Τέλος στη φρεγάτα F126 μετά τα €2.3bn

Η Γερμανία ακύρωσε στις 24 Ιουνίου το πρόγραμμα φρεγατών F126, τερματίζοντας τη σύμβαση για έξι μεγάλα πολεμικά πλοία, αφού είχε ήδη δαπανήσει περίπου 2,3 δισ. ευρώ (γερμανικό υπουργείο Άμυνας, Euronews). Ο υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους δήλωσε ότι η κοινοπραξία υπό την ολλανδική Damen Naval δεν μπορούσε πλέον να τηρήσει το συμφωνημένο χρονοδιάγραμμα και τον προϋπολογισμό. Κανένα πλοίο δεν θα παραδοθεί.

Το σχέδιο αντικατάστασης προβλέπει έως οκτώ μικρότερες φρεγάτες MEKO A-200 από τη γερμανική TKMS, με έμφαση στον ανθυποβρυχιακό πόλεμο, δηλαδή στον εντοπισμό, την παρακολούθηση και την προσβολή υποβρυχίων (Defense News, Μπούντεσβερ). Η παραγγελία, όμως, εξαρτάται από την Μπούντεσταγκ, το γερμανικό κοινοβούλιο, ενώ το πακέτο προμηθειών που θα επέτρεπε στους βουλευτές να ψηφίσουν δεν έχει ακόμη κατατεθεί.

Πώς ένα παλαιότερο, δοκιμασμένο σχέδιο αντικατέστησε ένα εμβληματικό πρόγραμμα

Η F126 είχε παρουσιαστεί ως απόδειξη ότι οι ευρωπαϊκές αμυντικές βιομηχανίες μπορούν να κατασκευάζουν πολεμικά πλοία πέρα από τα εθνικά σύνορα. Η ολλανδική Damen κέρδισε τη σύμβαση το 2020 ως κύριος ανάδοχος και επικεφαλής σχεδιασμού, ενώ τα γερμανικά ναυπηγεία θα αναλάμβαναν την κατασκευή. Η συνεργασία αποδιοργανώθηκε από καθυστερήσεις, αστοχίες στις διασυνδέσεις λογισμικού και δυσκολίες στη μεταφορά των τεχνικών σχεδίων στους Γερμανούς βιομηχανικούς εταίρους (Opex360).

Το Βερολίνο εξέτασε καθυστερημένα μια διάσωση μέσω του ναυπηγικού βραχίονα της Rheinmetall. Το υπουργείο υπολόγισε ότι αυτή η επιλογή θα ανέβαζε το συνολικό κόστος πάνω από τα 18 δισ. ευρώ (Handelsblatt). Θα υποχρέωνε επίσης τη Γερμανία να εγκαταλείψει πιθανές αξιώσεις αποζημίωσης κατά της Damen, αξιώσεις για τις οποίες ο ίδιος ο Πιστόριους άφησε να εννοηθεί ότι οι προοπτικές επιτυχίας ίσως ήταν περιορισμένες (MarineLink). Το υπουργείο επέλεξε τον τερματισμό.

Το πρόβλημα δεν ήταν μόνο τεχνικό. Ήταν ζήτημα ελέγχου: ποιος σχεδιάζει, ποιος κατασκευάζει, ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη και ποιος πληρώνει όταν το χρονοδιάγραμμα εκτροχιάζεται. Η F126 εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο ευρωπαϊκών αμυντικών προγραμμάτων που πιέζονται ακριβώς σε αυτά τα σημεία. Όταν οι εταίροι δεν συμφωνούν πόση δουλειά θα πάρουν οι εταιρείες κάθε χώρας ή ποιος ελέγχει την κρίσιμη τεχνολογία, οι προθεσμίες χάνονται και το κόστος πολλαπλασιάζεται.

