Η Γερμανία δανείζεται €203.7bn

Η Γερμανία πέρασε χρόνια παρουσιάζοντας τη δημοσιονομική εγκράτεια ως οικονομική αρετή. Η κυβέρνηση του Φρίντριχ Μερτς ενέκρινε τώρα προσχέδιο προϋπολογισμού για το 2027 με νέο δανεισμό περίπου 203,6 έως 203,7 δισ. ευρώ, σύμφωνα με δημοσίευμα που επικαλείται το Reuters. Η ευρωπαϊκή συζήτηση δεν αρχίζει από το ποσό, αλλά από την αφετηρία: η Γερμανία μπορεί να δανείζεται μέσα στους κοινούς κανόνες από θέση που η Γαλλία και η Ιταλία δεν διαθέτουν.

Η θέση αυτή στηρίζεται σε τρεις παράγοντες. Οι επενδυτές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τη Γερμανία ως ασφαλή δανειολήπτη, το Σύνταγμα δίνει πλέον στο Βερολίνο ευρύτερα περιθώρια εξαίρεσης και η άμυνα προσφέρει πολιτική κάλυψη στον δανεισμό. Το χρήμα κοστίζει περισσότερο από ό,τι στην περίοδο των μηδενικών επιτοκίων, αλλά η απόδοση του δεκαετούς γερμανικού ομολόγου, δηλαδή το επιτόκιο που ζητούν οι επενδυτές για να δανείσουν το Βερολίνο για μία δεκαετία, βρισκόταν γύρω στο 2,99 τοις εκατό στις 7 Ιουλίου, σύμφωνα με την TradingEconomics. Αυτό δεν είναι τιμολόγηση κρίσης χρηματοδότησης.

Δανεισμός από το αύριο

Το σχέδιο χτίζεται σε διαδοχικά επίπεδα. Ο βασικός ομοσπονδιακός προϋπολογισμός, το ταμείο υποδομών και το ταμείο για την Bundeswehr ανεβάζουν τον προγραμματισμένο δανεισμό της περιόδου 2027-2030 περίπου στα 838,2 δισ. ευρώ, σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα που επικαλείται το Reuters. Με άλλα λόγια, το Βερολίνο φέρνει μελλοντικά φορολογικά έσοδα στο σήμερα, για να χρηματοδοτήσει ασφάλεια και υποδομές.

Η νομική διαδρομή έχει σημασία. Το «φρένο χρέους», ο συνταγματικός κανόνας που περιορίζει τον συνηθισμένο δανεισμό της Γερμανίας, δεν λειτουργεί πλέον με τον ίδιο τρόπο όταν οι δαπάνες για άμυνα και ασφάλεια υπερβαίνουν το 1 τοις εκατό του ΑΕΠ, δηλαδή της ετήσιας παραγωγής της οικονομίας, όπως μετέδωσαν η DW και η FAZ. Έτσι, ο δανεισμός μπορεί να παρουσιαστεί εσωτερικά ευκολότερα ως απάντηση σε ανάγκες ασφαλείας, όχι ως γενικευμένη αύξηση δαπανών.

Το κόστος εμφανίζεται αργότερα. Οι ομοσπονδιακές δαπάνες για τόκους, τα χρήματα που καταβάλλονται στους πιστωτές πριν καν ανοίξει η συζήτηση για νέες υπηρεσίες ή φοροελαφρύνσεις, αναμένεται να αυξηθούν από 41,9 δισ. ευρώ το 2027 σε 80,7 δισ. ευρώ το 2030, σύμφωνα με την Tagesschau. Αυτές οι πληρωμές γίνονται η πρώτη απαίτηση πάνω στα έσοδα, άρα οι επόμενες κυβερνήσεις θα ξεκινούν κάθε δημοσιονομική διαπραγμάτευση με μικρότερο περιθώριο κινήσεων.

Το σχήμα θα ήταν ευκολότερο αν η ανάπτυξη έκανε μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς. Γερμανικά δημοσιεύματα αναφέρουν ότι ο προϋπολογισμός στηρίζεται σε υπόθεση πραγματικής ανάπτυξης, δηλαδή αύξησης της παραγωγής μετά τον πληθωρισμό, 0,5 τοις εκατό το 2026 και 0,9 τοις εκατό το 2027, σύμφωνα με το Onvista/Reuters. Η ασθενής ανάπτυξη δεν καθιστά τον δανεισμό λανθασμένο· καθιστά όμως πολύ πιο κρίσιμο το τι ακριβώς αγοράζει το χρέος.

