Ακριβότερα τα γερμανικά Chinook

Η Γερμανία επέλεξε να αγοράσει ένα δοκιμασμένο αμερικανικό στρατιωτικό ελικόπτερο, έτοιμο προς χρήση, ώστε να αποφύγει τους κινδύνους ενός νέου προγράμματος ανάπτυξης. Σύμφωνα με το Der Spiegel, ο λογαριασμός αυξήθηκε κατά 631 εκατ. ευρώ πριν ακόμη αρχίσουν οι παραδόσεις. Αν η Ευρώπη δυσκολεύεται να συγκρατήσει το κόστος σε μια ώριμη πλατφόρμα, τα πολύ πιο φιλόδοξα σχέδια επανεξοπλισμού της θα βρεθούν αντιμέτωπα με σκληρούς δημοσιονομικούς περιορισμούς.

Έγγραφο του υπουργείου Άμυνας προς τους αρμόδιους για τον προϋπολογισμό βουλευτές της Μπούντεσταγκ δείχνει ότι η αγορά 60 βαρέων μεταφορικών ελικοπτέρων Boeing CH-47F Chinook θα κοστίσει πλέον περίπου 7,187 δισ. ευρώ, πάνω από το ποσό που είχε εγκριθεί προηγουμένως, όπως αναφέρει το Der Spiegel. Το υπουργείο αποδίδει την αύξηση στις υψηλότερες τιμές της Boeing, στο κόστος των προμηθευτών, στις μισθολογικές πιέσεις και σε αλλαγές στη διαμόρφωση των ελικοπτέρων. Καμία από τις αυξήσεις δεν συνδέεται με νέες επιχειρησιακές απαιτήσεις. Το ίδιο το έγγραφο δεν έχει δημοσιοποιηθεί· το ποσό της υπέρβασης στηρίζεται στην πληροφόρηση του Spiegel.

Πώς μια «απλή» αγορά ακριβαίνει

Η προμήθεια γίνεται μέσω του αμερικανικού συστήματος Foreign Military Sales, ενός διακρατικού μηχανισμού στον οποίο η Ουάσιγκτον λειτουργεί ως ενδιάμεσος ανάμεσα στον αγοραστή και τον κατασκευαστή. Η αμερικανική υπηρεσία αμυντικής συνεργασίας DSCA είχε ενημερώσει το Κογκρέσο για πακέτο προς τη Γερμανία με εκτιμώμενη αξία 8,5 δισ. δολαρίων, το οποίο καλύπτει τα ελικόπτερα, τους κινητήρες, τα αμυντικά συστήματα, την εκπαίδευση, τη λογιστική υποστήριξη και τη μακροχρόνια συντήρηση (DSCA). Το ποσό αυτό ήταν εξαρχής ανώτατη εκτίμηση. Στο πλαίσιο των FMS, οι αρχικές κοινοποιήσεις είναι προσεγγιστικές· το τελικό κόστος μεταβάλλεται όσο κλειδώνουν οι συμβάσεις και οι τεχνικές προδιαγραφές (DSCA FAQ).

Εδώ βρίσκεται ο μηχανισμός που κάνει τον ευρωπαϊκό επανεξοπλισμό δυσκολότερο από όσο δείχνουν οι πολιτικές ανακοινώσεις. Οι κυβερνήσεις θέτουν στόχους δαπανών και τα κοινοβούλια εγκρίνουν ανάγκες δυνατοτήτων, όμως ανάμεσα στην έγκριση και την παράδοση ο πληθωρισμός, τα στενά σημεία στην αλυσίδα προμηθευτών και τα ολοένα μεγαλύτερα πακέτα υποστήριξης απορροφούν τον προϋπολογισμό από κάτω. Το μοτίβο δεν είναι νέο, αλλά η κλίμακά του μεγαλώνει καθώς η αμυντική ζήτηση αυξάνεται σε όλη την ήπειρο. Η Επιτροπή Προϋπολογισμού της Μπούντεσταγκ, το κοινοβουλευτικό όργανο που ελέγχει τις ομοσπονδιακές δαπάνες, έχει πλέον να εξηγήσει πολιτικά γιατί η ασφαλής και δοκιμασμένη επιλογή κοστίζει εκατοντάδες εκατομμύρια περισσότερο από ό,τι είχε παρουσιαστεί (Bundestag).