Η Damen χάνει έτσι τη θέση της στη γερμανική ναυτική αγορά, σε μια σύμβαση που ήταν η μεγαλύτερη μεταπολεμική ναυτική παραγγελία της Γερμανίας (Deutschlandfunk). Επιλέγοντας ένα παλαιότερο, δοκιμασμένο εθνικό σχέδιο αντί για ανοικτό διασυνοριακό ανταγωνισμό, το Βερολίνο στέλνει σαφές μήνυμα στους μελλοντικούς εταίρους: όταν οι κοινές συμβάσεις πιέζονται, η Γερμανία θα επαναφέρει τη δουλειά στο εσωτερικό.

Τα ευρωπαϊκά εργαλεία κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Το SAFE, το νέο ευρωπαϊκό εργαλείο αμυντικών δανείων για κοινές αγορές, και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας δίνουν κίνητρα για από κοινού προμήθειες. Δεν επιλέγουν όμως ποια φρεγάτα θα αγοράσει κάθε χώρα, δεν υποκαθιστούν την εθνική δημοσιονομική αρμοδιότητα και δεν απορροφούν την ευθύνη όταν μια σύμβαση αποτυγχάνει (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Η απόσταση ανάμεσα στην παρότρυνση των Βρυξελλών και στην εθνική πολιτική του «ποιος χτίζει τι» παραμένει μεγάλη.

Πλοία που υπάρχουν μόνο στα χαρτιά

Η ακύρωση έχει σημασία πέρα από τα ναυπηγεία. Το ίδιο το γερμανικό υπουργείο Εξωτερικών περιγράφει τη Βαλτική Θάλασσα ως στρατηγική οδό για ενισχύσεις και ανεφοδιασμό, συνδέοντας τη θαλάσσια ασφάλεια με τη ρωσική υποβρυχιακή δραστηριότητα στον Άπω Βορρά (γερμανικό υπουργείο Εξωτερικών). Οι σύμμαχοι της Γερμανίας περιμένουν από το Βερολίνο να προσφέρει ανθυποβρυχιακές δυνατότητες, από σόναρ και ελικόπτερα έως περιπολικά πλοία, ώστε να προστατεύονται θαλάσσιες οδοί, καλώδια και αγωγοί. Αυτές οι προσδοκίες στηρίζονται πλέον σε πλοία που δεν υπάρχουν ακόμη.

Πολωνοί αναλυτές θέτουν το συμπέρασμα υπό όρους: αν η στροφή στις MEKO φέρει πολεμικά πλοία ταχύτερα απ’ ό,τι θα μπορούσε η κολλημένη γραμμή της F126, η ακύρωση θα φανεί επώδυνη αλλά λογική. Αν όμως οι καθυστερήσεις στην Μπούντεσταγκ, τα όρια παραγωγικής ικανότητας της TKMS ή οι διαφωνίες για τη διαμόρφωση των πλοίων επιβραδύνουν την αντικατάσταση, το επεισόδιο θα προστεθεί στην εικόνα μιας Γερμανίας που μιλά για στρατηγική φιλοδοξία αλλά αφήνει αβεβαιότητα για το τι μπορεί πράγματι να παραδώσει (Rzeczpospolita Radar). Κλαδικές αναφορές θέλουν την πρώτη MEKO να μπορεί να φθάσει στα τέλη του 2029, αν και η ημερομηνία αυτή δεν έχει κοινοβουλευτική επιβεβαίωση (Naval News).

Το υπουργείο μπορεί να ακυρώσει μια σύμβαση. Μόνο η Μπούντεσταγκ μπορεί να χρηματοδοτήσει ό,τι θα ακολουθήσει. Και το ΝΑΤΟ μπορεί να εντάσσει στους σχεδιασμούς του γερμανικές ανθυποβρυχιακές δυνατότητες όσο θέλει· κάποιος πρέπει ακόμη να παραδώσει τα πλοία. Το πραγματικό τεστ για τους συμμάχους της Γερμανίας είναι αν το Βερολίνο επέλεξε πράγματι ταχύτητα ή απλώς έναν ακόμη γύρο καθυστέρησης.