Το NATO αναθέτει Εσθονία-Λετονία σε γερμανοολλανδικό σώμα

Το 1ο Γερμανο-Ολλανδικό Σώμα Στρατού θα αναλάβει από τα μέσα του 2026 την κύρια διοίκηση για την Εσθονία και τη Λετονία, δίνοντας για πρώτη φορά σε δύο από τα πιο εκτεθειμένα μέλη του ΝΑΤΟ ένα συγκεκριμένο ανώτερο στρατηγείο μέσα στα νέα αμυντικά σχέδια της Συμμαχίας μετά τη σύνοδο του Βίλνιους (ERR). Η απόφαση λύνει ένα υπαρκτό πρόβλημα συντονισμού. Το αν υπάρχουν και οι δυνάμεις που θα στηρίξουν αυτόν τον σχεδιασμό παραμένει άλλο, ανοιχτό ερώτημα.

Τι κάνει στην πράξη ένα στρατηγείο σώματος στρατού

Ένα στρατηγείο σώματος στρατού δεν είναι απλώς μια διοικητική ταμπέλα. Είναι ο μηχανισμός διοίκησης και ελέγχου που ενώνει πολυεθνικές μονάδες σε μία επιχειρησιακή αλυσίδα: οργανώνει τη σειρά με την οποία φθάνουν οι ενισχύσεις, θέτει προτεραιότητες στη χρήση πυρών και συνδέει τις τοπικές επιχειρήσεις με τη συνολική δομή του ΝΑΤΟ. Σε μια κρίση στη Βαλτική, οι εσθονικές και λετονικές δυνάμεις, τα πολυεθνικά τάγματα μάχης, η εναέρια αστυνόμευση, το πυροβολικό και η επιμελητεία θα πρέπει να λειτουργήσουν ως ενιαίο σύστημα. Με την ανάθεση στο 1ο Γερμανο-Ολλανδικό Σώμα, αυτός ο συντονισμός περνά πλέον σε ένα κατονομασμένο, διμερές στρατηγείο, αντί να στήνεται εκ των υστέρων όταν θα έχει ήδη αρχίσει η κρίση.

Το ΝΑΤΟ εντάσσει την αλλαγή στα αναβαθμισμένα περιφερειακά σχέδια, με «συγκεκριμένες δυνάμεις προεκχωρημένες στην άμυνα συγκεκριμένων Συμμάχων» (ΝΑΤΟ). Ο γενικός γραμματέας Μαρκ Ρούτε περιέγραψε τη συζήτηση ως ζήτημα του «ποιος θα έκανε τι» αν ενεργοποιούνταν τα σχέδια (απομαγνητοφώνηση του ΝΑΤΟ). Πρόκειται για ρύθμιση εφεδρικής ενεργοποίησης σε περίπτωση κρίσης, όχι για απόδειξη ότι κάθε αναγκαία μονάδα βρίσκεται ήδη μπροστά, χρηματοδοτημένη και έτοιμη.

Η δύναμη πίσω από τη σημαία

Η πιο καθαρή γερμανική προωθημένη δέσμευση βρίσκεται στη Λιθουανία, όχι στην Εσθονία ή στη Λετονία. Η 45η Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία είχε περίπου 1.800 στελέχη σε πρόσφατες ασκήσεις και προβλέπεται να φθάσει περίπου τις 5.000 έως το τέλος του 2027 (Tagesschau). Ο ίδιος ο επιθεωρητής του γερμανικού στρατού αναγνώρισε ότι υπάρχουν μεγάλα περιθώρια βελτίωσης (Deutschland.de), ενώ γερμανικό μέσο μετέδωσε ότι η Μπούντεσβερ δεν μπορούσε να πει πόσο γρήγορα θα μετέφερε στρατεύματα και βαρύ εξοπλισμό προς ανατολάς σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης (Merkur). Το Βερολίνο μπορεί να ηγηθεί του σχεδιασμού μέσω του γερμανο-ολλανδικού σώματος, αλλά καμία δημόσια πηγή δεν προσδιορίζει νέο γερμανικό πακέτο μάχιμων δυνάμεων για την Εσθονία ή τη Λετονία.

Η Ολλανδία καλύπτει το άλλο μισό του στρατηγείου. Η ολλανδική αμυντική πολιτική δίνει έμφαση σε εξειδικευμένες ικανότητες, όπως οι πληροφορίες, ο κυβερνοχώρος, οι ειδικές επιχειρήσεις και η ολοκληρωμένη αντιαεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα, περισσότερο παρά σε μεγάλες χερσαίες δυνάμεις (Defensie, Rijksoverheid). Η ολλανδική συνεισφορά είναι στοχευμένη: ενσωμάτωση διοίκησης και ειδικά μέσα.

