Γαλλικά Rafale ασκούνται στη Γερμανία

Δύο γαλλικά Rafale παρατάχθηκαν στις 16 Ιουλίου δίπλα σε δύο γερμανικά Eurofighter στην αεροπορική βάση του Νέρβενιχ, κοντά στην Κολωνία. Τα Rafale μπορούν να φέρουν πυρηνικά όπλα· τα Eurofighter όχι. Στην πράξη, η κοινή άσκηση αφορούσε εναέριο ανεφοδιασμό και συντονισμό, αλλά πολιτικά ήταν η πρώτη δοκιμή μετά τη συνεννόηση του Μαρτίου μεταξύ του Εμανουέλ Μακρόν και του Φρίντριχ Μερτς, με την οποία η Γαλλία πρότεινε στους εταίρους της στενότερη συμμετοχή στα αεροσκάφη, τους αισθητήρες, τα συστήματα προειδοποίησης και τις ασκήσεις που καθιστούν επιχειρησιακά χρήσιμη τη γαλλική πυρηνική αποτροπή (t-online, Le Monde). Το Βερολίνο αναμένεται να συμμετάσχει το φθινόπωρο σε γαλλική πυρηνική άσκηση (Deutsche Welle, Upday).

Η κίνηση έχει σημασία, αλλά τα όριά της είναι σαφή. Η Γερμανία δεν μετατρέπεται σε πυρηνική δύναμη. Πλησιάζει περισσότερο στο συμβατικό στρατιωτικό περιβάλλον που περιβάλλει μια πυρηνική αποτροπή: δεδομένα έγκαιρης προειδοποίησης, αντιαεροπορική άμυνα, εναέριος ανεφοδιασμός. Η απόφαση χρήσης, όμως, παραμένει αποκλειστικά γαλλική.

Η Γαλλία ελέγχει το όπλο. Το λέει το Σύνταγμα.

Με βάση το γαλλικό Σύνταγμα, ο πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι ο μόνος που διοικεί το πυρηνικό οπλοστάσιο (Conseil constitutionnel). Ο Μακρόν, σε ομιλία του το 2020 για το γαλλικό δόγμα αποτροπής, είχε πει ότι τα «ζωτικά συμφέροντα» της Γαλλίας έχουν ευρωπαϊκή διάσταση, χωρίς όμως να δημιουργήσει κοινή εξουσία απόφασης για πυρηνικό πλήγμα (Élysée, 7 February 2020).

Το Βερολίνο έχει το δικό του θεσμικό όριο. Η Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων απαγορεύει στα μη πυρηνικά κράτη να παραλαμβάνουν πυρηνικά όπλα ή τον έλεγχό τους (UN NPT text). Η γερμανική κυβέρνηση έχει επιβεβαιώσει δημόσια ότι η συνεργασία με τη Γαλλία δεν αλλάζει ούτε το μη πυρηνικό καθεστώς της Γερμανίας ούτε τον ρόλο της στις ρυθμίσεις πυρηνικού διαμοιρασμού του ΝΑΤΟ υπό αμερικανική ηγεσία (Bundesregierung).

Στην πράξη, τα βήματα του 2026 μετατρέπουν παλαιότερες γαλλικές προσφορές σε επιτροπές και ασκήσεις: μια γαλλογερμανική ομάδα καθοδήγησης για τα πυρηνικά, κοινές ασκήσεις και έναν συνασπισμό ολοκληρωμένης αντιπυραυλικής άμυνας, τον οποίο το Παρίσι περιγράφει ως «αμιγώς αμυντικό» (Élysée, 13 July 2026). Η Γερμανία αποκτά διαβούλευση και θέση στην αρχιτεκτονική συμβατικής προειδοποίησης. Δεν αποκτά κεφαλές. Ούτε κωδικό εκτόξευσης.

