Το Hormuz κρατά ακριβό το αέριο

Τα πλοία κινούνται ξανά στο Στενό του Ορμούζ, το στενό πέρασμα του Κόλπου από όπου περνά περίπου το ένα πέμπτο του πετρελαίου που διακινείται διεθνώς. Οι ημερήσιες διελεύσεις αυξήθηκαν από λιγότερες από δέκα στις αρχές Μαρτίου σε περίπου 35 έως τις 22 Ιουνίου, σύμφωνα με την S&P Global. Πάνω από 20 δεξαμενόπλοια, με περίπου 35 εκατ. βαρέλια, έχουν περάσει μετά τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν (CNBC). Το πετρέλαιο βρίσκει ξανά δρόμο προς τις αγορές. Το ΥΦΑ, δηλαδή το υγροποιημένο φυσικό αέριο που ψύχεται ώστε να μεταφέρεται με ειδικά δεξαμενόπλοια, δεν έχει την ίδια ευελιξία. Για την Ευρώπη, εκεί παραμένει ο κίνδυνος στις τιμές.

Το πετρέλαιο έχει παρακάμψεις. Το ΥΦΑ όχι.

Η διαφορά αρχίζει από τη γεωγραφία. Μέρος του αργού πετρελαίου του Κόλπου μπορεί να αποφύγει πλήρως το Ορμούζ: η Σαουδική Αραβία διαθέτει αγωγό με εξαγωγική δυναμικότητα περίπου 5 εκατ. βαρελιών την ημέρα, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν διαδρομή 1,8 εκατ. βαρελιών ημερησίως που παρακάμπτει το Στενό (EIA). Το πετρέλαιο είναι επίσης πιο εύκολα αντικαταστάσιμο. Αν ένα φορτίο καθυστερήσει, μπορεί να καλυφθεί από άλλο, από τη Δυτική Αφρική ή την αμερικανική ήπειρο.

Οι εξαγωγικοί τερματικοί σταθμοί ΥΦΑ του Κατάρ βρίσκονται πίσω από το Ορμούζ και δεν υπάρχει εναλλακτικός αγωγός. Στη χειρότερη φάση της διαταραχής, κανένα φορτωμένο δεξαμενόπλοιο ΥΦΑ δεν πέρασε από την 1η Μαρτίου έως τις 24 Απριλίου, αφαιρώντας από την αγορά πάνω από 10 δισ. κυβικά πόδια ημερησίως προσφοράς, όγκο αρκετό για να επηρεάσει τις διεθνείς τιμές του ΥΦΑ (EIA).

Η ανάκαμψη έχει αρχίσει, αλλά παραμένει μερική. Το Κατάρ άρχισε να φέρνει ξανά άδεια πλοία μέσα από το Στενό. Την εβδομάδα έως τις 19 Ιουνίου φόρτωσε περίπου το ένα πέμπτο του ρυθμού που είχε πριν από τον πόλεμο (Energy Connects). Η Ντόχα αναφέρει ότι μια εγκατάσταση που υπέστη ζημιές θα μείνει εκτός λειτουργίας, παρότι άλλη παραγωγή επανεκκινεί (Infobae/EFE).

Οι τιμές του φυσικού αερίου δεν υποχώρησαν όπως το πετρέλαιο. Το συμβόλαιο πρώτου μήνα στο TTF, τον ολλανδικό δείκτη χονδρικής που καθορίζει τις τιμές φυσικού αερίου σε όλη την Ευρώπη, βρισκόταν στα 40,90 ευρώ ανά μεγαβατώρα στις 25 Ιουνίου, με ελάχιστη μεταβολή, την ώρα που το Brent υποχωρούσε στα 72,75 δολάρια και έσβηνε τα κέρδη που είχε γράψει λόγω του πολέμου (Dawn/Reuters, CNBC). Η BNP Paribas χαρακτήρισε την αντίδραση του αερίου «πιο συγκρατημένη» από εκείνη του πετρελαίου, μια κομψή διατύπωση για το ότι οι τιμές του αερίου παραμένουν κολλημένες ψηλά (BNP Paribas).

