Η Γερμανία μπαίνει στις γαλλικές πυρηνικές ασκήσεις

Δύο χώρες που δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν ποιος θα έχει τον πρώτο λόγο στο πιλοτήριο ενός μαχητικού νέας γενιάς επιχειρούν τώρα να συντονίσουν τα στρατιωτικά συστήματα που πλαισιώνουν τη γαλλική πυρηνική αποτροπή. Στις 17 Ιουλίου, ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Φρίντριχ Μερτς ανακοίνωσαν τη δημιουργία γαλλογερμανικής Ομάδας Καθοδήγησης για τα Πυρηνικά, εμπιστευτικές διαβουλεύσεις για την αποτροπή και συμμετοχή γερμανικών συμβατικών δυνάμεων σε γαλλική πυρηνική άσκηση (Elysée, Al Jazeera). Η πρωτοβουλία μοιάζει, εκ πρώτης όψεως, με βήμα προς την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία. Στην πράξη είναι πολύ πιο περιορισμένη· και ακριβώς αυτός ο περιορισμός έχει σημασία.

Τι παίρνει στην πράξη η Γερμανία

Η Γερμανία δεν αποκτά πυρηνικές κεφαλές, δεν αναλαμβάνει φύλαξη όπλων, δεν συμμετέχει στην απόφαση εκτόξευσης και δεν λαμβάνει αυτόματη γαλλική πυρηνική εγγύηση. Η γαλλική αποτροπή παραμένει εθνική υπόθεση. Εκείνο που παίρνει το Βερολίνο είναι πρόσκληση στις μη πυρηνικές δυνάμεις που προστατεύουν και υποστηρίζουν τις γαλλικές πυρηνικές επιχειρήσεις: μαχητικά συνοδείας, αντιαεροπορική άμυνα, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, ραντάρ και διασύνδεση πλήγματος μεγάλου βάθους γύρω από προσωρινές αναπτύξεις Rafale (Telegraph, Boursorama/AFP). Ο ίδιος ο Μερτς αναγνώρισε ότι η ακριβής μορφή της γερμανικής συμμετοχής μένει ακόμη να αποσαφηνιστεί (Moneycontrol/AFP).

Η διάκριση είναι ουσιώδης, επειδή η Γερμανία συμμετέχει ήδη στον μηχανισμό πυρηνικού διαμοιρασμού του ΝΑΤΟ, δηλαδή στο αμερικανικής ηγεσίας σχήμα στο οποίο αμερικανικά πυρηνικά όπλα βρίσκονται σε ευρωπαϊκό έδαφος και συμμαχικά αεροσκάφη εκπαιδεύονται για τη μεταφορά τους, ενώ η τελική απόφαση χρήσης παραμένει στην Ουάσιγκτον (Cambridge University Press). Η γαλλική διαδρομή προσθέτει ένα δεύτερο επίπεδο. Δεν αντικαθιστά το πρώτο.

Επικάλυψη μιας βιομηχανικής αποτυχίας

Ο χρόνος της ανακοίνωσης δεν είναι τυχαίος. Το κοινό πρόγραμμα FCAS/SCAF, η εμβληματική ευρωπαϊκή προσπάθεια για την κατασκευή μαχητικού έκτης γενιάς, έχει βρεθεί σε σοβαρή αμφιβολία μετά την αποτυχία της Dassault και της Airbus να λύσουν νωρίτερα φέτος τη διαφωνία τους για την ηγεσία του έργου (DW). Όταν το Παρίσι και το Βερολίνο δεν μπορούν να δείξουν βιομηχανική ενότητα, στρέφονται στον στρατηγικό συμβολισμό. Η πυρηνική ομάδα καθοδήγησης καλύπτει αυτό το κενό: επιτρέπει στον Μακρόν να επαναφέρει την πρότασή του για διεύρυνση της γαλλικής πυρηνικής συζήτησης προς τους Ευρωπαίους συμμάχους, κρατώντας όμως τον έλεγχο στο Παρίσι, και δίνει στον Μερτς έναν τρόπο να δείξει γερμανική πρωτοβουλία στην ευρωπαϊκή άμυνα χωρίς να απομακρυνθεί από το ΝΑΤΟ.

