Rafale κατέρριψε drone στη Λετονία

Δύο καταρρίψεις μέσα σε τρεις εβδομάδες. Στις 19 Μαΐου, ρουμανικό F-16 κατέστρεψε drone πάνω από την Εσθονία. Στις 8 Ιουνίου, γαλλικό Rafale έκανε το ίδιο πάνω από τη Λετονία. Και στις δύο περιπτώσεις, το ΝΑΤΟ χαιρέτισε το αποτέλεσμα. Σε καμία, όμως, δεν εξήγησε δημοσίως με ποιους κανόνες πήραν οι πιλότοι την εντολή να ανοίξουν πυρ.

Το κενό αυτό οδηγεί ευθέως στη σύνοδο κορυφής της Άγκυρας, στις 7-8 Ιουλίου.

Μια αποστολή αστυνόμευσης που πλέον καταρρίπτει

Η Αεροπορική Αστυνόμευση της Βαλτικής φέρνει εκ περιτροπής συμμαχικά μαχητικά στην αεροπορική βάση Σιαουλιάι της Λιθουανίας από το 2004, λίγο μετά την ένταξη της Εσθονίας, της Λετονίας και της Λιθουανίας στο ΝΑΤΟ. Η αποστολή υπάρχει επειδή οι τρεις χώρες της Βαλτικής δεν διαθέτουν δικά τους μαχητικά αεροσκάφη. Για δύο δεκαετίες, οι σύμμαχοι που αναλάμβαναν τη βάρδια αναγνώριζαν και συνόδευαν άγνωστα αεροσκάφη κοντά στον βαλτικό εναέριο χώρο. Ήταν περιπολία καιρού ειρήνης, όχι πολεμική επιχείρηση. Η χρήση πυρών αποτελούσε σπάνια εξαίρεση και εγκρινόταν κατά περίπτωση από τις εθνικές πρωτεύουσες.

Στις 8 Ιουνίου, drone πέρασε στον εναέριο χώρο της Λετονίας από τη Ρωσία περίπου στις 9:18 τοπική ώρα. Δύο γαλλικά Rafale απογειώθηκαν από το Σιαουλιάι και το κατέστρεψαν πάνω από το Μπέρζγκαλε, περίπου 30 χιλιόμετρα από τα ρωσικά σύνορα, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ του Numerama και της Le Figaro. Ο υπουργός Άμυνας της Λετονίας, Ράιβις Μέλνις, δήλωσε ότι την εμπλοκή διέταξε η διοίκηση του ΝΑΤΟ. Τρεις εβδομάδες νωρίτερα, ο υπουργός Άμυνας της Εσθονίας είχε εγκρίνει προσωπικά τη βολή του Ρουμάνου πιλότου πάνω από εσθονικό έδαφος.

Δύο εμπλοκές, δύο διαφορετικές αλυσίδες έγκρισης. Καμία δημόσια εξήγηση για την απόκλιση.

Ποιος λέει «πυρ»

Στις 21 Μαΐου, οι πρόεδροι και των τριών βαλτικών κρατών ζήτησαν από το ΝΑΤΟ να εγκαταλείψει το μοντέλο αστυνόμευσης και να το αντικαταστήσει με μόνιμη Αποστολή Αεράμυνας. Το βασικό τους αίτημα είναι η εκ των προτέρων μεταβίβαση της αρμοδιότητας εμπλοκής: ένας διοικητής του ΝΑΤΟ να μπορεί να διατάσσει κατάρριψη χωρίς κάθε απόφαση να επιστρέφει πρώτα σε εθνική πρωτεύουσα (ΝΑΤΟ). Παρόμοια διατύπωση στήριξαν εννέα χώρες της ανατολικής πτέρυγας στη σύνοδο των Β9 στο Βουκουρέστι. Η Ουγγαρία απείχε, κάτι που μπορεί να λειτουργήσει ως βέτο, αφού κάθε απόφαση του ΝΑΤΟ απαιτεί συναίνεση και των 32 μελών.

