκε τρεις Ευρωπαίους διπλωμάτες, σύμφωνα με τους οποίους το Παρίσι είχε κατηγορήσει κατ’ ιδίαν το Μπακού ότι χρησιμοποιούσε τον Ουσμάνοφ για να πιέσει τη Γαλλία σχετικά με δύο πολίτες της (France 24).

Το Αζερμπαϊτζάν απέρριψε αυτή την εκδοχή και καμία από τις δύο κυβερνήσεις δεν έχει επιβεβαιώσει ότι υπήρξε ανταλλαγή. Ο δεύτερος Γάλλος, ο επιχειρηματίας Ανάς Ντεράζ, παρέμενε στη φυλακή στις 24 Σεπτεμβρίου (BBC). Καθώς δεν δημοσιοποιήθηκαν ποτέ οι όροι, η συνέχιση της κράτησής του δεν αποδεικνύει τίποτε προς καμία κατεύθυνση.

Η εξήγηση που οφείλει η Γαλλία στους εταίρους της

Η μόνη αιτιολόγηση που έχει δημοσιοποιηθεί αποδίδεται σε ανώνυμο διπλωμάτη στο Παρίσι. Ο διπλωμάτης επικαλέστηκε συγκεκριμένο ζήτημα εθνικής ασφάλειας και είπε ότι διεθνείς εταίροι είχαν προσεγγίσει τη Γαλλία για τον Ουσμάνοφ (Le Figaro).

Η εξήγηση αυτή είναι ισχνή σε σύγκριση με το δικαστικό ιστορικό της υπόθεσης. Τον Φεβρουάριο του 2024, το Γενικό Δικαστήριο της ΕΕ επικύρωσε την καταχώριση του Ουσμάνοφ στον κατάλογο. Έκρινε ότι ήταν εξέχων επιχειρηματίας σε τομείς που αποφέρουν σημαντικά έσοδα στη Ρωσία (EUR-Lex). Η απόφαση δεν καθιστά παράνομη τη διαγραφή του, καθώς οι κυβερνήσεις μπορούν, εφόσον συμφωνήσουν, να αφαιρέσουν οποιοδήποτε όνομα. Δείχνει, όμως, ότι η αρχική αιτιολόγηση των κυρώσεων σε βάρος του άντεξε στον δικαστικό έλεγχο.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Εσθονίας, Μάργκους Τσάχκνα, δήλωσε ότι το Παρίσι άσκησε έντονες πιέσεις χωρίς να παρουσιάσει λεπτομερή εξήγηση. Έχει ζητήσει από τη Γαλλία να αιτιολογήσει τη στάση της (ERR).

Η ευθύνη για τη διατήρηση της πίεσης στους δύο άνδρες περνά πλέον στις εθνικές πρωτεύουσες. Η Εσθονία και η Λετονία έχουν επιβάλει δικούς τους περιορισμούς, ενώ η Λιθουανία ετοιμάζει μέτρα (To Brief). Κάθε κυβέρνηση πρέπει τώρα να θεσπίσει και να εφαρμόσει τους δικούς της κανόνες. Αυτοί ισχύουν μόνο εντός των εθνικών συνόρων, ενώ οι τράπεζες στην υπόλοιπη ΕΕ δεν έχουν πλέον υποχρέωση βάσει του ενωσιακού δικαίου να δεσμεύουν τα περιουσιακά στοιχεία των δύο ανδρών.

Το τεκμηριωμένο σκέλος της υπόθεσης αφορά την άσκηση ισχύος. Η Γαλλία αξιοποίησε μια απόφαση που απαιτούσε τη συμφωνία όλων των κυβερνήσεων για να εξασφαλίσει εξαίρεση από τον πανευρωπαϊκό κατάλογο κυρώσεων. Δεν έχει εξηγήσει ούτε στους εταίρους της ούτε στην κοινή γνώμη ποια απειλή δικαιολογούσε αυτή την εξαίρεση. Η σύνδεση με τη χάρη του Ράιαν παραμένει ανεπιβεβαίωτη. Το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών, που χαρακτηρίζει εμπιστευτικές τις συζητήσεις στο Συμβούλιο, είναι το μόνο μέρος που μπορεί να δώσει οριστική απάντηση.