Το Ελιζέ ανέφερε και πρακτικό στρατιωτικό αντικείμενο: συμβατικές δυνάμεις, πλήγματα ακριβείας και αντιπυραυλική άμυνα (Elysée). Αυτό δίνει στην ομάδα καθοδήγησης κάτι πιο συγκεκριμένο από την έκδοση ανακοινώσεων. Το ανοιχτό ερώτημα είναι αν αυτή η ατζέντα θα οδηγήσει σε επαναλαμβανόμενες ασκήσεις και ενσωματωμένο σχεδιασμό ή αν θα μείνει στο επίπεδο του κοινού ανακοινωθέντος.

Η Ανατολική Ευρώπη ιεραρχεί, δεν απορρίπτει

Οι χώρες που είναι περισσότερο εκτεθειμένες στη Ρωσία δεν απορρίπτουν τη γαλλική διαδρομή. Την ιεραρχούν.

Η Πολωνία άνοιξε τη δική της ομάδα καθοδήγησης για πυρηνική συνεργασία με τη Γαλλία, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι έχει περιγράψει ένα μελλοντικό σχήμα στο οποίο οι ΗΠΑ θα λειτουργούν ως «ιππικό πίσω από τον λόφο» και όχι ως μόνιμο πεζικό στο έδαφος (Bankier/PAP). Οι προκαταρκτικές συζητήσεις για μόνιμες γαλλικές αποθήκες όπλων στην Πολωνία ενισχύουν αυτή την ανάγνωση: η Βαρσοβία βλέπει τον διάλογο με τη Γαλλία για την αποτροπή ως χρήσιμη ασφάλεια, όχι ως υποκατάστατο του ΝΑΤΟ (Rzeczpospolita).

Η Λιθουανία θέλει κάθε διαθέσιμο επίπεδο προστασίας, αλλά με αυστηρή σειρά προτεραιότητας: πρώτα οι εγγυήσεις του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ, ύστερα η αεράμυνα και η αντιπυραυλική άμυνα, και γαλλικός διάλογος μόνο εφόσον ενισχύει την αλυσίδα από την προειδοποίηση έως την απόφαση και την ανάπτυξη δυνάμεων (tv3.lt, vz.lt). Το μοτίβο είναι κοινό σε όλη την Ευρώπη: καμία κυβέρνηση της πρώτης γραμμής δεν απορρίπτει τη γαλλική εμπλοκή, αλλά καμία δεν τη θεωρεί ισοδύναμη με την αμερικανική ισχύ. Για τις χώρες της Βαλτικής και την Πολωνία, η αξιοπιστία της αποτροπής κρίνεται από το ποιος εγκρίνει τη δράση, ποιες δυνάμεις την εκτελούν και πόσο γρήγορα φτάνουν στο πεδίο. Μια πολιτική δήλωση από την Κολωνία δεν απαντά σε αυτά τα ερωτήματα.

Η γαλλογερμανική ομάδα καθοδήγησης για τα πυρηνικά είναι πολιτικός δίαυλος με ορισμένο στρατιωτικό περιεχόμενο. Διορθώνει την εικόνα της διμερούς σχέσης μετά το αδιέξοδο στο FCAS/SCAF και προσφέρει στους συμμάχους της ανατολικής πτέρυγας ένα ακόμη επίπεδο διαβούλευσης. Δεν δημιουργεί, όμως, ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική αποτροπής, και καμία κυβέρνηση έξω από το Παρίσι δεν προσποιείται ότι το κάνει. Η δοκιμασία αξιοπιστίας ανήκει στον Μερτς και στον Μακρόν: αν η άσκηση θα γίνει τακτική, αν οι σχέσεις διοίκησης θα αποσαφηνιστούν και αν οι συμβατικές δυνάμεις θα αναπτυχθούν πράγματι. Μέχρι τότε, η Γαλλία και η Γερμανία έχουν υπογράψει μια υποσχετική επιστολή με το λογότυπο μιας εταιρικής σχέσης που μόλις απέτυχε να παραγάγει ένα μαχητικό αεροσκάφος.