Παγωμένα κονδύλια, έλλειμμα 7.5% στην Ουγγαρία

Το δημοσιονομικό έλλειμμα της Ουγγαρίας, δηλαδή η διαφορά ανάμεσα στα έσοδα και τις δαπάνες του κράτους, θα φθάσει φέτος στο 7,5% του ΑΕΠ, σύμφωνα με το Portfolio, που επικαλείται την ίδια την εκτίμηση του υπουργείου Οικονομικών. Χωρίς διορθωτικές κινήσεις, το ποσοστό θα έφθανε στο 8,3%. Και στις δύο περιπτώσεις, η Ουγγαρία βρίσκεται σε επίπεδο υπερδιπλάσιο από το όριο του 3% που προβλέπουν οι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ.

Η αιτία δεν είναι μια αιφνίδια κρίση. Είναι μια πολιτική σύγκρουση που σέρνεται εδώ και χρόνια. Δισεκατομμύρια ευρώ από το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης, στα οποία υπολόγιζε η Βουδαπέστη, παραμένουν δεσμευμένα επειδή η κυβέρνηση δεν έχει εκπληρώσει τους όρους που έθεσαν οι Βρυξέλλες για το κράτος δικαίου. Έτσι, η Ουγγαρία συνεχίζει να χρηματοδοτεί έργα που είχαν σχεδιαστεί ως ευρωπαϊκά, αλλά καλύπτει τον λογαριασμό με δικό της δανεισμό.

Πώς οι μπλοκαρισμένες επιστροφές γίνονται χρέος

Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ, το μεταπανδημικό ταμείο ανάκαμψης της Ένωσης, λειτουργεί με τη λογική «πληρώνεις πρώτα, αποζημιώνεσαι μετά». Οι κυβερνήσεις εκταμιεύουν τα χρήματα και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τις αποζημιώνει αφού επιβεβαιώσει ότι έχουν ολοκληρωθεί οι μεταρρυθμίσεις που είχαν συμφωνηθεί (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Κανονισμός 2021/241).

Για την Ουγγαρία, αυτές οι επιστροφές έχουν μπλοκαριστεί. Η Επιτροπή έθεσε 27 όρους για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, την καταπολέμηση της διαφθοράς και τη μεταρρύθμιση των δημόσιων συμβάσεων, πριν επιτρέψει οποιαδήποτε πληρωμή από τον Μηχανισμό (Επιτροπή). Παράλληλα, το Συμβούλιο πάγωσε 6,3 δισ. ευρώ, δηλαδή το 55% των δεσμεύσεων σε τρία προγράμματα συνοχής, ενεργοποιώντας τον κανόνα προστασίας του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού (Συμβούλιο).

Η πρακτική ζημιά αποτυπώνεται σε δύο αριθμούς. Σύμφωνα με το Portfolio, που επικαλείται στοιχεία του υπουργείου Οικονομικών, η απώλεια πρόσβασης μόνο στα κονδύλια του Μηχανισμού Ανάκαμψης αντιστοιχεί σε περίπου 1,1 ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ στο έλλειμμα. Με απλά λόγια, περίπου το ένα έβδομο ολόκληρου του ουγγρικού ελλείμματος υπάρχει επειδή η Βουδαπέστη περίμενε ότι οι Βρυξέλλες θα αποζημίωναν δαπάνες τις οποίες τελικά αρνήθηκαν να πληρώσουν. Αν τα κονδύλια εκταμιευθούν, το υπουργείο αναμένει βελτίωση του ισοζυγίου κατά περίπου 0,5 ποσοστιαία μονάδα (Portfolio). Το Telex/G7 το διατύπωσε πιο ωμά: χωρίς τα ευρωπαϊκά κονδύλια, το έλλειμμα θα είχε ξεπεράσει το 8%.

Όταν μια κυβέρνηση συνεχίζει να δαπανά για έργα πριν πληρώσει η ΕΕ, κάποιος πρέπει να καλύψει το κενό. Το ουγγρικό Δημόσιο εκδίδει περισσότερο χρέος, χρησιμοποιεί αποθεματικά ή περνά τη χρηματοδότηση μέσα από κρατικούς φορείς. Μια πολιτική διαμάχη για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις μετατρέπεται έτσι σε πραγματικό κόστος δανεισμού.

