Η Γερμανία δανείζεται για εξοπλισμούς

Η κυβέρνηση του Φρίντριχ Μερτς ενέκρινε προσχέδιο προϋπολογισμού για το 2027 που προβλέπει περίπου 203,6 δισ. ευρώ νέου καθαρού δανεισμού, εκ των οποίων 109,7 δισ. ευρώ κατευθύνονται στη στρατιωτική δαπάνη (SPIEGEL, RTE). Με αυτά τα μεγέθη, η Γερμανία θα γίνει ο μεγαλύτερος δανειολήπτης της ευρωζώνης σε ετήσια βάση. Για την υπόλοιπη Ευρώπη, όμως, το κρίσιμο δεν είναι μόνο το ύψος του ποσού. Είναι ότι το Βερολίνο άλλαξε τους δικούς του δημοσιονομικούς κανόνες ώστε να μπορεί να δανειστεί, ενώ οι εταίροι του δεν έχουν αντίστοιχη δυνατότητα.

Πώς δανείζεται η Γερμανία έξω από τους δικούς της κανόνες

Οι συνολικές δαπάνες φθάνουν τα 555,4 δισ. ευρώ. Ο βασικός ομοσπονδιακός προϋπολογισμός χρειάζεται νέο δανεισμό 118,7 δισ. ευρώ για να καλύψει τη διαφορά ανάμεσα στα φορολογικά έσοδα και στις προγραμματισμένες δαπάνες. Δίπλα του λειτουργούν δύο πρόσθετα κανάλια δανεισμού: περίπου 54,9 δισ. ευρώ από το ταμείο υποδομών και 30 δισ. ευρώ από το ταμείο άμυνας που δημιουργήθηκε το 2022 (DW).

Αυτά τα «ειδικά ταμεία» είναι ο μηχανισμός που αλλάζει την εικόνα. Επιτρέπουν στην κυβέρνηση να εμφανίζει μικρότερο έλλειμμα στον κύριο προϋπολογισμό, ενώ ταυτόχρονα δανείζεται μεγάλα ποσά μέσω παράπλευρων λογαριασμών που δεν εντάσσονται στην κανονική δημοσιονομική γραμμή. Το συνταγματικό «φρένο χρέους» της Γερμανίας, δηλαδή ο κανόνας που περιορίζει τον ετήσιο διαρθρωτικό δανεισμό της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, μεταρρυθμίστηκε ώστε να εξαιρεί τις αμυντικές δαπάνες πάνω από το 1% του ΑΕΠ. Αυτή η μία νομική αλλαγή έδωσε στον Μερτς τον χώρο να θέσει στόχο αμυντικών δαπανών 3,5% του ΑΕΠ έως το 2029 (Bundesregierung).

Το κόστος συσσωρεύεται γρήγορα. Οι τόκοι για το ομοσπονδιακό χρέος προβλέπεται σχεδόν να διπλασιαστούν, από 41,9 δισ. ευρώ το 2027 σε περίπου 80,7 δισ. ευρώ έως το 2030, σύμφωνα με δημοσιονομικές προβολές που επικαλείται το Upday. Το γερμανικό Συμβούλιο Δημοσιονομικής Σταθερότητας, το όργανο που παρακολουθεί τον δανεισμό της ομοσπονδίας και των κρατιδίων, έχει προειδοποιήσει ότι αυτή η πορεία κινδυνεύει να παραβιάσει τους κανόνες χρέους της ΕΕ (Handelsblatt).

Δανεισμός για το Βερολίνο, λιτότητα για τους εταίρους

Την ίδια στιγμή, το Βερολίνο πιέζει για μείωση του επόμενου προϋπολογισμού της ΕΕ κατά περίπου 400 δισ. ευρώ, σύμφωνα με διαρρεύσαν έγγραφο θέσεων που μετέδωσε το Marketscreener. Από αυτόν τον κοινό προϋπολογισμό χρηματοδοτούνται η συνοχή, η γεωργία και τα προγράμματα για το κλίμα, ιδίως σε φτωχότερα κράτη-μέλη. Η Γερμανία, με άλλα λόγια, αναδιαμορφώνει το δικό της δημοσιονομικό σύνταγμα για να δαπανήσει περισσότερα στην άμυνα, ενώ ζητεί από τους εταίρους της να δεχθούν λιγότερα από το κοινό ευρωπαϊκό ταμείο.

Η πιο έντονη ανισορροπία αφορά τη Γαλλία. Το Παρίσι έχει δεσμευθεί για 436 δισ. ευρώ στρατιωτικών δαπανών έως το 2030, αλλά το γαλλικό δημόσιο χρέος βρίσκεται ήδη περίπου στο 117,5% του ΑΕΠ, με το κόστος εξυπηρέτησης να αναμένεται μακροπρόθεσμα να πλησιάσει το 5% του ΑΕΠ (Le Figaro, Le Monde). Η Γερμανία δημιούργησε δημοσιονομικό χώρο αλλάζοντας μία συνταγματική ρήτρα. Η Γαλλία δεν έχει αντίστοιχη διέξοδο και πρέπει κάθε χρόνο να αναχρηματοδοτείται μέσα σε πολύ στενότερα όρια.

Οι αγορές ομολόγων δείχνουν την ευρύτερη πίεση. Η απόδοση του δεκαετούς γερμανικού Bund βρισκόταν γύρω στο 2,94% στις 6 Ιουλίου, ενώ η αντίστοιχη ιταλική απόδοση ήταν 3,71%: σπρεντ 77 μονάδων βάσης, δηλαδή διαφορά 0,77 ποσοστιαίας μονάδας στο κόστος δανεισμού (Borsa Corriere, Teleborsa). Η μείωση του σπρεντ μοιάζει θετική για τη Ρώμη, αλλά η εικόνα είναι πιο σύνθετη: η απόσταση έκλεισε επειδή αυξήθηκε το κόστος δανεισμού της Γερμανίας, όχι επειδή η Ιταλία δανείζεται φθηνότερα. Όπως έχει επισημάνει η BNP Paribas, τα διαρθρωτικά υψηλότερα επιτόκια αυξάνουν το βάρος του χρέους σε όλες τις προηγμένες οικονομίες (BNP Paribas).

Τι αγοράζουν τελικά αυτά τα χρήματα

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε έχει πιέσει το Βερολίνο να μετατρέψει τις υψηλότερες δαπάνες σε δυνάμεις πραγματικά διαθέσιμες για μάχη και σε λειτουργικές γραμμές παραγωγής, όχι απλώς σε λογιστικές εγγραφές στον προϋπολογισμό (NATO). Εκεί θα κριθεί το εγχείρημα. Η Γερμανία έχει τη χρηματοδοτική δυνατότητα να στηρίξει τον ευρωπαϊκό επανεξοπλισμό. Οφείλει όμως στους συμμάχους της αποδείξεις ότι ο δανεισμός-ρεκόρ παράγει ταξιαρχίες που μπορούν να αναπτυχθούν, συστοιχίες αντιαεροπορικής άμυνας και αποθέματα πυρομαχικών, όχι απλώς υψηλότερο κόστος ανά μονάδα και περισσότερο εισαγόμενο εξοπλισμό. Το ερώτημα που αφήνει ανοιχτό αυτός ο προϋπολογισμός είναι αν η Γαλλία και τα μικρότερα κράτη-μέλη μπορούν να ακολουθήσουν χωρίς περισσότερη κοινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.