Το κενό των κρίσιμων υποστηρικτικών μέσων

Η επίσημη γραμμή της Λετονίας είναι καθησυχαστική. Ο υπουργός Άμυνας Ράιβις Μέλνις τόνισε ότι η Ουάσιγκτον «είναι και παραμένει στρατηγικός μας εταίρος», χωρίς ενδείξεις αμερικανικής μείωσης (συνέντευξη Μέλνις). Η αναχαίτιση από γαλλικά Rafale ενός μη επανδρωμένου αεροσκάφους που εισήλθε στον λετονικό εναέριο χώρο προσέφερε πρακτική ένδειξη ότι η συμμαχική προστασία λειτουργεί (συνέντευξη Τύπου ΝΑΤΟ-Λετονίας).

Η πιο δύσκολη ανησυχία εμφανίζεται στα ανεξάρτητα λετονικά μέσα. Η NRA, επικαλούμενη τους New York Times και το Der Spiegel, επισήμανε πιθανές αμερικανικές μειώσεις σε μαχητικά αεροσκάφη, πλατφόρμες αναγνώρισης, ιπτάμενα τάνκερ και ναυτικά μέσα που προορίζονται για ευρωπαϊκά σενάρια κρίσης (NRA). Ένα στρατηγείο διοικεί δυνάμεις. Δεν δημιουργεί από μόνο του τα αεροσκάφη, τους αισθητήρες και τα μέσα ανεφοδιασμού που χρειάζονται αυτές οι δυνάμεις.

Δύο αλυσίδες διοίκησης σε ένα στενό θέατρο

Η Πολωνία προσθέτει ένα δομικό ζήτημα. Η Εσθονία και η Λετονία εντάσσονται πλέον στον σχεδιασμό του 1ου Γερμανο-Ολλανδικού Σώματος, ενώ η Λιθουανία και ο διάδρομος του Σουβάλκι, η στενή χερσαία λωρίδα που συνδέει τις χώρες της Βαλτικής με την υπόλοιπη Συμμαχία, παραμένουν σε ξεχωριστή αλυσίδα διοίκησης με άγκυρα την Πολωνία. Πολωνικές και λιθουανικές δυνάμεις άσκησαν πρόσφατα την άμυνα του διαδρόμου στην άσκηση Dzielny Dzik 26 (Rzeczpospolita). Νέα γερμανο-πολωνική αμυντική συμφωνία καλύπτει μηχανική υποστήριξη για το πρόγραμμα οχυρώσεων της ανατολικής Πολωνίας και επιμελητεία για τη μετακίνηση δυνάμεων προς τη Λιθουανία (DW).

Οι πολυεπίπεδες δομές διοίκησης είναι συνηθισμένες στο ΝΑΤΟ. Ωστόσο, κανένα δημόσιο έγγραφο δεν εξηγεί πώς συνδέεται ο ρόλος του γερμανο-ολλανδικού σώματος στην Εσθονία και τη Λετονία με την αλυσίδα που εδράζεται στην Πολωνία, είτε σε καιρό ειρήνης είτε σε κρίση είτε σε πόλεμο. Σε ένα θέατρο όπου η γεωγραφία δεν αφήνει μεγάλο περιθώριο για αργή κινητοποίηση, δύο επικαλυπτόμενες αλυσίδες διοίκησης πρέπει να μπορούν να ενσωματωθούν αμέσως.

Το ΝΑΤΟ ανέθεσε ένα πραγματικό στρατηγείο σε ένα ευάλωτο τμήμα της ανατολικής του πτέρυγας. Το ανοιχτό ζήτημα βρίσκεται κάτω από αυτή την ανάθεση: ποιες ταξιαρχίες, ποιες πυροβολαρχίες αντιαεροπορικής άμυνας, ποιες μονάδες επιμελητείας, ποιες πλατφόρμες πληροφοριών και επιτήρησης και ποιες πολιτικές εγκρίσεις καθιστούν το σχέδιο εκτελέσιμο. Η διοίκηση είναι το πρώτο επίπεδο ετοιμότητας. Τα επίπεδα από κάτω παραμένουν σε μεγάλο βαθμό απόρρητα, ελλιπή ή και τα δύο.