Το κόστος της εξάρτησης

Το Chinook αντικαθιστά τον γερασμένο γερμανικό στόλο βαρέων μεταφορικών CH-53 και καλύπτει μια αποστολή που το ΝΑΤΟ χρειάζεται όλο και περισσότερο: τη μεταφορά στρατευμάτων, οχημάτων και πυρομαχικών στην ανατολική πτέρυγα, μεταξύ άλλων προς τη νέα μόνιμη γερμανική ταξιαρχία στη Λιθουανία (Boeing, Euronews). Η ταχύτητα απόκτησης και η διαλειτουργικότητα με τους συμμάχους δικαιολόγησαν την αμερικανική επιλογή. Ταυτόχρονα, όμως, η Γερμανία δεσμεύεται για δεκαετίες στις αμερικανικές τιμές ανταλλακτικών, στις αλυσίδες υποστήριξης και στα χρονοδιαγράμματα αναβαθμίσεων. Κάθε μελλοντική αναβάθμιση λογισμικού, κάθε κύκλος επισκευών και κάθε έκτακτη παραγγελία σε περίοδο πολέμου θα περνά από αμερικανικά κανάλια.

Το γαλλικό ινστιτούτο διεθνών σχέσεων Ifri διατυπώνει την προειδοποίηση καθαρά: η Ευρώπη μπορεί να κατέχει το υλικό και παρ’ όλα αυτά να εξαρτάται από άλλους για να το διατηρεί επιχειρησιακό (Ifri). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να κινηθεί στην αντίθετη κατεύθυνση μέσω του SAFE, ενός νέου μηχανισμού της ΕΕ για την από κοινού χρηματοδότηση της αμυντικής παραγωγής, και μόλις πρότεινε πέντε κοινά ευρωπαϊκά αμυντικά έργα (Euronews). Κανένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα, όμως, δεν μπορεί να δημιουργήσει από τη μια μέρα στην άλλη ένα βαρέως τύπου μεταφορικό ελικόπτερο με την ωριμότητα του Chinook.

Η Πολωνία δείχνει γιατί το επιχείρημα της αυτονομίας δεν αρκεί από μόνο του για να κλείσει τη συζήτηση. Η Βαρσοβία έχει δεσμευθεί σε μεγάλες αμερικανικές αμυντικές αγορές, θεωρώντας ότι ο αμερικανικός εξοπλισμός κρατά την Ουάσιγκτον δεμένη με την ευρωπαϊκή άμυνα και προσφέρει αποτροπή ταχύτερα από τους κύκλους ανάπτυξης της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Παράλληλα, υπέγραψε συμφωνία αμυντικοβιομηχανικής συνεργασίας με τη σουηδική Saab, αποδεχόμενη ότι οι ευρωπαϊκές εναλλακτικές χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να φτάσουν (KPRM). Το αντάλλαγμα είναι σαφές: ταχύτητα και σήμα συμμαχικής δέσμευσης τώρα, βιομηχανική αυτονομία αργότερα.

Η πίεση σε όλο το σύστημα

Το ολλανδικό Αμυντικό Υπόμνημα δείχνει πού οδηγεί αυτή η δυναμική: η Χάγη δεσμεύθηκε στον στόχο του ΝΑΤΟ για αμυντικές δαπάνες 3,5% και σχεδιάζει περισσότερα ελικόπτερα, πλοία και μη επανδρωμένα συστήματα (Defensie). Όταν όλα τα μέλη του ΝΑΤΟ αυξάνουν ταυτόχρονα τη ζήτηση, ανταγωνίζονται για την ίδια περιορισμένη δεξαμενή προμηθευτών, ειδικευμένου προσωπικού και διαθέσιμων θέσεων ενσωμάτωσης. Οι τιμές ανεβαίνουν και τα χρονοδιαγράμματα επιμηκύνονται. Η ίδια πίεση κόστους θα χτυπήσει κάθε συμμαχικό πρόγραμμα προμηθειών που τρέχει παράλληλα. Η γερμανική υπέρβαση δεν μοιάζει με μεμονωμένο λάθος· είναι πρώιμη ένδειξη του τι συμβαίνει όταν οι πολιτικές δεσμεύσεις για δαπάνες αυξάνονται ταχύτερα από όσο μπορούν να αντέξουν οι γραμμές παραγωγής.

Τα κοινοβούλια εξακολουθούν να εγκρίνουν ευκολότερα το αεροσκάφος που μπορούν να δουν. Ο πιο δύσκολος λογαριασμός βρίσκεται στο σύστημα γύρω του: στο λογισμικό, στα ανταλλακτικά, στη συντήρηση και στο αν ο στόλος θα είναι πράγματι διαθέσιμος σε καιρό πολέμου. Το ελικόπτερο είναι το ορατό αντικείμενο. Το στρατηγικό κόστος βρίσκεται σε όλα όσα το κρατούν στον αέρα.