Ποιοι προστατεύονται

Οι πρώτοι κερδισμένοι είναι εύκολο να κατονομαστούν. Το WirtschaftsWoche αναφέρει προγραμματισμένες επενδύσεις 117,5 δισ. ευρώ για το 2027 και βασικές αμυντικές δαπάνες περίπου 109,7 δισ. ευρώ, κεφάλαια που κατευθύνονται προς αμυντικές βιομηχανίες, κατασκευαστικές εταιρείες, αναδόχους σιδηροδρομικών έργων και προμηθευτές που συνδέονται με δημόσιες υποδομές. Η Πολωνία θα κρίνει το σχέδιο λιγότερο από τη λογιστική του και περισσότερο από το αν μεταφραστεί σε εξοπλισμό, επιμελητεία και στήριξη προς την Ουκρανία που όντως φτάνουν στο πεδίο, ανησυχία που αποτυπώνεται και στην πολωνική κάλυψη της DW.

Το αντίβαρο προέρχεται από λιγότερο προστατευμένα τμήματα του κράτους. Το Upday UK αναφέρει περικοπές 3 δισ. ευρώ στις επιδοτήσεις προς το συνταξιοδοτικό σύστημα και 1,8 δισ. ευρώ στις επιδοτήσεις προς την ασφάλιση υγείας, καθώς και μεταφορά 2,7 δισ. ευρώ από το Ταμείο για το Κλίμα και τον Μετασχηματισμό στον γενικό προϋπολογισμό για να καλυφθεί μέρος του κενού. Οι επιδοτήσεις αυτές είναι μεταβιβάσεις από τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό προς τα ασφαλιστικά συστήματα, επομένως το τελικό αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από επόμενες αποφάσεις για εισφορές, παροχές και αποθεματικά. Η κατεύθυνση, πάντως, είναι σαφής: η άμυνα και οι υποδομές προστατεύονται, ενώ οι κοινωνικές και κλιματικές γραμμές βοηθούν να βγει ο λογαριασμός.

Γιατί οι άλλοι δεν μπορούν να το αντιγράψουν

Οι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ εξακολουθούν να χρησιμοποιούν ως όριο το 3 τοις εκατό του ΑΕΠ για το έλλειμμα, δηλαδή την ετήσια διαφορά ανάμεσα σε δαπάνες και έσοδα, και ως σημείο αναφοράς το 60 τοις εκατό του ΑΕΠ για το χρέος, όπως περιγράφουν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο Κανονισμός 2024/1263. Η ανισότητα βρίσκεται στις αρχικές συνθήκες. Μια χώρα με τη φήμη της Γερμανίας ως ασφαλούς δανειολήπτη μπορεί να μετατρέψει ένα σοκ ασφαλείας σε επενδυτικό δανεισμό· μια χώρα με υψηλό χρέος αντιμετωπίζει τους ίδιους κανόνες με μικρότερη ανοχή από τις αγορές και λιγότερο πολιτικό χώρο στο εσωτερικό.

Η Γαλλία δείχνει τη διαφορά με σκληρούς αριθμούς. Το Arab News επικαλέστηκε δημόσιο χρέος 3.536,1 δισ. ευρώ, ή 117,5 τοις εκατό του ΑΕΠ, στο πρώτο τρίμηνο του 2026. Η Ιταλία δείχνει τη μάχη της λογιστικής: το Pagella Politica υπογραμμίζει ότι οι αμυντικές δαπάνες δεν διαγράφονται απλώς από τους κανόνες της ΕΕ για το έλλειμμα. Το Upday NL προσθέτει το πρόβλημα αξιοπιστίας: το Βερολίνο δανείζεται επιθετικά, ενώ συνεχίζει να ζητεί πιο λιτό ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Η ίδια η Γερμανία έχει μπροστά της δικό της όριο. Τα αναφερόμενα χρηματοδοτικά κενά αυξάνονται από 22 δισ. ευρώ το 2028 σε 38 δισ. ευρώ το 2029 και 47 δισ. ευρώ το 2030, σύμφωνα με την taz. Το Handelsblatt αναφέρει ότι η κυβέρνηση ήδη αντλεί 6,8 δισ. ευρώ από τα αποθεματικά για το 2027, αφήνοντας περίπου 3,9 δισ. ευρώ για τα επόμενα χρόνια.

Η στροφή της Γερμανίας στο χρέος είναι δοκιμή προνομίου, όχι καθαρή ρήξη με τη δημοσιονομική πειθαρχία. Το προηγούμενο μπορεί να υπερασπιστεί κανείς μόνο αν ο δανεισμός παράγει ασφάλεια, υποδομές και πραγματική παραγωγική ικανότητα πριν οι τόκοι κλείσουν ξανά τον διαθέσιμο χώρο.