Ποιος πληρώνει τη σύγκρουση

Οι κατασκευαστικές εταιρείες, οι τοπικές αρχές και οι ανάδοχοι έργων συνεχίζουν να πληρώνονται. Οι πολιτικοί αποφεύγουν την ορατή εικόνα ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενων έργων που σταματούν επί τόπου. Αυτοί είναι οι βραχυπρόθεσμοι κερδισμένοι.

Το κόστος το απορροφούν οι Ούγγροι φορολογούμενοι. Περισσότερος κρατικός δανεισμός σημαίνει υψηλότερες πληρωμές τόκων, οι οποίες διεκδικούν χώρο στον προϋπολογισμό εις βάρος άλλων δημόσιων δαπανών. Η ουγγρική κεντρική τράπεζα, η MNB, συνδέει άμεσα το κόστος με το οποίο δανείζεται το κράτος με τα επιτόκια στην υπόλοιπη οικονομία (MNB). Όταν η κυβέρνηση πληρώνει ακριβότερα για να πουλήσει τα ομόλογά της, οι τράπεζες ανατιμολογούν και τα δάνεια προς επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Πρόσθετη πίεση ασκεί το φιορίνι. Αν οι επενδυτές θεωρήσουν ότι οι μπλοκαρισμένες ευρωπαϊκές επιστροφές είναι μόνιμος πολιτικός κίνδυνος και όχι απλή καθυστέρηση, θα ζητήσουν υψηλότερα επιτόκια για να δανείσουν στην Ουγγαρία ή θα μειώσουν την έκθεσή τους σε περιουσιακά στοιχεία σε φιορίνια. Η ΕΚΤ επισημαίνει ότι οι συναλλαγματικές ισοτιμίες επηρεάζονται από τις διαφορές επιτοκίων μεταξύ χωρών και από την εμπιστοσύνη των επενδυτών (ΕΚΤ). Ένα ασθενέστερο φιορίνι αυξάνει το κόστος των εισαγωγών και περνά στις τιμές που πληρώνουν τα ουγγρικά νοικοκυριά.

Η Πολωνία δείχνει το κόστος της καθυστέρησης

Η Πολωνία προσφέρει το κοντινότερο προηγούμενο. Το δικό της σχέδιο ανάκαμψης καθυστέρησε περίπου δύο χρόνια λόγω της σύγκρουσης με τις Βρυξέλλες για το κράτος δικαίου. Έως τον Ιούνιο του 2026, η Βαρσοβία είχε λάβει 34,15 δισ. ευρώ, περίπου το 62% της κατανομής της, αφού βελτιώθηκαν οι πολιτικές σχέσεις (Bankier, Strefa Inwestorów). Το πολωνικό παράδειγμα δείχνει ότι η καθυστέρηση κοστίζει ακόμη και όταν τα χρήματα τελικά έρχονται, επειδή στο μεταξύ η κυβέρνηση πρέπει να δανειστεί και να πληρώσει τόκους για αυτή τη γέφυρα χρηματοδότησης.

Η Ρουμανία αναδεικνύει την πλευρά των αγορών. Η κεντρική της τράπεζα έχει προειδοποιήσει ότι οι κίνδυνοι για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα παραμένουν αυξημένοι, καθώς η χώρα καταγράφει ένα από τα μεγαλύτερα ελλείμματα στην ΕΕ (Digi24). Οι επενδυτές στα ομόλογα απαιτούν ήδη υψηλότερη απόδοση για να δανείσουν στο Βουκουρέστι σε σχέση με άλλες μεγάλες κυβερνήσεις της Κεντρικής Ευρώπης (Bursa). Η Ουγγαρία κινδυνεύει να διολισθήσει στην ίδια κατηγορία: μια χώρα όπου η δημοσιονομική αξιοπιστία δεν είναι περιστασιακή ανησυχία, αλλά μόνιμο ερώτημα.

Το ουγγρικό έλλειμμα δεν μεταδίδεται αυτόματα στους γείτονές του. Οι επενδυτές, όμως, συγκρίνουν τη δημοσιονομική πειθαρχία σε επίπεδο περιοχής, και μια χώρα που δανείζεται για να καλύψει ένα κενό το οποίο θα μπορούσε να κλείσει αν εκπλήρωνε νομικούς όρους αντιμετωπίζεται διαφορετικά από μια χώρα που δανείζεται για να επενδύσει. Το ερώτημα είναι αν η Βουδαπέστη θα εκπληρώσει αυτούς τους όρους ή θα συνεχίσει να πληρώνει για να το αποφύγει.