Το κόστος του γαλλικού χρέους σε υψηλό 17 ετών μετά τον πετρελαϊκό αποκλεισμό στη Μέση Ανατολή

Οι αποδόσεις των γαλλικών κρατικών ομολόγων έφθασαν στα μέσα Μαΐου το 3,97%, το υψηλότερο επίπεδο από το 2009. Στην άλλη πλευρά του Ρήνου, τα γερμανικά ομόλογα άγγιξαν το 3,18%, επίδοση που είχε να καταγραφεί από το 2011. Η άμεση αιτία είναι η άνοδος του πετρελαίου προς τα 109 δολάρια το βαρέλι, μετά τον αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ, από όπου περνά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου αργού. Η κίνηση των αποδόσεων, όμως, φωτίζει μια βαθύτερη αδυναμία: μια Ευρώπη που επιχειρεί να επανεξοπλιστεί με δανεικά, τη στιγμή που το επιτόκιο αυτών των δανείων αυξάνεται απότομα.

Από την τιμή του πετρελαίου στην τιμή του ομολόγου

Η διαδρομή από μια διαταραχή στην προσφορά πετρελαίου έως το ακριβότερο κρατικό χρέος περνά από τις προσδοκίες για τον πληθωρισμό. Όταν η ενέργεια ακριβαίνει, ανεβαίνει ο γενικός δείκτης τιμών, δηλαδή ο πληθωρισμός που περιλαμβάνει ευμετάβλητα αγαθά όπως τα καύσιμα και τα τρόφιμα. Στις ΗΠΑ, οι τιμές καταναλωτή έφθασαν τον Απρίλιο στο 3,8%, με ώθηση από άνοδο 17,9% στην ενέργεια. Αυτό ανέβασε την απόδοση του δεκαετούς αμερικανικού ομολόγου πάνω από το 4,44%, παρασύροντας και τις διεθνείς αγορές ομολόγων.

Στην Ευρώπη, οι αγορές αποτιμούν πλέον στο 87% την πιθανότητα αύξησης επιτοκίων από την ΕΚΤ τον Ιούνιο. Όταν οι επενδυτές περιμένουν υψηλότερα επιτόκια, απαιτούν υψηλότερες αποδόσεις σε όλο το φάσμα του κρατικού χρέους. Η ίδια η ΕΚΤ θεωρεί ότι ο βασικός παράγοντας πίσω από την άνοδο των μακροπρόθεσμων αποδόσεων είναι το ασφάλιστρο διάρκειας: η πρόσθετη απόδοση που ζητούν οι επενδυτές για να κρατούν ομόλογα μεγάλης λήξης όταν το περιβάλλον γίνεται πιο αβέβαιο. Πριν από την κρίση, οι μακροπρόθεσμες προσδοκίες για τον πληθωρισμό παρέμεναν αγκυροβολημένες κοντά στο 2%. Οι επενδυτές δεν έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στην ΕΚΤ. Ζητούν, όμως, μεγαλύτερη αποζημίωση για έναν κόσμο που έγινε ξαφνικά πιο επικίνδυνος.

Γαλλία: Εκεί όπου το διεθνές σοκ συναντά την εσωτερική αδυναμία

Κάθε κυβέρνηση της ευρωζώνης πληρώνει πλέον ακριβότερα τον δανεισμό της. Η Γαλλία, όμως, αντιμετωπίζει διπλό πρόβλημα: το διεθνές σοκ στις αποδόσεις προστίθεται σε έναν ειδικά γαλλικό πολιτικό κίνδυνο. Το σπρεντ μεταξύ γαλλικών και γερμανικών κρατικών ομολόγων διευρύνθηκε περίπου στις 85 μονάδες βάσης (0,85 ποσοστιαίες μονάδες), από ιστορικό μέσο όρο 53 μονάδων πριν από την πολιτική κρίση του 2024.