Γιατί τα πλοία περνούν, αλλά το κόστος δεν πέφτει

Ένα πλοίο μπορεί να περάσει φυσικά από το Ορμούζ. Αυτό δεν σημαίνει ότι συμφέρει να σταλεί. Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου, δηλαδή το πρόσθετο κόστος ασφάλισης για διέλευση από ζώνες σύγκρουσης, παραμένουν περίπου στο 3-4% της αξίας ενός πλοίου, έναντι περίπου 0,25% πριν από τον πόλεμο (S&P Global, Allianz Commercial). Περίπου 1.150 φορτωμένα πλοία, με συνολική αξία φορτίου κοντά στα 125 δισ. δολάρια, περίμεναν ακόμη για πέρασμα από τον Κόλπο στα τέλη Ιουνίου (Allianz Commercial). Η Maersk έβγαλε δύο πλοία από το Στενό, αλλά κράτησε τρία μέσα στον Κόλπο. Οι εταιρείες αποφασίζουν ταξίδι προς ταξίδι, όχι με βάση κανονικά δρομολόγια (The Copenhagen Post).

Αυτό το ασφαλιστικό κόστος είναι ο μηχανισμός που μετατρέπει μια κρίση θαλάσσιας ασφάλειας σε οικονομική επιβάρυνση. Ο ασφαλιστής χρεώνει περισσότερο τον πλοιοκτήτη. Ο πλοιοκτήτης ανεβάζει τα ναύλα. Ο αγοραστής πληρώνει ακριβότερο παραδοτέο ΥΦΑ, πρώτες ύλες για πετροχημικά προϊόντα και εισροές για τη βιομηχανία. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις φυσικού αερίου και οι βιομηχανικοί καταναλωτές βρίσκονται στο τέλος αυτής της αλυσίδας.

Προστατευμένοι, εκτεθειμένοι ή σε φάση θωράκισης

Το βάρος δεν κατανέμεται ομοιόμορφα στην Ευρώπη. Η Γερμανία εισάγει μόλις 6,1% του αργού πετρελαίου της από τη Μέση Ανατολή, αλλά εξαρτάται από εισαγωγές για το 67% της ενέργειάς της (Destatis). Ο κίνδυνος φτάνει στη γερμανική βιομηχανία όχι ως άμεση έλλειψη, αλλά μέσω των διεθνών τιμών: οι αγοραστές δεν γνωρίζουν πότε θα φτάσουν τα φορτία ούτε πόσο θα κοστίσουν. Αναλυτές της χημικής βιομηχανίας αναμένουν μόνο αργή ομαλοποίηση στις πρώτες ύλες των πετροχημικών, σε ορισμένες περιπτώσεις όχι πριν από το 2027 (Chemie Technik).

Η Ισπανία φαίνεται καλύτερα προστατευμένη. Οι αποθήκες φυσικού αερίου βρίσκονται πάνω από το 70%, έναντι μέσου όρου περίπου 46% στην ΕΕ, ενώ μόλις 1,7% της προσφοράς της συνδέεται άμεσα με το Ορμούζ (Europa Press, Energy Aspects). Οι γεμάτες δεξαμενές προστατεύουν από ένα σοκ όγκου. Δεν προστατεύουν από τον κίνδυνο της τιμής, επειδή η Ισπανία αγοράζει φυσικό αέριο στην ίδια ευρωπαϊκή αγορά όπου το οριακό φορτίο διαμορφώνει τις προσδοκίες για όλους.

Η Πολωνία προσπαθεί να μειώσει την έκθεσή της χτίζοντας υποδομές, με δυναμικότητα 8,3 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως στον τερματικό ΥΦΑ του Σβινούιστσιε και δύο πλωτούς τερματικούς σταθμούς σχεδιασμένους έως το 2030 (GAZ-SYSTEM, gov.pl). Η δυναμικότητα των τερματικών αυξάνει την ανθεκτικότητα. Δεν μπορεί όμως να δημιουργήσει ΥΦΑ που δεν μπορεί να ταξιδέψει.

Ο πρόεδρος της Enagas δήλωσε στην Ara ότι τα futures του φυσικού αερίου δεν δείχνουν πλήρη ομαλοποίηση πριν από τα τέλη του 2027 ή τις αρχές του 2028. Πρόκειται για πρόβλεψη της αγοράς, όχι για βεβαιότητα. Είναι όμως ένα ειλικρινές μέτρο του τι σημαίνει στην πράξη η «επαναλειτουργία». Το πετρέλαιο βρήκε παρακάμψεις. Για το φυσικό αέριο, το πρόβλημα παραμένει η ίδια η διαδρομή.