Ο γενικός γραμματέας Μαρκ Ρούτε χαρακτήρισε και τις δύο καταρρίψεις «ακριβώς αυτό που σχεδιάσαμε», απέφυγε όμως να υιοθετήσει τη γλώσσα αναβάθμισης που ζητούν οι πρόεδροι της Βαλτικής (ΝΑΤΟ). Η Γερμανία, η Γαλλία και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν στηρίξει δημοσίως την αλλαγή. Αν εγκριθεί, η εκ των προτέρων μεταβίβαση της αρμοδιότητας εμπλοκής θα αποτελέσει τη μεγαλύτερη μεταβολή στη στάση του ΝΑΤΟ στην ανατολική πτέρυγα από τη δημιουργία των ενισχυμένων πολυεθνικών σχηματισμών προκεχωρημένης παρουσίας στη σύνοδο της Βαρσοβίας το 2016.

Οι ανατολικοί σύμμαχοι δεν περιμένουν

Όσο δεν υπάρχουν κοινοί κανόνες για το ποιος δίνει την εντολή εμπλοκής, τα ανατολικά μέλη χτίζουν δικές τους λύσεις. Η Πολωνία υπέγραψε σύμβαση 4,2 δισ. ευρώ για αντιαεροπορικές συστοιχίες κατά drones υπό πλήρη εθνικό έλεγχο, παρακάμπτοντας εντελώς την Πρωτοβουλία Ευρωπαϊκής Ασπίδας Ουρανού (Defence24). Αν το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να συμφωνήσει ποιος δίνει την εντολή κατάρριψης, η Βαρσοβία θα κρατήσει την απόφαση για τον εαυτό της.

Ρουμάνος πιλότος κατέρριψε drone πάνω από την Εσθονία υπό διοίκηση ΝΑΤΟ. Η Ρουμανία δεν έχει καταρρίψει κανένα πάνω από το δικό της έδαφος, παρά τις επανειλημμένες παραβιάσεις το 2026, μεταξύ των οποίων και drone που έπληξε πολυκατοικία στο Γκαλάτσι στις 29 Μαΐου, τραυματίζοντας δύο ανθρώπους και αναγκάζοντας 70 κατοίκους να απομακρυνθούν (Digi24). Το αμερικανικό σύστημα αντι-drone Merops είχε δηλωθεί επιχειρησιακό, αλλά δεν αναπτύχθηκε στην πιο εκτεθειμένη συνοριακή πόλη. Υπό συμμαχική διοίκηση στο εξωτερικό, ο πιλότος είχε αρμοδιότητα. Υπό εθνικούς κανόνες στο εσωτερικό, το σύστημα ακινητοποιήθηκε.

Η Γαλλία, που σήμερα ηγείται της βαλτικής εναλλαγής, κατέγραψε 11 απογειώσεις αναχαίτισης μέσα σε μία εβδομάδα πριν από την εμπλοκή της 8ης Ιουνίου (Euronews). Η γαλλική βάρδια λήγει τον Ιούλιο. Όποιος τη διαδεχθεί θα παραλάβει τον ίδιο επιχειρησιακό ρυθμό, χωρίς καμία εγγύηση ότι θα μπορεί ή θα θέλει να τον αντέξει με τον ίδιο τρόπο.

Κάθε κατάρριψη κάνει την επόμενη ευκολότερη ως απόφαση, αλλά δυσκολότερη ως δικαιολόγηση μέσα στους υφιστάμενους κανόνες. Όπως σημείωσε μία ανάλυση, «η διαρκής παρουσία είναι το εύκολο μισό· η εκ των προτέρων μεταβίβαση αρμοδιότητας εμπλοκής μεταξύ τριάντα δύο μελών είναι το μισό που η Ευρώπη δεν έχει ακόμη κλείσει» (Grosswald). Η Άγκυρα πρέπει πλέον να αποφασίσει αν θα θεσμοθετήσει αυτό που ήδη κάνουν οι πιλότοι ή αν θα διατηρήσει τη σκόπιμη ασάφεια. Η θεσμοθέτηση αλλάζει την ανατολική πτέρυγα. Η ασάφεια αφήνει την αεράμυνα της Βαλτικής να εξαρτάται από τον σύμμαχο που τυχαίνει κάθε φορά να βρίσκεται στο Σιαουλιάι και από το αν ο πιλότος του θα λάβει την εντολή πριν ένα drone φτάσει σε πόλη.