Ο λογαριασμός τόκων της Γαλλίας αυξήθηκε 37% το πρώτο τρίμηνο του 2026, ξεπερνώντας τα 6 δισ. ευρώ. Για το σύνολο του έτους, το γαλλικό Δημόσιο προβλέπει 59,3 δισ. ευρώ για την εξυπηρέτηση του χρέους, ποσό που πλέον υπερβαίνει τον προϋπολογισμό για την παιδεία. Οι τόκοι έχουν γίνει η μεγαλύτερη μεμονωμένη δαπάνη του γαλλικού κράτους.

Το πιο εύγλωττο σήμα από τις αγορές είναι η σύγκριση με την Ιταλία. Η Γαλλία και η Ιταλία δανείζονται πλέον με σχεδόν ίδια επιτόκια, ενώ η διαφορά ανάμεσα στα ομόλογά τους είχε πέσει το περασμένο καλοκαίρι μόλις στις 5,5 μονάδες βάσης. Η ιεραρχία μιας δεκαετίας, με τη Γαλλία στην κατηγορία των ασφαλών εκδοτών και την Ιταλία στην πλευρά του κινδύνου, έχει διαρραγεί. Η ΕΚΤ χαρακτηρίζει την Ιταλία «θετική εξαίρεση» χάρη στη δημοσιονομική πειθαρχία της Ρώμης, ενώ ο πολιτικός κατακερματισμός στο Παρίσι διαβρώνει την εμπιστοσύνη.

Όπλα και δημοσιονομική αριθμητική που δεν βγαίνει

Μέσα σε αυτό το πιεσμένο περιβάλλον, το ΝΑΤΟ ζητεί αμυντικές δαπάνες ίσες με 5% του ΑΕΠ έως το 2035. Η Γαλλία βρίσκεται σήμερα στο 2,4%. Για να κλείσει το κενό, θα χρειαζόταν πρόσθετες δαπάνες 75 δισ. ευρώ τον χρόνο, την ώρα που η κυβέρνηση μόλις διέταξε περικοπές 6 δισ. ευρώ ώστε να αντισταθμίσει την αύξηση των τόκων. Τα χρήματα που απαιτεί ο επανεξοπλισμός και τα χρήματα που απορροφά η εξυπηρέτηση του χρέους προέρχονται από την ίδια, ολοένα στενότερη, δημοσιονομική δεξαμενή.

Η Γαλλία δεν είναι η μόνη χώρα που βρίσκεται σε αυτή τη θέση. Η ισπανική Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσιονομικής Ευθύνης προειδοποίησε ότι η Μαδρίτη χρειάζεται προσαρμογές 15 δισ. ευρώ έως το 2028 για να συμμορφωθεί με τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ. Η Πολωνία έχει ήδη ανεβάσει τις αμυντικές δαπάνες στο 4,8% του ΑΕΠ, το υψηλότερο ποσοστό στο ΝΑΤΟ, αλλά το 37% αυτών των δαπανών χρηματοδοτείται με χρέος. Στη Γερμανία, το νέο ταμείο υποδομών των 500 δισ. ευρώ, μαζί με τον απεριόριστο δανεισμό για την άμυνα, έχει οδηγήσει οικονομολόγους να προειδοποιούν για παραβίαση των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ.

Η ΕΚΤ συνεδριάζει στις 11 Ιουνίου. Η Κριστίν Λαγκάρντ περιέγραψε την κατάσταση ως «στρώματα διαδοχικών σοκ»: το καθένα διαχειρίσιμο μόνο του, όλα μαζί χωρίς προηγούμενο. Η αντιμετώπιση ενός πετρελαϊκού σοκ με υψηλότερα επιτόκια είναι κλασική κεντρική τραπεζική. Το δύσκολο ερώτημα είναι αν μπορεί να γίνει χωρίς να επιβαρυνθεί υπέρμετρα η δημοσιονομική θέση της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της ευρωζώνης.