Οι ανατολικοί σύμμαχοι θέλουν μέσα, όχι δόγμα

Η Πολωνία βλέπει θετικά την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας, αλλά δεν τη θεωρεί υποκατάστατο της αμερικανικής ομπρέλας. Ο υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι παρομοίασε τον μελλοντικό ρόλο των ΗΠΑ με «ιππικό πίσω από τον λόφο», λιγότερο ορατό αλλά στρατηγικά αναγκαίο (Bankier). Η Βαρσοβία έχει συγκροτήσει δική της ομάδα καθοδήγησης με το Παρίσι και εξετάζει τη δημιουργία γαλλικών αποθηκών όπλων σε πολωνικό έδαφος, χωρίς μέχρι στιγμής να υπάρχει συμφωνία (Rzeczpospolita).

Ο υπουργός Άμυνας της Φινλανδίας, Άντι Χάκανεν, χαρακτήρισε μια γαλλική πυρηνική ασπίδα για την Ευρώπη «τεράστιο έργο δεκαετιών» (Yle). Για το Ελσίνκι, μεγαλύτερη αξία έχουν οι συγκεκριμένες γαλλικές συνεισφορές στις προωθημένες δυνάμεις του ΝΑΤΟ στη Φινλανδία παρά οι δογματικές διαβεβαιώσεις του Παρισιού.

Η Ιταλία δείχνει τα όρια του ενθουσιασμού για έναν τέτοιο συνασπισμό. Η Ρώμη φιλοξενεί αμερικανικά πυρηνικά όπλα στο πλαίσιο του πυρηνικού διαμοιρασμού του ΝΑΤΟ, όπου οι ΗΠΑ διατηρούν την επιμέλεια των όπλων ενώ οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι συμμετέχουν πολιτικά, άρα το ερώτημα για τα πραγματικά δικαιώματα απόφασης που προσφέρει η Γαλλία δεν είναι θεωρητικό (NATO). Η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι δεν πήγε στη σύνοδο του Παρισιού, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι συμμετείχε, εντάσσοντας την Ιταλία στον συνασπισμό αντιπυραυλικής άμυνας αλλά κρατώντας απόσταση από την παρουσίαση της γαλλικής πυρηνικής ισχύος ως ευρωπαϊκής ασπίδας από τον Μακρόν (Euronews Italy). Το μήνυμα της Ρώμης είναι καθαρό: συνεργασία στην αεράμυνα, όχι πολιτική επικύρωση της γαλλικής ηγεσίας στην ευρωπαϊκή αποτροπή.

Μια επίδειξη πάνω στα συντρίμμια της αμυντικής βιομηχανίας

Η επίδειξη αποτροπής εξυπηρετεί και πολιτική ανάγκη. Τον Ιούνιο, η Γαλλία και η Γερμανία εγκατέλειψαν το κοινό πρόγραμμα μαχητικού έκτης γενιάς, το FCAS, ύστερα από χρόνια αδιεξόδου μεταξύ της Airbus και της Dassault (IRIS, Le Monde). Λίγες ημέρες πριν από τις ασκήσεις στο Νέρβενιχ, ο Μερτς επέλεξε την αγορά αμερικανικών πυραύλων Tomahawk για πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς, προκαλώντας νέα δυσφορία στο Παρίσι. Η πυρηνική συνεργασία καλύπτει το κενό που άφησε η βιομηχανική αποτυχία: δείχνει ότι η γαλλογερμανική σχέση εξακολουθεί να έχει στρατηγικό περιεχόμενο, ακόμη και όταν ο αμυντικοβιομηχανικός της άξονας έχει καταρρεύσει.

Η ίδια η συνεννόηση του Μαρτίου δεν έχει δημοσιευθεί ως επίσημο κείμενο. Η κοινή γνώμη βλέπει ασκήσεις, ομιλίες και συνασπισμούς, αλλά δεν μπορεί να ελέγξει ούτε τις διαδικασίες διαβούλευσης ούτε τα όρια όσων συμφωνήθηκαν. Η Γαλλία μπορεί να κάνει την αποτροπή της πιο ευρωπαϊκή στην πράξη, όχι όμως στη διοίκηση. Ο Μακρόν και ο Μερτς οφείλουν να εξηγήσουν τι ακριβώς σημαίνει «διαβούλευση», προτού ζητήσουν από τους συμμάχους να τη θεωρήσουν εγγύηση ασφάλειας.