Τέλος στις επιδοτήσεις καυσίμων με πετρέλαιο στα $97

Η Γερμανία, η Ισπανία και η Ιταλία αποσύρουν τις επιδοτήσεις στα καύσιμα μέσα σε λίγες ημέρες η μία από την άλλη, στα τέλη Ιουνίου. Μαζί αντιπροσωπεύουν πάνω από το 40% του ΑΕΠ της ευρωζώνης. Σε μια κανονική συγκυρία, μια τέτοια δημοσιονομική απόσυρση θα ήταν διαχειρίσιμη. Τώρα όμως συμπίπτει με το πετρέλαιο πάνω από τα 97 δολάρια το βαρέλι, μετά τη νέα ανταλλαγή πληγμάτων μεταξύ Ιράν και Ισραήλ (Αλ Τζαζίρα), με την ανάπτυξη της ευρωζώνης να έχει πέσει στο 0,1% (Eurostat, CNBC) και με τον πληθωρισμό στο 3,2% (Eurostat). Οι τιμές ανεβαίνουν ενώ η οικονομία κινείται σχεδόν οριζόντια, δηλαδή η Ευρώπη μπαίνει ξανά σε ζώνη στασιμοπληθωρισμού. Την Τετάρτη, η ΕΚΤ, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα που καθορίζει το κόστος δανεισμού για τις 20 χώρες της ευρωζώνης, αναμένεται σχεδόν βέβαια να αυξήσει ξανά τα επιτόκια. Οι αγορές τιμολογούν πιθανότητα 91%.

Το πραγματικό κόστος του πετρελαίου στα 97 δολάρια

Η τιμή αναφοράς των 97 δολαρίων για το Μπρεντ δεν δείχνει πόσο πληρώνουν στην πράξη τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια. Το Στενό του Ορμούζ, η στενή θαλάσσια δίοδος ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν από όπου περνά περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, παραμένει διαταραγμένο εδώ και 100 ημέρες. Τα πλοία αναγκάζονται πλέον να κάνουν τον γύρο της Αφρικής μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, προσθέτοντας 10 έως 14 ημέρες ταξιδιού. Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου έχουν αυξηθεί πάνω από 2.000% από τον Φεβρουάριο. Έτσι, όταν το αργό φτάνει στα ευρωπαϊκά λιμάνια, το πραγματικό κόστος παράδοσης βρίσκεται αρκετά πάνω από την τιμή που φαίνεται στους τίτλους.

Το Ινστιτούτο Ζακ Ντελόρ υπολογίζει ότι η ΕΕ δαπάνησε επιπλέον 46 δισ. ευρώ για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων από τα τέλη Φεβρουαρίου. Τα μέτρα ανακούφισης που πήραν οι κυβερνήσεις σε 23 κράτη-μέλη πρόσθεσαν άλλα 16 δισ. ευρώ, ανεβάζοντας το συνολικό οικονομικό κόστος περίπου στα 60 δισ. ευρώ.

Στο φυσικό αέριο, η εικόνα είναι χειρότερη. Οι αποθήκες της ΕΕ βρίσκονται στο 40,8% της χωρητικότητάς τους, ενώ ο υποχρεωτικός στόχος είναι 80% έως την 1η Νοεμβρίου (AGSI+). Η Ολλανδία, ο βασικός κόμβος φυσικού αερίου της βόρειας Ευρώπης, βρίσκεται μόλις στο 16,1%. Τα ιρανικά πλήγματα στο συγκρότημα Ρας Λαφάν του Κατάρ έθεσαν εκτός λειτουργίας το 17% της παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου της χώρας για εκτιμώμενη περίοδο 3 έως 5 ετών. Αυτή η προσφορά δεν θα επιστρέψει πριν από τον χειμώνα.

Τρεις χώρες, μία εβδομάδα, κανένας συντονισμός

Η μείωση του φόρου στα καύσιμα στη Γερμανία, περίπου 17 λεπτά ανά λίτρο, λήγει στις 30 Ιουνίου. Η βενζίνη κοστίζει σήμερα κατά μέσο όρο 1,92 ευρώ και θα κινηθεί σχεδόν άμεσα προς τα 2,09 ευρώ. Στην Ισπανία, η μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα από το 21% στο 10% λήγει την ίδια ημέρα· χωρίς παράταση, η βενζίνη αυξάνεται περίπου κατά 29 λεπτά ανά λίτρο. Η Ιταλία είχε ήδη μειώσει στο μισό την επιδότηση στο ντίζελ στις 6 Ιουνίου, στέλνοντας την τιμή πάνω από τα 2,00 ευρώ.

Δεν υπάρχει ευρωπαϊκός μηχανισμός που να συντονίζει αυτές τις λήξεις. Η δημοσιονομική ευελιξία που έδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 3 Ιουνίου, έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως, καλύπτει μόνο διαρθρωτικές ενεργειακές επενδύσεις, όπως οι ανανεώσιμες πηγές και τα δίκτυα. Δεν καλύπτει μειώσεις φόρων στα καύσιμα. Οι κυβερνήσεις βρίσκονται έτσι σε έναν στενό διάδρομο: η άρση των επιδοτήσεων αυξάνει αμέσως τις τιμές, οι υψηλότερες τιμές ενισχύουν το επιχείρημα για νέες αυξήσεις επιτοκίων από την ΕΚΤ, και τα ακριβότερα δάνεια πιέζουν ακόμη περισσότερο τα νοικοκυριά.

Ποιος σηκώνει το βάρος

Η αναμενόμενη αύξηση της Τετάρτης θα ανεβάσει το επιτόκιο καταθέσεων της ΕΚΤ, δηλαδή το επιτόκιο που πληρώνει η κεντρική τράπεζα για τις καταθέσεις μίας ημέρας και που λειτουργεί ως άγκυρα για το συνολικό κόστος δανεισμού, στο 2,25%. Όμως ένα ενιαίο επιτόκιο εφαρμόζεται σε είκοσι πολύ διαφορετικές οικονομίες. Στη Γερμανία, ο πληθωρισμός κινείται στο 2,7%. Στην Ελλάδα έφθασε τον Απρίλιο στο 5,4%, με τις τιμές της ενέργειας αυξημένες κατά 20,2% σε ετήσια βάση. Η Βουλγαρία, η πιο ενεργοβόρα οικονομία της ΕΕ, καταναλώνει τρεις φορές περισσότερη ενέργεια ανά μονάδα ΑΕΠ από τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Ο πληθωρισμός της έφθασε στο 7,0%.

Η πραγματική αγοραστική δύναμη διαβρώνεται εκεί όπου η πίεση είναι πιο άμεση. Στην Ιταλία, οι μισθοί αυξήθηκαν κατά 2,1%, ενώ οι τιμές ανέβηκαν 2,9%: οι εργαζόμενοι κερδίζουν περισσότερα ονομαστικά, αλλά αγοράζουν λιγότερα κάθε μήνα. Η Rabobank εκτιμά ότι η βενζίνη στην Ολλανδία μπορεί να φθάσει τα 2,82 ευρώ ανά λίτρο έως τα τέλη του καλοκαιριού, αν συνεχιστεί η άνοδος του αργού. Η ίδια πρόβλεψη βλέπει τις χειμερινές τιμές φυσικού αερίου να κορυφώνονται στα 76 ευρώ ανά μεγαβατώρα, περίπου στο διπλάσιο των σημερινών επιπέδων.

Οι αποθήκες φυσικού αερίου πρέπει σχεδόν να διπλασιαστούν σε λιγότερο από πέντε μήνες, ενώ το παράθυρο πλήρωσης κλείνει τον Οκτώβριο. Ο πρόεδρος της Μπούντεσμπανκ, Γιόαχιμ Νάγκελ, το είπε καθαρά στις 5 Ιουνίου: «Ακόμη κι αν ο πόλεμος τελείωνε σήμερα, έχει ήδη γίνει μεγάλη ζημιά στις ενεργειακές υποδομές και στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού.» Οι επιδοτήσεις λήγουν ανεξάρτητα από αυτό. Ο χειμώνας απέχει πέντε μήνες και το βασικό απόθεμα φυσικού αερίου της Ευρώπης είναι μισοάδειο.